Είχε πάρει να σουρουπώνει..
Αυτές τις ανοιξιάτικες μέρες ο ποταμός Αψος είχε κατεβάσει από τα βουνά και βρόνταγε αφηνιασμένα το νερό στις άκρες.. Δεν χώραγε στη κοίτη και τον παφλασμό του τον άκουγε όλο το Μπερατι..
Ήδη τώρα που σκοτεινιαζε σιγά-σιγα απέναντι στο όρος Αμυρον (Τομορ το έλεγαν οι Αρβανίτες) άρχισαν να αλυχτούν οι γκρίζοι λύκοι..
Εκεί ανάμεσα στο βουνό και το ποτάμι ήταν το κάστρο του Βερατιου.. Χιλιάδες χρόνια δέσποζαν εκεί τα τείχη του.. Κάθε φορά που έπεφταν, τα σήκωναν πάλι οι Βυζαντινοί Αυτοκράτορες.. Πρώτα ο Θεοδόσιος, μετά ο Ιουστινιανός και στις τελευταίες αναλαμπές της Αυτοκρατορίας ο Δεσπότης της Ηπείρου, Μιχαήλ Α΄ Κομνηνός Δούκας..
Τον καιρό που μιλάμε (τέλη δεκαετίας 1770).. το Μπερατι (Βερατιον) ήταν μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.. Υπήρχαν είκοσι δύο συντεχνίες.. βυρσοδέψες, τσαγκάρηδες, γουνοποιοί, μεταλλουργοί, αργυροχόοι και μεταξουργοί..
Πάνω από το 2/5 των 100. 000 της περιοχής ήταν Έλληνες Χριστιανοί.. Γυρω-γυρω στις πλάγιες του Αμυρου και κυρίως κοντά στο κάστρο, ήταν χτισμένες 20 εκκλησίες, με σπουδαιότερη την Παναγιά την Βλαχερνα, που όλος ο Χριστιανικός πλυθυσμος ανέβαινε τον Δεκαπενταύγουστο, να προσκυνήσει.. Το Μπερατι βεβαία είχε και ανθηρή κοινότητα εύπορων Ρωμανιωτων Εβραίων..
Η πόλη ήταν πρωτεύουσα του πασαλικίου του Κουρτ Αχμέτ Πασά.. Ο Κουρτ ήταν τρανός.. Από το 1760 διορίστηκε από τον Σουλτάνο γενικός επόπτης ασφάλειας των διαβάσεων.. δηλαδή Δερβέναγας των περιοχών Ηπείρου,
Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας..
Την ώρα εκείνη που η νύχτα έριχνε το πέπλο, το αρχοντικό του Κουρτ Πάσα ταράχτηκε από δυνατούς χτύπους στην πόρτα..
Πετάχτηκαν οι υπηρέτες.. Οι επισκέπτες ήταν τρεις και σχεδόν φόραγαν τα ίδια ρούχα.. Τον τζουμπέ (Σκουρόχρωμο μακρύ πανωφόρι) σταυρωτό εσωτερικό χιτώνα από πιο ελαφρύ ύφασμα.. μακριά και τα δύο.. φαρδύ ζωνάρι στη μέση, κεφαλόδεμα από τουρμπάνι γαλάζιο και καλπάκι.. κίτρινα δερμάτινα παπούτσια.. Από αυτά τους κατάλαβαν πως ήταν Εβραίοι..
Ο Κουρτ ξαφνιάστηκε αλλά πρόσταξε να τους φέρουν μπροστά του.. Τους δυο τους ήξερε, ήταν έμποροι στο Μπερατι.. Τον τρίτο, που ήταν σοβαρός και βλοσυρός δεν τον ήξερε.. "Αυτός από τα Γιάννενα θα μας ήρθε", σκέφτηκε.. Αλλά ταυτόχρονα ο πάσας, σαν να μυρίστηκε και φλουριά.. όπως μυρίζουν τα τσακάλια το κρέας..
Υποκλίθηκε ο ένας που τον εγνωριζε..
--Πολυχρονημένε ιναγετλού και μερχαμετλού, δερβέναγα Κουρτ Αχμέτ πασιά εφέντη μ', σκλαβηκώς σε προσκυνώ και το χρυσό σου μέστι φιλώ, τον μεγαλοδύναμον Θεόν παρακαλώ δια να σου χαρίσει ζωήν πολυχρόνιον με όλα τα χαϊρλί μουράτια της καρδιάς σας!
--Καθίστε, φίλοι μ', να τα πούμε.. Τι σας έφερε ως την πόρτα μου;
--Πολλά τα προβλήματα, πάσα μου! Εμείς είμαστε άνθρωποι νοικοκυραίοι, δουλευτές.. Δε μας αρέσουν οι φασαρίες.. Δε έχουμε βάλει εμπόδια ούτε στο δοβλέτι ούτε στην αφεντιά σου..
-- Και ποιος σας πείραξε, ωρε μπογιαροι;
--Δε μας αφήνουν να κάνουμε τις δουλείες μας.. Χάνουμε το βίος μας, τα λεφτά μας.. Εμείς είμαστε πολύ σωστοί και σας δίνουμε, παραπάνω από το κανονικό, τους φόρους μας.. Στα Γιάννενα και εδώ άλλαξαν τα παζάρια οι Χριστιανοί και δε μπορούμε να πουλήσουμε την πραμάτεια μας..
Ο πάσας έμπαινε σιγά-σιγα στο νόημα, που το πηγαίναν οι Ισραηλίτες.. Πήρε τον λόγο ο ξένος που είχε έρθει από τα Γιάννενα.. Ο Σολομον είχε μεγάλη περιουσία και κινούσε τα νήματα του εμπορίου εκεί.. Αυτός δεν το πήγε τριγύρω, μπήκε στο θέμα..
--Αυτός ο κακόψυχος.. ο Ρωμιός, ο καλόγερος.. από την ώρα που πάτησε το πόδι του στα μέρη ετούτα μας κατηγορεί άδικα.. Δεν του κάναμε τίποτα.. Είναι κακός άνθρωπος.. Έβαλε τους χριστιανούς να κάνουν τα παζάρια το Σάββατο αντί για την Κυριακή που γινόταν τόσα χρόνια.. Μέχρι και ότι κατουράμε τα ψάρια και μετά τα πουλάμε στους Χριστιανούς, είπε.. Το ακούσατε αυτό;
Ο Κουρτ γούρλωσε τα ματιά και άρχισε να γελάει δυνατά.. Είχε μέρες να ακούσει τέτοιο αστείο..
Ο πάσας όμως είχε καλή γνώμη για τον καλόγερο.. Γιατί όταν πήγε στο Δελβινο ο ιερομόναχος, τον περίμεναν οι Τούρκοι με άγριες διαθέσεις.. Είχαν ακούσει πως θα εξεγείρει τους Χριστιανούς και θα πολέμαγε τους εξισλαμισμούς στους Φιλιάτες και στο Μαργαριτι.. Αλλά στο Δελβινο οι Τούρκοι παρακολούθησαν με θαυμασμό την ομιλία του. Το ίδιο είχε γίνει στο Αργυρόκαστρο, το ίδιο έγινε και στο Τεπελένι. Στη Βήσσανη τον υποδέχτηκαν εγκάρδια Έλληνες και Τούρκοι.. Είχε χάρισμα ο πάπας.. Ήταν άνθρωπος του Θεού! Να φανταστείς, μετά από αυτά κάποιοι Έλληνες τον θεώρησαν όργανο των Τούρκων!
Ο ίδιος ο Κουρτ είχε γνωρίσει τον καλόγερο.. Εντυπωσιάστηκε τόσο από αυτόν, που του χάρισε ένα πολύτιμο σκαμνί για να διδάσκει από εκεί. Παράλληλα του χορήγησε άδεια να περιοδεύσει σε όλα τα χωριά της επαρχίας του.. Παρ' όλο που ο μονάχος σταμάτησε τους εξισλαμισμούς, στον Κουρτ έκαναν τόσο καλή εντύπωση τα κηρύγματα του, που τον συμπαθούσε και τον θαύμαζε!
Γύρισε και είπε στους Εβραίους..
--Ωρε μπιρο μ', ο Κοσμάς είναι αγιανθρωπος! Κανέναν δεν πειράζει.. Να είμαστε αγαπημένοι, λέει.. Ένας ταπεινός ανθρωπάκος είναι.. Δεν τον νοιαζουν τα πλούτη.. Δεύτερο ράσο να βάλει, δεν έχει..
--Ποιος είναι ταπεινός; Τον έχεις δει, τι σπίθες βγάζει από τα ματιά, όταν μιλάει; Αυτός να ξέρεις, αν τον αφήσει η αφεντιά σου, στο τέλος θα γεμίσει σπαθιά τους Χριστιανούς και θα μας σφάξουν ούλους! Τούρκους και Ισραηλίτες..
--Όχι! Δεν είναι έτσι.. Εγώ δεν πειράξω τον καλόγερο..
Ο Σολομον βγήκε για λίγο από την σάλα και φώναξε έναν υπηρέτη του, που περίμενε έξω από το σεράι.. Γύρισαν μαζί μέσα, μέτρησαν και άφησαν μπροστά στον πάσα, 50 σακούλες άσπρα (ασημένια νομίσματα)!
Χα! Συγνώμη για το γέλιο μου, αλλά μέχρι και για αυτό προφητευσε ο Πατήρ-Κοσμας:«Άσπρα (χρήματα) δώσ’ του Τούρκου και καβαλλίκευσέ τον από το κεφάλι.»
Ο Σολομον δεν χρειαζόταν να γίνει πιο πειστικός.. Έσκυψε μπροστά στον Κουρτ Πάσα και είπε με νόημα..
--Είναι εμπόδιο για όλους! Πρέπει να το καταλάβεις, εφεντη μ'..
Ο Κουρτ μπορεί να μην άκουσε τα τελευταία λογία, γιατί από την στιγμή που του έριξαν τις σακούλες με τ' άσπρα μπροστά, το βλέμμα και η έγνοια του ήταν καρφωμένα εκεί..
------
--------
Κώνστας Βραχωρίτης.
-----
-----
Ο Κοσμας ο Αιτωλος γεννηθηκε στην Αιτωλοακαρνανια..
Το κοσμικο του ονομα ηταν Κωνστας. Το επιθετο του πιθανον ηταν Βραχωριτης.. Υπαρχουν και σε καποιες γραφες τα: Ανυφαντης ή Σκονδρας (ηταν επιθετο της μητερας) ή Δημητριου..
Ως τόπος γέννησής του, αναφέρεται το Μέγα Δένδρο Αιτωλίας (Μέγα Δέντρο του Απόκουρου, Τριχωνίδας Αιτωλοακαρνανίας).. Αναφερεται ομως και το χωριό Ταξιάρχης της Αιτωλοακαρνανίας.
Ο πατέρας του ήταν Ηπειρώτης, κατά πάσα πιθανότητα από τα Ζαγόρια.. Υπαρχει και μια πληροφορια πως ηταν βλαχικης καταγωγης..
Στα πρώτα χρόνια της ζωής του, ο Κοσμάς έμεινε στο χωριό του μαζί με τους γονείς του, ασχολουμενος με γεωργικές και χειροτεχνικές εργασίες. Είχε έντονη κλίση προς τα γράμματα και τη θρησκεία και σε ηλικία περίπου 20 ετών, αποφάσισε να σπουδάσει συστηματικότερα. Φαίνεται ότι ξεκίνησε τις σπουδές του στο σχολείο της Λομποτινάς Ναυπακτίας, κοντά στον ιερομόναχο Ανανία Δερβισάνο. Μετα παρακολούθησε μαθήματα στο σχολείο της Αγίας Παρασκευής, το πιο φημισμένο σ' όλη τη γύρω περιοχή, με δάσκαλο τον ευρυμαθή Θεοφάνη..
Εκεί, έλαβε και μερικές στοιχειώδεις γνώσεις ιατρικής οι οποίες στα επόμενα χρόνια του φάνηκαν υπερπολύτιμες. Μετά από 8 χρόνια φοίτησης εκεί, διορίστηκε βοηθός δασκάλου στη Λομποτινά, με διευθυντή τον πρώτο του δάσκαλο Ανανία. Αυτος τον προέτρεψε να μορφωθεί καλύτερα στο «Ελληνομουσείο» Βρανιανών των Αγράφων, όπου σχολάρχης ήταν ο αδελφός του Κοσμά, Χρύσανθος..
-----
------
Στο περιβόλι της Παναγίας και στην Πόλη.
-----
------
Το 1750 μετεβη στην Αθωνιαδα Σχολη στο Αγιον Ορος. Εκεί, είχε δασκάλους τον Ευγένιο Βούλγαρη, τον Παναγιώτη Παλαμά, τον Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη και τον Νικόλαο Τζαρτζούλη..
Ο Βούλγαρης φέρεται ότι είχε μυήσει μια ομάδα από περίπου 30 άτομα, η οποία είχε σαν σκοπό της να βοηθήσει το Έθνος «διά της μαθήσεως των γραμμάτων».
Το 1759 όμως, οι μαθητές της Αθωνιάδας Σχολής χωρίστηκαν σε δύο παρατάξεις. Τους νεωτεριστές και τους συντηρητικούς. Απογοητευμένος, ο Κοσμάς πήγε στη Μονή Φιλοθέου του Αγίου Όρους, όπου έγινε μοναχός και πήρε το όνομα με το οποίο έγινε γνωστός..
Τελη 1759 πηγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου βρισκόταν ο αδελφός του Χρύσανθος. Οικουμενικός Πατριάρχης ήταν τότε ο Σεραφείμ Β', από το Δέλβινο της Βορείου Ηπείρου, φανατικός ρωσόφιλος. Ο Πατριάρχης γοητεύτηκε από την προσωπικότητα του Κοσμά και το 1760 του έδωσε πρόθυμα την άδεια για να αρχίσει το ιεραποστολικό του έργο. Λέγεται μάλιστα, ότι συνόδευσε τον Κοσμά ως το πρόθυρο του Πατριαρχείου και τον ευλόγησε.
Ο Κοσμάς πίστευε ότι «μια θεία βούληση», τον είχε προστάξει να αναλάβει το έργο της ανύψωσης του Γένους.
-----
-----
1η ιεραποστολική περιοδεια Πατρος-Κοσμα.
-----
-----
Η έναρξη της ιεραποστολικής δράσης, σχεδόν ταυτόχρονα με τον Κοσμά, από τον λόγιο ιεροκήρυκα του Πατριαρχείου Δωρόθεο Βουλησμά, ενισχύει την άποψη ότι υπήρχε γενικότερος σχεδιασμός από το Φανάρι για πνευματική και θρησκευτική ανύψωση των Ελλήνων..
Ο Πατηρ Κοσμας ηταν 46 χρονων..
Φορώντας το απλό κι απέριττο ράσο του Τάγματος των Βασιλειανών και κρατώντας ένα ραβδί στο χέρι, ξεκίνησε τη δύσκολη πορεία του.
Αρχικά, περιόδευσε στα χωριά της Κωνσταντινούπολης και της Θράκης, όπου οι πληθυσμοί ήταν ανάμεικτοι και βυθισμένοι στο σκοτάδι. Η διδασκαλία του αμέσως απέδωσε καρπούς. Τα πλήθη έτρεχαν πίσω του σαστισμένα. Ο Κοσμάς γινόταν, κατά τον Φ.Μιχαλόπουλο, «μετάρσιος» (αυτός που αιωρείται ψηλά στον αέρα). Ακολούθησαν τα χωριά της Μακεδονίας, της Θεσσαλίας και τελικά, η ιδιαίτερη πατρίδα του, η Αιτωλοακαρνανία. Μίλησε στο Βραχώρι (Αγρίνιο), τη Ναύπακτο και το Μεσολόγγι..
Ο λόγος του Κοσμά, πύρινος, καυστικός.. αλλα και κατανοητος, γοήτευε τα πλήθη. Δεν χρησιμοποιουσε την ξυλινη δογματικη γλωσσα αλλων ιεροκηρυκων.. Παρ' ολη την μορφωση του, η εντονη ντοπιολαλια του και οτι το κηρυγμα ηταν σαφεστατο για ολους, τον εκαναν πολυ αγαπητο.. Ο απλός κόσμος σαγηνευόταν από τα λόγια και την προσωπικότητά του. Όμως, δεν ίσχυε το ίδιο για τους άρχοντες και τους πλούσιους τους οποίους κατέκρινε, όπως και τους ανώτερους κληρικούς.
-----
-----
2η ιεραποστολικη περιοδεία Πατρός-Κοσμά.
------
------
Όταν ο Πατριάρχης Σεραφείμ Β' παραιτήθηκε (1761), ο Κοσμάς πήγε πάλι στην Κωνσταντινούπολη για να ανανεώσει την άδειά του.. Επισκέφθηκε μόνος του τον νέο Πατριάρχη Σαμουήλ, ένθερμο φίλο των γραμμάτων ο οποίος πρόθυμα του ανανέωσε την άδεια (1763).
Έτσι, ο Κοσμάς, ξεκίνησε τη δεύτερη περιοδεία του, που κράτησε περίπου ως το 1773..
Η Θράκη ήταν το πρώτο μέρος της δεύτερης περιοδείας του. Εκεί, έμεινε για μικρό χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια, πήγε στην Ανατολική Μακεδονία κι από εκεί στο Άγιο Όρος, στη Μονή Φιλοθέου για να ζητήσει την άδεια απομάκρυνσης από αυτή. Χειρόγραφο που σώζεται στο μοναστήρι γράφει:
«Οι εν τη Μονή (του Φιλοθέου) αγνοούντες τα περί διδασκαλίας του οσίου Κοσμά, εθεώρουν αυτόν ως άνθρωπον εκπληρούντα τα χριστιανικά καθήκοντά του, μηδέν εις την Μονήν προσπορισάμενον όφελος». Ο Κοσμάς μ' ένα καΐκι έφτασε στη Σκόπελο, έπειτα στη Σκιάθο και στη συνέχεια στο Τρίκερι, απ' όπου ξεκίνησε την περιοδεία του στη Μαγνησία..
Επισκέφθηκε τα χωριά του Πηλίου, στη συνέχεια την Αγιά, τα χωριά του Κίσσαβου (Όσσας) και τελικά τη Λάρισα. Εκεί, τόσο οι Έλληνες όσο και οι Τούρκοι προύχοντες αλλά και οι Εβραίοι, δεν είδαν με καθόλου καλό μάτι το κήρυγμά του. Λέγεται μάλιστα ότι κάποτε αρνήθηκαν να του δώσουν νερό από κάποιο πηγάδι της πόλης, ο Κοσμάς δυσφόρησε κι από τότε οι Λαρισαίοι δεν έπιναν νερό από τα πηγάδια που ήταν γλυφό αλλά από τον Πηνειό..
Ο ξύλινος σταυρός.
------
------
Τα κηρύγματά του ήταν ενάντια στην πολυτέλεια, την τοκογλυφία, τον πλούτο και τις καταπιέσεις..
Πεδίο δράσης του, ήταν τα μικρά χωριά και οι πεδιάδες.
Τα πλήθη που τον άκουγαν δεν χώραγαν σε εκκλησίες.. Για αυτό μίλαγε στις πεδιάδες.. Όπου έπρεπε να σταθεί, έλεγε να στήσουν έναν σταυρό, ξύλινο και μεγάλο.. Δίπλα στον σταυρό, ανέβαινε σ' ένα σκαμνί και εδιδασκε.. Στο τέλος διέλυε το σκαμνί και το έπαιρνε μαζί του.. Ο σταυρός όμως έμενε για πάντα εκεί, ενθύμιο του κηρύγματος του..
Από την πεδινή Θεσσαλία, πήγε προς τον Όλυμπο όπου μύησε μυστικά τους αρματολούς στα πατριωτικά του σχέδια. Αργότερα, επισκέφθηκε την Κοζάνη, τα Γρεβενά, τα Σερβία και τα Χάσια, όπου μύησε και τον φημισμένο κλεφταρματολό Τότσκα..
Οι δίγλωσσοι Έλληνες.
------
------
Στην περιοχή της Δυτικής και Βόρειας Μακεδονίας, αντιμετώπισε το πρόβλημα των δίγλωσσων κατοίκων.. Εκεί, ο Κοσμάς, μίλησε σε ελληνόφωνους και βλαχόφωνους. Σ' εκείνα τα δυσπρόσιτα μέρη, με δική του πρωτοβουλία, χτίστηκαν πολλά προσκυνητάρια.. για το Ποθουμενον..
Παράλληλα, μύησε τους κλέφτες της Πίνδου στη Μεγάλη Ιδέα.
Από τη Μακεδονία, κατευθύνθηκε στην Ήπειρο. Το κήρυγμά του βρήκε τεράστια απήχηση στο Μέτσοβο..
Από εκει πήγε στην Κόνιτσα, όπου υπήρχαν πολλοί εξισλαμισμένοι κάτοικοι. Συνέχισε προς τα Ζαγοροχώρια, όπου πέτυχε να σταματήσουν να μιλιούνται τα βλάχικα και να χρησιμοποιούνται τα ελληνικά. Συνέχισε προς τη Ζίτσα, τα χωριά του Ασπροπόταμου (Αχελώου) και των Αγράφων. Στην περιοχή του Ασπροπόταμου, έφτασε στα άκρα, καθώς καταράστηκε χωριά (ειναι αληθεια πως καποιες φορες εκνευριζοταν βλεποντας μη εναρετες και χριστιανικες συνηθειες).. Ωστόσο και εκεί τελικά το κήρυγμά του βρήκε πρόσφορο έδαφος..
-----
------
Τα Ορλωφικά στην Αιτωλοακαρνανία.
------
------
Τον Οκτώβριο του 1768, ξέσπασε ο πόλεμος ανάμεσα σε Ρώσους και Τούρκους. Ο Κοσμάς από το 1769 ως το 1770, βρισκόταν στην Αιτωλοακαρνανία. Ρώσοι πράκτορες είχαν ξεσηκώσει τους κατοίκους του Βάλτου και του Ξηρόμερου. Θερμόαιμοι απεσταλμένοι των Ορλόφ, ζητούσαν την κήρυξη επανάστασης. Πραγματικά, στα μέσα του 1769, η επανάσταση ξέσπασε. Ίσως ο Κοσμάς πέρασε και στην Αχαΐα που είχε ξεσηκωθεί. Είναι γνωστή η κατάληξη των Ορλοφικών και το βαρύ τίμημα που πλήρωσε η Στερεά Ελλάδα και ο Μοριάς.. Ο πατηρ-Κοσμας πηρε ενεργα μερος σε αυτην την προεπαναστατικη κινηση..
Εγκαταστάθηκε στην Κεφαλλονιά από το 1770 ως περίπου το 1773 όπου παρέδιδε μαθήματα..
Μετά την υπογραφή της συνθήκης Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) πηγε στην Κωνσταντινούπολη.. Ο Κοσμάς παρουσιάστηκε στο νέο Πατριάρχη Σωφρόνιο Β' και αφού του εξιστόρησε όλα όσα γίνονταν στην Ελλάδα, ζήτησε ανανέωση της άδειάς του..
Ο Πατριάρχης τον ευλόγησε και τον προέτρεψε να αναχωρήσει πρώτα για τα νησιά του Αιγαίου, που βρίσκονταν ακόμα σε αναβρασμό και στη συνέχεια να πορευτεί στη Μακεδονία και την Ήπειρο για να συνεχίσει το εθνοσωτήριο έργο του. Τον Σωφρόνιο, ο Κοσμάς τον θεωρούσε ευεργέτη του..
-----
-----
Η 3η ιεραποστολική περιοδεία και το οφίκκιο του Γενικού Αποστολικου Ιεροκήρυκα της Ανατολικής Εκκλησίας.
------
------
Για την τρίτη και τελευταία περιοδεία του, υπάρχουν περισσότερα στοιχεία. Ο φτωχοντυμενος αυτος καλογερος, που δεν ειχε δευτερο ρασο.. και πολλοι τον υποβαθμιζουν ως σαλο και εκκεντρικο.. ειχε λαβει το οφικκιο του Γενικόυ Αποστολικόυ Ιεροκήρυκα της Ανατολικής Εκκλησίας (τιμή που μόνο σ’ αυτόν και, πολυ αργοτερα, στον Τσαριτσανιωτη Οικονόμο τον εξ Οικονόμων είχε δοθεί)!
Στις αρχές του 1775 ο Κοσμάς εγκατέλειψε την Κωνσταντινούπολη και πήγε στα νησιά του Αιγαίου..
Περιηγήθηκε στην Πάρο, τη Μύκονο, τη Σέριφο, τη Μήλο και τη Νάξο, όπου συνάντησε για τελευταία φορά τον αγαπημένο του αδελφό Χρύσανθο, ο οποίος, ακολουθώντας την προτροπή του είχε ιδρύσει σχολείο..
Από τη Νάξο, πήγε στο Άγιο Όρος. Περνώντας από τη Μονή Εσφιγμένου, που βρισκόταν σε οικτρή κατάσταση, είπε σε δύο μοναχούς που βρήκε εκεί: «Έχετε θάρρος, αδελφοί, η μονή θ’ ανακαινισθεί και θ’ ανεβεί εις υψηλόν κολοφώναν». Πραγματικά, αυτό έγινε 27 χρόνια αργότερα, το 1802!
Από τον Άθω, πήγε στη Χαλκιδική, έπειτα στη Θεσσαλονίκη, στη Βέροια και τη Σιάτιστα. Στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς τα βλαχοχώρια της Πίνδου και του Γράμμου, όπου ιδρύθηκαν αμιγώς ελληνικά σχολεία με δική του προτροπή. Από τα Γρεβενά, πήγε στην Καστοριά και έπειτα Σέρβια, Δεσκατη, Ελασσονα, Τρικαλα, Αρτα και στα Ιονια νησια..
Στην Κορυτσά, προφήτευσε τον θάνατο του γιου μιας πλούσιας γυναίκας που δεν αποχωριζόταν τα στολίδια. Έπειτα πήγε στη Μοσχόπολη..
-----
-----
"Εάν δεν ανεφαίνετο τω τότε καιρώ κατ’ εκείνα τα μέρη, ουδείς θα ευρίσκετο χριστιανός Έλλην.."
-----
------
Στην Ήπειρο η κατάσταση ήταν δραματική. Οι Τούρκοι πίεζαν τους Έλληνες ν’ αλλαξοπιστήσουν. Άλλοι γίνονταν μωαμεθανοί κι άλλοι ασπάζονταν τον καθολικισμό..
Σύμφωνα με τον Ζώτο Μολοσσό, είχαμε τότε μαζικούς εξισλαμισμούς στις περιοχές των Φιλιατών και του Μαργαριτίου (οι Τσαμηδες)..
Σύγχρονος με τον Αραβαντινό κληρικός, ο Κονοφάος, γράφει : «Εάν ο ενάρετος, ο ιεροδιδάσκαλος Κοσμάς, ο αληθής ομολογητής και μάρτυς, δεν ανεφαίνετο τω τότε καιρώ κατ’ εκείνα τα μέρη, ουδείς θα ευρίσκετο χριστιανός Έλλην εις εκείνα τα απόκεντρα και απόμονα».
Ο αποστολικός ούτος διδάσκαλος ποτέ δεν άνοιξε το στόμα να ειπή λόγον εναντίον των Εβραίων, ούτε εις την Θεσσαλονίκην, ούτε εις την Καστορίαν, ούτε εις τα Ιωάννινα, ούτε εις κανένα άλλο μέρος.. Οι Εβραίοι όμως των Ιωαννίνων, ενδεχομενως απο θρησκευτικό φανατισμό εναντίον των χριστιανών αλλα και καθως πληττονταν τα οικονομικα συμφεροντα τους, συκοφάντησαν τον άγιο στον τοπικό πασά, ότι δήθεν είναι «απεσταλμένος από τους Μοσχόβους» (Ρώσους). Έτσι, προγραμματίστηκε ο θάνατός του από τις οθωμανικές αρχές, όμως το σχέδιό τους δεν εκπληρώθηκε. Πιθανόν οι χριστιανοί, μαθαίνοντάς το, να δωροδόκησαν τους Τούρκους, γιατί ο Χριστοδουλίδης γράφει ότι «επροξενήθη αρκετή ζημία χρημάτων εις το κοινόν των χριστιανών». Από τότε ο άγιος «άρχισε να στηλιτεύη την πονηρίαν και το αδιάλλακτον μίσος, οπού έχουν κατά των χριστιανών οι Εβραίοι».
Ο Κοσμάς πήγε στο Δέλβινο, όπου συναντήθηκε με τον δεσπότη Ιωαννίκιο, με τον οποίο κατέστρωσαν το «σχέδιο δράσης» του Κοσμά. «Λέγεται ότι δύο ολοκλήρους ημέρας δεν εξήλθον εις την πόλιν, κεκλεισμένοι εντός δωματίου. Εκεί συνεκάλεσαν και άλλους ιερείς της επαρχίας και εξηγήθησαν δια την διδασκαλίαν του Ευαγγελίου εις τους Χριστιανούς» (Ν. Μυστακίδης, «Περί του Αγίου Κοσμά»).
Ο Κοσμάς αναχώρησε για τη Χειμάρρα κι από εκεί για το Αργυρόκαστρο. Εκεί οι προύχοντες και ο δεσπότης Δοσίθεος αντέδρασαν, ενώ οι Τούρκοι(!) παρακολούθησαν με θαυμασμό την ομιλία του.. Και στις αλλες περιοχες της Βορειου Ηπειρου, ολος ο κοσμος τον υποδεχθηκε εγκαρδια..
Στη Δερβιτσάνη, κάποιος τον ειρωνεύτηκε. «Πήγαινε και στον δρόμο θα ανταμειφθείς», του είπε ο Κοσμάς. Πραγματικά, μόλις βγήκε από το χωριό, τον τραυμάτισε κάποιος εχθρός του..
Στην Πάργα αρχικως η βενετική εξουσία δεν αντέδρασε με τον Κοσμα..
Ακολούθως, πήγε στο Σούλι, όπου μιλησε με ειρηνοποιο διαθεση. Αυτό προκάλεσε την αντίδραση των Σουλιωτών. Ο Κοσμάς εκνευριστηκε και τους είπε:
«Το ποδάρι μου εδώ δεν θα ξαναπατήσει. Κι αν δεν αφήσετε αυτά τα πράγματα που κάνετε, την αυθαιρεσία και τη ληστεία, θα καταστραφείτε».
Βλέποντας μάλιστα όπλα που ήταν κρεμασμένα σ’ ένα δέντρο, είπε: «Σε κείνο το κλαρί, που κρεμάτε τα σπαθιά σας, θα ‘ρθει μέρα που θα κρεμάσουν οι γύφτοι τα όργανά τους» (Λέγοντας γύφτοι, εννοεί τους μουσικούς, τους οργανοπαίχτες). Από το Σούλι πήγε στο Λούρο, στην Άρτα και έπειτα στο Ξηρόμερο. Επέστρεψε στο χωριό του, για τελευταία φορά, για να κηδεψει τον πατερα του.
------
-------
Το παζάρι της Κυριακής.
-----
-----
Έφυγε, έπειτα, για την Άρτα, όπου οι κοτζαμπάσηδες και οι Εβραίοι δεν τον άφησαν να κηρύξει, καθώς ζητούσε η Κυριακή να είναι αργία και το παζάρι να γίνεται Σάββατο. Η ενταση με τους Εβραίους αυξηθηκε. Οι πλούσιοι δεν ήθελαν αφύπνιση του κόσμου, τον οποίο εκμεταλλεύονταν, ενώ οι Εβραίοι θίγονταν οικονομικά..
Στην Πρέβεζα οι Βενετοί, οι προύχοντες και οι Εβραίοι δεν τον άφησαν να μιλήσει..
Αναχώρησε έπειτα για τη Λευκάδα και την Κεφαλλονιά.. Πήρε την άδεια από τον τοποτηρητή του μητροπολίτη Κλαδά,να κηρύξει στο νησί. Η απήχηση που είχε το κήρυγμά του στο νησί ήταν συγκλονιστική.. Όπως γράφει ο αριστοκράτης, μάλιστα, Λοβέρδος : «Άνθρωποι διαπράξαντες βαρέα εγκλήματα εφαίνοντο κλαίοντες πικρώς τα αμαρτήματα αυτών και πανταχόθεν προσερχόμενοι εις εξομολόγησιν. Γάμοι διαλελυμένοι από πολλών ετών πάλιν απεκαθίσταντο. Πόρναι εγκατέλειπον το αισχρόν αυτών έργον και επέστρεφον πλήρεις μετανοίας και σωφροσύνης. Δεσποινίδες πλούσιαι και καλαί τα πολύτιμα αυτών κοσμήματα εδωρούντο τοις πτωχοίς ή τοις ναοίς. Δίκαι κατέπαυσαν, Κλοπιμαία επεστράφησαν. Ύβρεις στενοχωρήθησαν...».
Ο Κοσμάς προφήτευσε πως στα Εφτάνησα θα ‘ρθουν οι κόκκινοι σκούφοι (οι Γάλλοι δημοκρατικοί) κι ύστερα οι Άγγλοι για 54 χρόνια κι ύστερα θα γίνουν ρωμέικα. Πραγματικά, τα Επτάνησα καταλήφθηκαν από τους Άγγλους το 1810 (εκτός από την Κέρκυρα που παραδόθηκε στον Κάμπελ το 1815) και ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα το 1864!
Μετά την Κεφαλλονιά, πήγε στη Ζάκυνθο. Εκεί, ο μητροπολίτης Κουτούβαλης, πιεζόμενος από τους άρχοντες και τους Εβραίους τον αναγκασε φύγει και να επιστρέψει στην Κεφαλλονιά. Από εκεί πήγε στην Κέρκυρα, όπου του επετράπηκε να εκφωνήσει έναν μόνο λόγο. Χιλιάδες κόσμου είχαν συγκεντρωθεί για να τον ακούσουν. Όμως οι άρχοντες και οι Εβραίοι είχαν πληρώσει μπράβους για να δημιουργήσουν επεισόδια. Έτσι, σε κάποιο σημείο του κηρύγματος του Κοσμά, ξέσπασαν ταραχές, κατά τις οποίες μάλιστα σκίστηκε το πουκάμισο του αγίου. Ο κόσμος όμως υπερίσχυσε και οι μπράβοι απομακρύνθηκαν..
Ο γενικός προβλεπτής της Κέρκυρας του ζήτησε να φύγει από το νησί. Έτσι, ο Κοσμάς αποβιβάστηκε στους Άγιους Σαράντα, όπου πήρε την άδεια από τους Τούρκους να συνεχίσει το κήρυγμά του.
Ο Κοσμάς πήγε στη Χειμάρρα, στα χωριά της Αυλώνας.. απ’ όπου προφήτεψε πως το όριο του ρωμέικου θα είναι η Βωβούσα. Ο ποταμός Αώος δηλαδή.
Στη συνέχεια (22 Αυγούστου 1777) έφτασε στο Μπεράτι. Εκεί, τα έβαλε πάλι με τους Εβραίους και ζήτησε τη μετάθεση του παζαριού τους το Σάββατο (από Κυριακή). Είπε μάλιστα στους χριστιανούς να μην εμπορεύονται μαζί τους και να τους θεωρούν εχθρούς της χριστιανοσύνης..
-----
-----
Ο φιλος του Πατρος- Κοσμα, Κουρτ Πασάς.
-----
------
Στο Μπεράτι έγινε ένα σημαντικό γεγονός. Ο πασάς της πόλης, Κουρτ, ζήτησε να δει τον Κοσμά. Εντυπωσιάστηκε από αυτόν και του χάρισε ένα πολύτιμο σκαμνί για να διδάσκει από εκεί. Παράλληλα του χορήγησε άδεια να περιοδεύσει σε όλα τα χωριά της επαρχίας του. Το κήρυγμα του Κοσμά είχε ως αποτέλεσμα να σταματήσουν οι χριστιανοί ν’ αλλαξοπιστούν. Εφτασε ως τα περίχωρα της Κρόγιας, πατρίδας του Σκεντέρμπεη. Μέχρι εκεί υπήρχαν ελληνικοί συνοικισμοί..
Συνέχισε τις διδαχές του στο Πόγραδετς, στην Κορυτσά και στο τρίγωνο Μοναστήρι–Αχρίδα-Καστοριά. Κατέβηκε στα Γρεβενά, πέρασε στη Θεσσαλία κι έπειτα στο Μέτσοβο, τα Ζαγοροχώρια, τη Ζίτσα και τα Γιάννενα. Εκεί οι Εβραίοι επηρέασαν την τουρκική διοίκηση της πόλης, που δεν τον αφήνει να κηρύξει μέσα στην πόλη. Τον συκοφαντούν στον πασά των Ιωαννινων ως αντάρτη που προσπαθεί να ξεσηκώσει «τους ραγιάδες εναντίον των Τούρκων», ως όργανο των Ρώσων, καθώς είχε πάρει μέρος στα Ορλοφικά κλπ. Ο πασάς δεν πείστηκε και τον άφησε ελεύθερο.
Συνέχισε την περιοδεία του στην Ήπειρο. Στους Φιλιάτες, πρώτοι οι αγάδες πήγαν να ακουσουν τον Κοσμα.
Ελεγε ο κοσμος πως στο Λυκουρίσι, κάποιος Τούρκος πήρε τον σταυρό που είχε στήσει ο Κοσμάς και τον έκανε κρεβάτι του. Λίγο πριν ξαπλώσει, έγινε φοβερός σεισμός, που δεν τον άφηνε για πολλή ώρα να σταθεί στα πόδια του. Μετά από αυτό, ο Τούρκος έστησε πάλι τον Σταυρό και κάθε μέρα πορευόταν ως αυτόν «και τον εφίλει με μεγάλην ευλάβειαν»..
Σε γράμμα του στον αδελφό του, Χρύσανθο, με ημερομηνία 2 Μαρτίου 1777 απο την Παραμυθια, γράφει ότι περιόδευσε σε 30 επαρχίες, ίδρυσε 10 ελληνικά σχολεία και 200 για κοινά γράμματα..
Στο Βασιλικό, ακουμπώντας στη σχισμάδα ενός πελώριου πλατάνου, είπε : «Τα βάσανα είναι ακόμη πολλά. Θυμηθείτε τα λόγια μας. Προσεύχεσθε, ενεργείτε και υπομένετε στερεά. Έως ότου να κλείσει αυτή η πληγή του πλάτανου στο χωριό σας, θα είναι σκλαβωμένο και δυστυχισμένο». Η σχισμή έκλεισε το 1912..
-----
-----
Ο δήμιος του Πατρος-Κοσμα, Κουρτ Πασάς.
------
------
Στα Γιάννενα, πάλι δεν ήταν ευπρόσδεκτος. Το παζάρι μεταφέρθηκε οριστικά Σάββατο και οι Εβραίοι δέχτηκαν μεγάλο οικονομικό πλήγμα. Αποφάσισαν λοιπόν να τον εξοντώσουν. Δωροδόκησαν τους πασάδες των γύρω περιοχών. Ανάμεσα σ’ αυτούς και τον παλιό του φίλο Κουρτ πασά, στον οποίο έδωσαν «πενήντα σακούλες άσπρα» (άσπρα= χρήματα ασημένια). Ο Κουρτ, ήταν αρχικά διστακτικός, ωστόσο στη συνέχεια δέχτηκε, αφού πληρώθηκε αδρά, να διατάξει τη δολοφονία του.
Έτσι, έξω από το Τεπελένι, οι Τούρκοι της πόλης προσπάθησαν να κακοποιήσουν τον Κοσμά, που πρόλαβε και μπήκε στην πόλη ζητώντας άσυλο. Από ένα αρχοντικό πρόβαλε η Χάμκω, η μητέρα του, φυγόδικου τότε, Αλή πασά, που έβαλε τον άγιο σπίτι της. Σε λίγο, εμφανίστηκε κι ο φοβερός και τρομερός γιος της..
-----
-----
Ο γιος της Χάμκως.
-----
-----
Θα ηθελα να κανω εδω μια αναφορα στη σχεση Πατρος Κοσμα- Αλη Πασα..
Στο τραπέζι, ο Κοσμάς, με την προφητική του ματιά, διέκρινε στον νέο το μεγάλο και παράδοξο μέλλον του. Φιλόδοξη κι ανυπόμονη η Χάμκω ρώτησε για τον μοναχογιό της. Ο Κοσμάς, κοιτάζοντας κατάματα τον Αλή, είπε: «Θα γίνεις μεγάλος άνθρωπος, θα κυριεύσεις όλη την Αρβανιτιά, θα υποτάξεις την Πρέβεζα, την Πάργα, το Σούλι, το Δέλβινο, το Γαρδίκι κι αυτό το παλάτι του Κουρτ πασά. Θ΄ αφήσεις μεγάλο όνομα στην οικουμένη». Και πρόσθεσε: «Αυτή είναι η θέληση της Θείας Προνοίας. Να θυμάσαι όμως σ΄ όλη τη διάρκεια της εξουσίας σου να αγαπάς και να υπερασπίζεσαι τους χριστιανούς, αν θέλεις να μείνει η εξουσία στους διαδόχους σου».
Αποκηρυγμένος ο Αλής από τον Κουρτ πασά, αναχώρησε την άλλη μέρα από το Τεπελένι μαζί με τον Κοσμά, που συνόδευσε ως τα περίχωρα. Προτού χωρίσουν, ο Αλής ρώτησε και πάλι για το μέλλον του κι αν θα πάει στην Πόλη. Τότε ο ιεροκήρυκας είπε: «Και στην Πόλη θα πας… μα με κόκκινα γένια!». Ο Αλή Πασάς χάρηκε, καθώς νόμιζε ότι κάποια στιγμή θα καταφέρει να πάρει τη θέση του σουλτάνου. Όμως, ο Πατροκοσμάς δεν εννοούσε αυτό. Ο Αλής δεν κατάλαβε την τελευταία φράση κι αποχαιρετίστηκαν φιλικά.
Όλη η ζωή του Αλη ήταν μια αντίφαση. Σούβλιζε ανθρώπους και, συγχρόνως, προσκυνούσε τα λείψανα του Πατρο-Κοσμά. Κατέστρεφε ολόκληρα χωριά και παράλληλα έχτιζε Χριστιανικές εκκλησίες. Αψηφούσε τους ισχυρούς της γης, ενώ υποτασσόταν, στον κάθε ρυπαρό δερβίση. Είχε την εκδίκηση μέσα του, αλλά ποτέ δεν ξεχνούσε τους ευεργέτες του, όσα χρόνια και αν περνούσαν. Αγαπούσε την πρώτη γυναίκα του, την Εμινέ, όμως προξένησε το θάνατό της. Ντυνόταν με τις πολυτελέστερες φορεσιές, αλλά μπορούσες να τον δεις και με ρούχα ζητιάνου. Ήταν αμόρφωτος και όμως υποστήριζε τα γραμματα. Ήταν ατρόμητος στη μάχη, αλλά έτρεμε τις βροντές και τις αστραπές. Λοιδορούσε δημοσίως τους γιους του, ενώ συγχρόνως τους έχτιζε λαμπερά παλάτια. Ηταν, με δυο λόγια, μια αντιφατική και απρόβλεπτη προσωπικότητα..
Όμως, ο Αλή Πασάς δεν σταμάτησε να πιστεύει στον Κοσμα και να σκέφτεται τα λόγια που του είχε πει. Άλλωστε, μέρα με τη μέρα έβλεπε να γίνονται πραγματικότητα. Σύμφωνα με θρύλους έλεγε «Τούτο το καλόγερο, ωρέ, ήταν αληθινός προφήτης. Ήρθε σπίτι μου, στο Τεπελένι, και με ευκήθηκε, ωρέ, και μου είπε όλα όσα έκαμα, σαν να τα είχε γραμμένα στο κιτάπι!».
Από το 1788 μέχρι τις αρχές της ελληνικής επανάστασης ο Αλή Πασάς διορίστηκε πασάς των Ιωαννίνων και είχε καταλάβει πολλές περιοχές του ελλαδικού χώρου που τότε ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία..
31 χρόνια μετά τη συνάντησή τους, ο Αλή Πασάς κατέλαβε το Βεράτι, όπου είχε εκτελεστεί ο Κοσμάς Αιτωλός. Σχεδόν αμέσως έδωσε εντολή να γίνει ανακομιδή των λειψάνων του και να χτιστεί Μονή στο χωριό Κολοκοντάσι, η κατασκευή της οποίας ολοκληρώθηκε το 1814. Ακόμη και σήμερα έξω από την Μονή του Αιτωλού σώζεται η μαρμάρινη επιγραφή που ανέφερει «Ανεγέρθη εκ βάθρων ο θείος και ιερός τούτος ναός δια προσταγής, συνδρομής και προτροπής του υψηλοτάτου Βεζύρ Αλή Πασά από το Τεπελένι». Ο Αλή Πασάς χρηματοδότησε την έκδοση του βιβλίου του «Ακολουθία Νεομάρτυρος Κοσμά του Αιτωλού». Επίσης όρισε προς τιμήν του ακόμη και τριήμερη γιορτή στο χωριό από τις 23 μέχρι τις 25 Αυγούστου. Όποιος τον κορόιδευε για τις ιδιαίτερες τιμές που απέδιδε στον Πατροκοσμά, ο Αλή Πασάς απαντούσε «Φέρετέ μου ένα μουσουλμάνο, σαν κι αυτόν τον χριστιανό και να του φιλήσω τα πόδια». Παρήγγειλε από τους χρυσοχόους των Καλαρρυτών Ιωαννίνων ασημένια θήκη για να μπουν τα οστά του. Το κρανίο του Πατροκοσμά μεταφέρθηκε στον Αλή Πασά στα Ιωάννινα. Σύμφωνα με έναν θρύλο το πήρε με σεβασμό στα χέρια του και είπε «Γιατί να μην έχω κοντά μου αυτόν τον Άγιο άνθρωπο να τον ρωτώ για οτιδήποτε με απασχολεί;»
Το 1819 ο Αλή Πασάς διοργάνωσε λιτανεία για τον Κοσμά Αιτωλό στα Ιωάννινα. Πλήθος κόσμου ακολουθούσε τα ιερά λείψανα. Όπως διηγήθηκε ο γάλλος περιηγητής, Charles Louis Tupigny οι άνθρωποι έβγαιναν στις πόρτες τους και προσεύχονταν. Τους έλληνες καλόγερους ακολουθούσαν οι σωματοφύλακες του Αλή πασά πάνω σε άλογα. Μόλις έφτασαν στο σεράι, ο Αλή Πασάς άρχισε να περπατά προς τα λείψανα.. Αμέσως όλοι γονάτισαν. Μαζί τους και ο Αλή και φιλησε το ασημένιο κουτί, όπου φυλάγονταν τα λείψανα. Σήμερα τα λείψανά του φυλάσσονται στην Αρχιεπισκοπή στα Τίρανα. Το κρανίο του βρισκόταν στα Ιωάννινα μέχρι το 1922 που χάθηκε. Ιστορικοί πιθανολογούν ότι το έκλεψαν Αυστροουγγαροί και πιστεύουν ότι βρίσκεται στις αποθήκες του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης.
Είναι γεγονός ότι ο Πατροκοσμάς είχε μια ηπιότερη στάση έναντι των μουσουλμάνων σε σύγκριση με τους εβραίους ή τους καθολικούς, ίσως λόγω του ότι οι πρώτοι αποδέχονταν τη δυνατότητα της μετάνοιας..
-----
-----
Η δολοφονία του Αγίου.
------
------
Ο Κοσμάς κατευθύνθηκε προς το Μπεράτι κι από εκεί στο Κολικόντασι, όπου ίδρυσε το τελευταίο σχολείο. Όμως, οι άνθρωποι του Κουρτ πασά παραμόνευαν. Καθώς κήρυττε, τον πλησίασαν και τον πήραν για να τον οδηγήσουν στον χότζα του Κουρτ. Αποκαλυπτική είναι η μαρτυρία του μαθητή του, Ζήκου Μπιστρέκη, αναγνώστη (τίτλος κατώτερου κληρικού), που τον ακολούθησε ως το τέλος. Ο Κοσμάς, ο Μπιστρέκης και δύο ιερείς (να σημειώσουμε ότι ήδη από το 1776-1777, ο Κοσμάς συνοδευόταν στα κηρύγματά του από κληρικούς.. συχνα 40.. αλλα και απο ενοπλους σωματοφυλακες, που αμισθα τον προστατευαν, καθως διεπιστωσαν ποσο σημαντικος ηταν ο καλογερος για το Γενος και την Ορθοδοξια) πήγαν στο κονάκι του χότζα, όπου βρίσκονταν περίπου 15 «ασεβείς». Ο χότζας με δολιο τροπο, του ζήτησε να περιμένει να τον οδηγήσουν στον Κουρτ, ο οποίος ήθελε, υποτίθεται, να τον ρωτήσει κάποια πράγματα.. Όλο το βράδυ παρέμειναν στο κονάκι.
Την αυγή ξεκίνησαν για το Μπεράτι. Οι «ασεβείς», κατά τον Μπιστρέκη, ήταν 7. Στη θέση Μπουγιαλή, κοντά στον ποταμό Αώο, σταμάτησαν και είπαν στον Κοσμά να προετοιμαστεί για το τέλος του. Ο άγιος προσευχήθηκε, οι δήμιοι τον οδήγησαν κοντά σ’ ένα δέντρο και ζήτησαν να του δέσουν τα χέρια, όμως ο Κοσμάς είπε ότι δεν θ’ αντισταθεί. Ακούμπησε το κεφάλι του στο δέντρο και, αφού έδεσαν γύρω από το λαιμό του ένα σχοινί, το έσφιξαν.. Γύμνωσαν το σώμα του «από όλα τα φορέματα όπου είχεν, έξω από ένα παλαιοβράκι όπου δεν του το έβγαλαν και τον έριψαν εις το ποτάμι».
Ήταν 24 Αυγούστου 1779, ημέρα Σάββατο.
Μόλις μαθεύτηκε η δολοφονία του, οι Χριστιανοί, με δίχτυα και καμάκια, προσπάθησαν να ανασύρουν το άψυχο σώμα του από το ποτάμι. Ένας ιερέας, που λεγόταν Μάρκος, μ’ ένα μονόξυλο έκανε το σταυρό του. Τότε (ο Κοσμάς) «ευθύς εφάνη εις το νερόν ορθός, και τον επήρεν, και τον πηγαίνει εις την εκκλησίαν ευθύς εις Κολικόντασι και ήτον κοντά βράδυ και τον έψαλαν και τον έθαψαν και ημάς μας εφύλαγον», γράφει ο Μπιστρέκης..
Ως πρόσχημα της δολοφονιας χρησιμοποιήθηκε η κατηγορία πως ο Κοσμάς ξεσήκωνε τους Έλληνες εναντίον των Τούρκων, καθώς και ότι οι κάμποι της περιοχής του Μπερατίου έμεναν ακαλλιέργητοι λόγω του ότι χιλιάδες κόσμου τον ακολουθούσαν και τα δημόσια ταμεία έχαναν πολλά έσοδα..
-----
-----
Η αποσιώπηση και η ομολογία του ραββίνου Μαρδοχαίου Φριζή.
------
------
Δεν θα ήθελα να σας κουράσω με ακριβείς αναφορές στον βίο του Πατρός Κοσμά ή στα τόσα αποφθέγματα και προφητείες (που επαληθεύονταν με ακρίβεια) που μας άφησε.. Αυτά είναι λίγο πολύ γνωστά.. Αυτό που στερείται εκτενών ιστορικών αναφορών και έχει αποσιωπηθεί ειδικότερα σε σχολικά βιβλία είναι η άμεση εμπλοκή των Εβραίων στον θάνατο του καλογήρου..
Όλες οι πηγές συμφωνούν ότι αυτοί που δωροδόκησαν τον Κουρτ πασά (με 50 πουγκιά άσπρα, όπως ανέφερα παραπάνω.. ή με 20. 000 γρόσια, κατά το ανέκδοτο χειρόγραφο της βιβλιοθήκης Πειραιώς) για να σκοτώσει τον Κοσμά, ήταν οι Εβραίοι. Θίγονταν οικονομικά από τα κηρύγματα του Κοσμά..
Το 2013 ο Ελληνοεβραίος ραββινος της Θεσσαλονίκης τότε, Μαρδοχαιος Φριζης (Rabbi Mordechai Frizis- εγγονός του συνταγματάρχη Μαρδοχαίου Φριζή, που σκοτώθηκε πολεμώντας ηρωικά στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο) σε ανάρτηση στο youtube προχώρησε σε μια στυγνή παραδοχή της άμεσης εμπλοκής των Εβραίων για την δολοφονία του Πατρός-Κοσμα..
Το ΚΙΣΕ (Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος) τηρεί αποστάσεις από τον εν λόγω ραββινο, καθώς του καταλογίζει φανατισμό και αμετροέπεια στις κατά καιρούς δηλώσεις του, όπως δηλώνεται και σε μεταγενέστερη ανακοίνωση του 2017:«Οι ακραίες αυτές απόψεις, άλλωστε, που δεν συνάδουν με τις αξίες της Εβραϊκής θρησκείας, ήταν και ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν μπόρεσε να παραμείνει ούτε στην Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, όπου υπηρέτησε για κάποιο μικρό διάστημα».
Αλλά η δήλωση του, κατά τα αλλά φλογερού ραββινου, για τον Πάτερα-Κοσμα δεν αμφισβητείται βάσει ιστορικής άξιας και τεκμηρίωσης:
"Κατά τ΄ άλλα έρχεται ο κύριος Κοσμάς ο Αιτωλός -ο Άγιος κατά τ΄ άλλα Κοσμάς ο Αιτωλός- και διδάσκει, φυσικά στις Διδαχές του, έναν βρωμερό ολέθριο δολοφονικό αντισημιτισμό…
Και εμείς ερχόμαστε και λέμε δόξα τω Θεω που οι Εβραίοι εκείνης της εποχής κατάλαβαν τον κίνδυνο που αποτελούσε γι΄αυτούς ο Κοσμάς ο Αιτωλός και έκαναν οτιδήποτε για να φύγει από μπροστά τους αυτό το άτομο. Και φυσικά δεν αισθανόμαστε καμία ντροπή για την εξολόθρευση αυτού του δολοφονικού αντισημίτη… Και με την βοήθεια του Θεού ευχόμαστε κάθε δολοφονικός αντισημίτης να βρει αυτό που του αξίζει».
------
------
Η κατά Εβραίων Διδαχή.
------
------
Αρχικώς θα παραθέσω αυτούσια την Διδαχή του Πατρός Κοσμά σχετικά με τους Εβραίους, που φυσικά δείχνει την αντίθεση του προς αυτούς, δικαιολογεί το μίσος τους στο πρόσωπο του.. και έχει προκαλέσει αυτή η Διδαχή πλήθος διενέξεων από παλιά έως σήμερα..
"Τον παλαιόν καιρόν οι Εβραίοι εθανάτωσαν όλους τους προφήτας, όλους τους δικαίους διδασκάλους· χιλιάδες φορές άφησαν τον Χριστόν και επροσκύνησαν τον διάβολον, και τόσον, οπού έκαμαν ένα μοσχάρι και το επροσκυνούσαν δια θεόν, καθώς το έχουν έως την σήμερον. Και τώρα το αυτό είνε να συναναστρέφεσαι και να πραγματεύεσαι, να τρώγης και να πίνης με τον διάβολον. Ετόλμησαν και εσταύρωσαν και τον Χριστόν μας. Ο Πανάγαθος εις όλα αυτά τους εφύλαγε, του εσκέπαζεν.
Εκαρτέρησεν ο Κύριος ύστερα από την σταύρωσίν του τριάντα χρόνια να μετανοήσουν, αλλά δεν μετενόησαν. Τότε τους κατηράσθη, του αφώρισε, τους ωργίσθη και αφήκε τον διάβολον μέσα εις την καρδία των, καθώς τον έχουν έως σήμερον. Εσκοτίσθησαν, έφυγον από όλον τον κόσμον κα επήγαν εις την Ιερουσαλήμ. Σηκώνει ο Θεός τον βασιλέα από την παλαιάν Ρώμην και πολιορκεί τους Εβραίους μέσα εις την Ιερουσαλήμ, και οι πατέρες και αι μητέρες έσφαζον τα τέκνα των και τα έτρωγον· ο διάβολος θέλει να τρώγουν οι γονείς τα τέκνα των, και όχι ο Θεός.
Ακούετε, αδελφοί μου, ο άνθρωπος τι κακόν παθαίνει όταν αμαρτάνη και τον εγκαταλείψη ο Θεός; Φοβερόν το εμπεσείν εις χείρας Θεού ζώντος. Μεγάλην ευσπλαχνίαν έχει ο Θεός, αλλά έχει και μεγάλην οργήν· και καθώς επαίδευσε τους Εβραίους, παιδεύει και ημάς, ανίσως και δεν κάμνωμεν καλά.
Βάνει ο Θεός τον βασιλέα μέσα εις την Ιερουσαλήμ και θανατώνει χίλιες εκατόν είκοσι χιλιάδες Εβραίους, και τόσον, οπού έγινε το αίμα ωσάν θάλασσα. Τριάντα φλωρία επώλησαν οι Εβραίοι τον Χριστόν μας, τριάντα εις το φλωρί επώλησεν ο Χριστός μας χίλιες χιλιάδες Εβραίους. Εσύ έμαθες και πωλείς τον Χριστόν, και εκείνος δεν ημπορεί να σε πωλήση.
Και τώρα μη δυνάμενοι οι Εβραίοι να τον μετασταυρώσουν τον Χριστόν, κάθε Μεγάλην Παρασκευήν τον κάνουν από κερί και τον σταυρώνουν και ύστερα τον καίουν. Ή παίρνουν ένα αρνί και το κτυπούν με τα μαχαίρια και το σταυρώνουν αντί του Χριστού. Ακούετε κακίαν των Εβραίων και του διαβόλου; Καθώς γεννηθή το Εβραιόπαιδον, αντί να το μαθαίνουν να προσκυνή τον Θεόν, οι Εβραίοι, παρακινούμενοι από τον πατέρα των τον διάβολον, ευθύς οπού γεννηθή, το μαθαίνουν να βλασφημά και να αναθεματίζη τον Χριστόν μας και την Παναγίαν μας. Και εξοδεύουν πενήντα, εκατόν πουγγία να εύρουν κανένα χριστιανόπουλο να το σφάξουν, να πάρουν το αίμα του και με εκείνο να κοινωνούν. Ο Χριστός μάς παραγγέλλει να ευχόμεθα όλον τον κόσμον. Ο Εβραίος, όσον και αν εινε φίλος σου, πήγαινε, καλημέρισέ τον, και βάλε το αυτί σου να ακούσης τι σου λέγει. Εσύ του εύχεσαι και τον χαιρετάς και εκείνος σε καταράται και σου λέγει, κακή ημέρα σου, διότι η καλημέρα είνε του Χριστού, και δεν θέλει ούτε να την ακούση ούτε να την είπη ο Εβραίος.
Κοίταξε εις το πρόσωπον ένα Εβραίον όταν γελά. Τα δόντια του ασπρίζουν, το πρόσωπόν του είνε ωσάν πανί αφωρισμένο, διότι έχει την κατάρα από τον Θεόν, και δεν γελά η καρδία του. Έχει τον διάβολον μέσα του οπού δεν τον αφήνει. Κοίταξε και ένα χριστιανόν εις το πρόσωπον, ας είνε και αμαρτωλός. Λάμπει το πρόσωπόν του, χύνει η χάρις του Αγίου Πνεύματος. Σφάζει ο Εβραίος ένα πρόβατον, και το μισό το εμπροσθινόν το κρατεί διά λόγου του, και το πισινόν του μουντζώνει και το πωλεί εις τους χριστιανούς διά να τους μαγαρίση. Και αν σου δώση ο Εβραίος κρασί ή ρακί, είναι αδύνατον να μη το μαγαρίση πρώτον. Και αν δεν προφθάση να κατουρήση μέσα, θα πτύση.
Όταν αποθάνη κανένας Εβραίος, τον βάζουν μέσα εις ένα σκαφίδι μεγάλο και τον πλένουν με ρακί, και του βγάνουν όλην του την βρώμα, και εκείνο το ρακί το φτιάνουν με μυριστικά, και τότε το πωλούν εις τους χριστιανούς ευθηνότερον, διά να τους μαγαρίσουν. Πωλούν ψάρια εις την πόλιν οι Εβραίοι; Ανοίγουν το στόμα του οψαρίου και κατουρούν μέσα, και τότε το πωλούν εις τους χριστιανούς.
Εβραίος μού λέγει πως ο Χριστός μου είναι μπάσταρδος και η Παναγία μου πόρνη. Το άγιον Ευαγγέλιον λέγει πως το έγραψεν ο διάβολος. Τώρα έχω μάτια να βλέπω τον Εβραίον; Και η ευγενία σας πώς το βαστά η καρδία σας να κάνετε πραγματείας [εμπορικές συναλλαγές] με τους Εβραίους; Εκείνος οπού συναναστρέφεται με τους Εβραίους, αγοράζει και πωλεί, τι φανερώνει; Φανερώνει και λέγει πως καλά έκαμαν οι Εβραίοι και εθανάτωσαν τους προφήτας και όλους τους διδασκάλους και όλους τους καλούς. Καλά έκαμαν και κάμνουν να υβρίζουν τον Χριστόν μας και την Παναγίαν μας. Καλά κάμνουν και μας μαγαρίζουν και πίνουν το αίμα μας.
Τώρα, διατί σας τα είπα, χριστιανοί μου; Όχι διά να φονεύετε τους Εβραίους και να τους κατατρέχετε, αλλά διά να τους κλαίετε, πως άφησαν τον Θεόν και επήγαν με τον διάβολον. Σας τα είπα να μετανοήσωμεν ημείς τώρα οπού έχομεν καιρόν, διά να μη τύχη και μας οργισθή ο Θεός και μας αφήση από το χέρι του και πάθωμεν και ημείς σαν τους Εβραίους και χειρότερα»
-----
-----
"Χιλιάδες Εβραίοι θέλουν τον θάνατόν μου και ένας όχι".
-----
-----
Ας προσπαθήσουμε να βρούμε τις ρίζες αυτής της διένεξης ξεκινώντας από πιο παλιά..
Ο Πατήρ Κοσμάς δεν είχε αναφερθεί διόλου με άσχημο τρόπο για τους Εβραίους κατά τις 2 πρώτες περιοδείες του.. Όμως ήδη από την 1η περιοδεία η Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης είχε ενοχληθεί σφοδρά γιατί ο μονάχος στις ομιλίες του στην επικράτεια της Μακεδονίας στηλίτευε τις ασυδοσίες και τακτικές των πλουσίων εμπόρων και αρχόντων και καλούσε τους φτωχούς και κατώτερους προς αφύπνιση και μόρφωση.. Όταν στην διάρκεια της 3ης περιοδείας και κυρίως στην Ήπειρο, η αντίθεση των Ισραηλιτών μεταλλάχθηκε σε μίσος κατά του καλογήρου, τότε και αυτός αντιτάχθηκε σθεναρά και οι Διδαχές ήταν αμείλικτες εναντίον τους.. σε σημείο, που δεν θύμιζαν τον γνωστό Κοσμά της αγάπης, της πίστης, της εγκαρτέρησης..
Ο ίδιος έγραψε σε μια επιστολή στον αδελφό του Χρύσανθο στις 02/03/1779:«Δέκα χιλιάδες Χριστιανοί με αγαπώσι και ένας με μισεί. Χίλιοι Τούρκοι με αγαπώσι και ένας όχι τόσο. Χιλιάδες Εβραίοι θέλουν τον θάνατόν μου και ένας όχι».
-----
-----
Ο Πατήρ-Κοσμάς ήταν εθνικιστής και ρατσιστής;
-----
-----
Ας αναλύσουμε τους επιμέρους λογούς και στοιχειά..
Πριν συνεχίσω, πρέπει να ξεκαθαρίσω πως σε καμμια περίπτωσή δεν είμαι αντισημίτης.. Δεν έχω κανένα πρόβλημα με τον Ισραηλιτικό λαό, εκτός όσοι μεθόδευσαν τον θάνατο του Πατρός Κοσμά.. Αντιθέτως πολλές φόρες τους παραδέχομαι για την ευταξία τους, τον προγραμματισμό τους, την ομοψυχία τους και φυσικά αναγνωρίζω τα εγκλήματα εις βάρος τους, ως προϊόν αναίτιου φυλετικού ρατσισμού..
Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ως αληθινός Πατέρας της Εκκλησίας, ήταν ένας δάσκαλος της αγάπης. Δεν ήταν εθνικιστής, ούτε φανατικός. Ήταν ένας Ρωμιός. Εκτός από τις εκπληκτικές κοινωνικές διδασκαλίες του π. χ.:«Να κάμης του παιδιού σου ένα φόρεμα, και άλλο ένα εκείνου του πτωχού παιδιού… Και να αγαπάς τα πτωχά παιδιά καλύτερα από τα ιδικά σου», είναι καταγεγραμμένες και διδασκαλίες του με ισχυρό αντιρατσιστικό περιεχόμενο, όπως:
• Για την άπιστη σύζυγο (την προτρέπει σε συντριβή της καρδιάς-μετάνοια και αποτρέπει τον απατημένο σύζυγο από το φόνο της–πράγμα εξαιρετικά διαδεδομένο εκείνη την εποχή):«Και αν τύχη και ξεπέση η γυναίκα με άλλον άνδρα ή ο άνδρας με άλλην γυναίκα, έχουν χρέος να πηγαίνουν εις τον αρχιερέα να τους χωρίζη. Μα πάλιν εκείνος οπού αδικηθή από την γυναίκα του και δεν την χωρίση, έχει μισθόν εις την ψυχήν του. Αμή είνε τρόπος να πορνεύση η γυναίκα σου με άλλον και την συγχώρησης; Είνε. Και τι τρόπος είνε; Εσύ, παιδί μου, πηγαίνεις εις την ξενιτειά, εις το χωράφιον, η γυναίκα σου εξέπεσε με άλλο πρόσωπον. Ήλθες εις το σπίτι σου. Τι πρέπει να κάμη η γυναίκα σου; Πρέπει να πάρη ένα τσεκούρι και ένα ξύλο και να σου βάλη μίαν μετάνοια και να σου φιλήση το χέρι και να σε ειπή: Πάρε ετούτο το τσεκούρι και το ξύλο και να με κάμης μίαν χάριν. Βάλε με επάνω να με κάμης λιανά λιανά κομμάτια, ρίξε με να με φάνε οι σκύλοι, διατί δεν είμαι άξια να βλέπω το πρόσωπόν σου, επειδή και εκαταπάτησα την τιμήν σου και από εκεί οπού ήμουν θυγατέρα του Χριστού, έγινα θυγατέρα του διαβόλου. Τι λέγεις, παιδί μου, σε βαστά η καρδιά σου να την σκοτώσης ή να την σχωρέσης; Με φαίνεται πως θα πης: Ας είσαι συγχωρεμένη, μα άλλην φοράν να μη το ματακάμης».
• Για την ισοτιμία ανδρών και γυναικών:«Τον παλαιόν καιρόν ήτο ένας άνθρωπος ονομαζόμενος Ιωακείμ, είχε δε και μίαν γυναίκα ονομαζομένην Άννα. Καλός και ο άνδρας, καλή και η γυναίκα, και από γένος βασιλικόν και οι δύο, αλλά η γυναίκα ήτο καλύτερα. Πολλές γυναίκες ευρίσκονται εις τον κόσμον οπού είνε καλύτερες από τους άνδρας. Τι σε ωφελεί να καυχάσαι πως είσαι άνδρας, και είσαι χειρότερος από την γυναίκα και πηγαίνεις εις την κόλασιν και καίεσαι πάντοτε, και η γυναίκα σου να πηγαίνη εις τον παράδεισον να χαίρεται πάντοτε;»
• για τους γονείς που αποχτούν κορίτσια:«Καθώς ο Ιωακείμ και η Άννα δεν επροτίμησαν το αρσενικόν από το θηλυκόν, έτσι και η Ευγενία σας να μην προτιμάτε τα αρσενικά παιδιά σας από τα θηλυκά, διότι όλα τα πλάσματα, του Θεού είναι».
• Για την κοινωνική διάκριση σε βάρος των τσιγγάνων. Είναι πραγματικά εντυπωσιακός ο διάλογος που διασώζεται μεταξύ του αγίου και ενός αθίγγανου, ένας διάλογος που έχει πολλά να μας πει και σήμερα. Στη συζήτηση αυτήν, ο άγιος προτρέπει τον αθίγγανο να του εκθέσει την κατάστασή του και εκείνος τού παραπονιέται ότι παρόλο που κατάγεται από τον Αδάμ και την Εύα, οι συντοπίτες του τον περιφρονούν ακόμη και μέσα στην Εκκλησία. Ο φωτισμένος διδάχος αρπάζει κυριολεκτικά την ευκαιρία:«Άκουε, παιδί μου, εσύ όπου είσαι γύπτος, ωσάν είσαι βαπτισμένος εις το όνομα της αγίας Τριάδος και φυλάγης τα προστάγματα του Θεού, πηγαίνεις εις τον Παράδεισον και χαίρεσαι πάντοτε, και εγώ όπου δεν είμαι γύπτος, ωσάν δεν κάμω καλά, πηγαίνω εις την Κόλασιν και καίομαι πάντοτε»
Η παραπάνω διδαχή κατά των Εβραίων, αν ερμηνευτεί ως παραλήρημα ενός θρησκόληπτου φανατικού, έρχεται σε αντίθεση με την παρακάτω:
«Εσύ πάλιν οπού αδίκησες τους αδελφούς σου και ήκουσες οπού είπον να σε συγχωρήσουν, μη χαίρεσαι, αλλά μάλιστα να κλαις, διατί αυτή η συγχώρησις σου έγινε φωτιά εις το κεφάλι σου, ανίσως και δεν επιστρέψης το άδικον οπίσω. Όλοι οι πνευματικοί, πατριάρχαι, αρχιερείς, όλος ο κόσμος να σε συγχώρηση, ασυγχώρητος είσαι. Αμή ποίος έχει την εξουσίαν να σε συγχώρηση; Εκείνος οπού τον αδίκησες. Έτυχε και δεν έχεις να πλήρωσης; Πήγαινε και πώλησον τα πράγματά σου, και όσα πάρης, δόσε τα εκείνου οπού αδίκησες. Μα δεν φθάνουν; Πήγαινε και συ πωλήσου σκλάβος, και όσα πάρεις δόσε τα.
Αδελφοί μου, όσοι αδικήσατε Χριστιανούς ή Εβραίους ή Τούρκους, να δώσητε το άδικον οπίσω, διατί είναι κατηραμένον και δεν βλέπετε καμιάν προκοπήν».
Από την τελευταία διδαχή εξάγονται δύο συμπεράσματα:
1) Όταν ένας χριστιανός αδικήσει παντοιοτρόπως έναν Εβραίο, οφείλει να πουληθεί σκλάβος για να του επιστρέψει τα χρήματα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που του άρπαξε, αν τα έχει φάει και δε μπορεί να του τα επιστρέψει.
2) Όταν ένας χριστιανός αδικήσει παντοιοτρόπως έναν Εβραίο, μόνο εκείνος ο Εβραίος έχει το δικαίωμα να τον συγχωρήσει και τότε ο χριστιανός θα εμφανιστεί συγχωρημένος μπροστά στο Θεό. Αν ο Εβραίος δεν τον συγχωρήσει, ο χριστιανός θα βαρύνεται αιώνια με την αμαρτία που διέπραξε. Εφόσον όμως ο Εβραίος (όπως και κάθε άνθρωπος) έχει τέτοια εξουσία, πώς είναι δυνατόν να θεωρηθεί «κατώτερος» και απόβλητος;
-----
------
Ο Πατήρ-Κοσμάς ήταν μνησίκακος;
-----
------
Ο Κοσμας τιμήθηκε ως άγιος από τον λαό αμέσως, ασχετα που επίσημα κατατάχθηκε στο Αγιολόγιο μόλις μετά από 182 χρόνια, το 1961. Ας μου επιτραπεί να παρατηρήσω ότι η άμεση απόδοση τιμών αγίου από το λαό φανερώνει ότι ο ιερομόναχος Κοσμάς ήταν ένας άνθρωπος αληθινά ενάρετος. Αν ήταν ένας φανατικός θρησκόληπτος, συμπλεγματικός, αυστηρός και βίαιος, ο λαός δεν θα είχε λόγο να τον τιμήσει. Σημειωτέον ότι τον σέβονταν και οι μουσουλμάνοι, τουλάχιστον οι Αλβανοί.
Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε ή έστω να κατανοήσουμε το κατηγορητήριο του αγίου κατά των Εβραίων;
Μήπως ο άγιος Κοσμάς στράφηκε ενάντια στους Εβραίους από μνησικακία, για να τους εκδικηθεί για την πρώτη απόπειρά τους εναντίον του; Κάτι τέτοιο θα ήταν γνωστό και ασφαλώς θα σπίλωνε το όνομα του ιεροκήρυκα, που ζητούσε επίμονα από τους χριστιανούς να συγχωρούν τους εχθρούς τους. Δεν υπάρχει καμία τέτοια αναφορά στις πηγές.
Απαντω εδω πως, εμφανώς σκοπός του αγίου είναι να αποτρέψει τους χριστιανούς από εμπορικές συναλλαγές («πραγματείες») με τους Εβραίους. Τονίζει λοιπόν ότι: τα προϊόντα τους είναι «μαγαρισμένα» και όποιος χριστιανός συναλλάσσεται με αυτούς είναι σαν να προσυπογράφει τη δολοφονία του Χριστού. Οι Εβραίοι, κατά τον άγιο, βαρύνονται με ενοχή για τη δολοφονία του Χριστού όχι «κληρονομικά», αλλά λόγω του κατά των χριστιανών μίσους τους. Οι ίδιοι διαπράττουν ποικίλες αμαρτίες κατά του Χριστού και των χριστιανών, δεν είναι ένοχοι για τις πράξεις των προγόνων τους.
-----
-----
Η Κυριακή ήταν και είναι ημέρα ανάμνησης της
Αναστάσεως του Κυρίου.
------
------
Δεν φαίνεται να είχε προκληθεί κύμα βίας εναντίον των Εβραίων από τα κηρύγματα του αγίου. Μόνον ότι οι χριστιανοί των Ιωαννίνων μετέφεραν το παζάρι τους από την Κυριακή (αργία των Χριστιανών) στο Σάββατο (αργία των Ιουδαίων). Δηλαδη, η έμφαση που έδινε ο άγιος στα κηρύγματά του γενικώς στην αργία της Κυριακής φανερώνει ότι στο τελευταίο επέμεινε, όχι για να χτυπήσει τους Εβραίους, αλλά επειδή θεωρούσε απρεπές (και είχε δίκιο) να παραμελούν οι χριστιανοί την κυριακάτικη λατρεία του Θεού ασχολούμενοι με το εμπόριο (και όλα τα παρεπόμενα – απάτες, εντάσεις, βλαστήμιες κ.τ.λ.).
Το παζαρι την ημερα της Κυριακης επηρέαζε τους Ρωμηούς οικονομικά, αλλά κυρίως έπληττε την ορθόδοξη πίστη και την αυτοσυνειδησία τους, με αποτέλεσμα να αδειάζουν οι εκκλησίες, καθώς όλοι
ασχολούνταν με την πώληση η την προμήθεια
αγαθών. Αν ληφθεί ακόμη υπόψη ότι η Κυριακή ήταν και είναι ημέρα ανάμνησης της Αναστάσεως του Κυρίου και αργίας για τους
Χριστιανούς και ότι ο μόνος χώρος όπου ακουγόταν και μιλιόταν η λόγια ελληνική γλώσσα, ήταν ο λατρευτικός χώρος της
Εκκλησίας, κατανοείται η ανησυχία και ο αγώνας του εθναπόστολου για την αλλαγή της συνήθειας
αυτής. Ο λόγος του είχε τόσο μεγάλη απήχηση, ώστε προκάλεσε τη
μεταφορά του παζαριού της Κυριακής στο Σάββατο. Η ζημία για τους Εβραίους ήταν προφανής.
Καθώς ο ίδιος αγαπούσε ιδιαίτερα τα πρόσωπα του Χριστού και της Παναγίας και η καρδιά του
πυρπολούνταν από τα ευαγγελικά διδάγματα, τα οποία φαίνεται ότι χλεύαζαν οι Εβραίοι. Στα κηρύγματά του φαίνεται να αγανακτεί έντονα μαζί τους για την απαξιωτική στάση που κρατούσαν έναντι των ιερών προσώπων της χριστιανικής πίστης. Να σημειωθεί εδώ, ότι υπήρχαν πολλοί Χριστιανοί, οι οποίοι, παρόλο που άκουγαν το κήρυγμά του, διατηρούσαν την κακή συνήθεια να βλασφημούν το όνομα του Χριστού και της Παναγίας.
Στις περιπτώσεις αυτές μπορούμε να δούμε και μια ακόμη διάσταση, αυτή μιας έμμεσης διδαχής: Για τον άγιο Κοσμά, αρχετυπικά, Εβραίος μπορεί να είναι κάθε άνθρωπος, που
αρνείται το Χριστό και απορρίπτει το Ευαγγέλιο.
Όποιος αρνείται το Χριστό, κατατάσσεται αυτόματα στους στρατευμένους εχθρούς της πίστης. Με ανάλογο παιδαγωγικό τρόπο, λ.χ., χρησιμοποιεί το παράδειγμα του Ιούδα για να διδάξει τον τρόπο προετοιμασίας για τη Θεία Κοινωνία: Παρόλο που μετέλαβε των Αχράντων Μυστηρίων, επειδή δεν είχε καλή προαίρεση, κατελήφθη από τον αρχέκακο εχθρό του ανθρώπου.
-----
-----
Η προκατάληψη κατά των Εβραίων.
-----
-----
Οπωσδήποτε, τις κατηγορίες αυτές θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ο άγιος τις πίστευε. Και φυσικά δεν τις επινόησε ο ίδιος, αλλά τις παρέλαβε από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα.
Βλέπετε, το όνομα των Εβραίων για αιώνες συνδέεται με πλήθος προκαταλήψεων. Στη συνείδηση των ευρωπαϊκών λαών κυριαρχούσε μια ευρύτερη αντιπάθεια απέναντί τους και θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για πολλά δεινά, όπως φόνους παιδιών, επιδημίες κ.λπ. Άμεση συνέπεια ήταν να ασκηθούν εναντίον τους διώξεις, απομονώσεις (ghetto) και να ληφθούν και άλλα συναφή μέτρα. Στην Οθωμανική αυτοκρατορία, απεναντίας, έγιναν δεκτοί όταν εξεδιώχθησαν από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Απέκτησαν, έτσι,
επαγγελματικά και άλλα προνόμια: όπως αναφέρουν οι πηγές, εξαιρούνταν από ορισμένους φόρους και
αγγαρείες, από την
υποχρεωτική στρατολόγηση των παιδιών τους για το σώμα των γενιτσάρων κ.λπ. Επομένως ήταν κοινωνικά και οικονομικά ισχυρότεροι, ενώ οι Ρωμηοί
ασθενέστεροι. Έχει μάλιστα υποστηριχθεί ότι επειδή επιδίδονταν στην τοκογλυφία, είχαν οδηγήσει τον κόσμο σε
απόγνωση.
Τον μεσαίωνα γίνονταν πολλά. Κάθε είδους διαστροφή είχε εμφανιστεί ή επανεμφανιστεί. Επίσης, οι Εβραίοι διαθέτουν μυστικισμό (την Καμπάλλα). Τέλος, η ανάμιξή τους με μαύρη μαγεία φαίνεται στην περίπτωση των γκόλεμ.
Το γκόλεμ είναι ένα ζωντανό πλάσμα δημιουργημένο από χώμα και νεκρή ύλη, ένα ανθρωποειδές, υποχείριο του δημιουργού του. Πρόκειται για προϊόν μιας απόκρυφης τέχνης, που κατείχαν (όπως έλεγαν το μεσαίωνα) οι Εβραίοι αποκρυφιστές. Μεγάλη ανάλυση στο θέμα κάνει ο Ουμπέρτο Έκο στο «Εκκρεμές του Φουκώ».
Ακόμη ομως κι αν κάποιοι φανατικοί ή διεστραμμένοι διέπραξαν αυτά τα ατοπήματα, δε μπορούμε να επιρρίψουμε την ευθύνη σε ολόκληρο τον λαό.
-------
-------
Όλοι οι άνθρωποι προέρχονται από τον ίδιο πατέρα και από μία μητέρα.
------
------
Η επιρροή που ασκούσε ο άγιος στο λαό ηταν τεραστια. Με μια του λέξη θα μπορούσε να χυθεί άφθονο εβραϊκό αίμα. Στις πηγές όμως (όχι μόνο τα χριστιανική συναξάρια, αλλά και τα οθωμανικά αρχεία, καθώς και την ιδιωτική αλληλογραφία της εποχής) δε φαίνεται να έγινε κάτι τέτοιο. Πού είναι λοιπόν το «αντιεβραϊκό μίσος», που υποτίθεται ότι κήρυσσε;
Προφανώς η εντολή του «να μη φονεύουν τους Εβραίους» και «να μην τους κατατρέχουν», παρόλο που καταλαμβάνει μόλις μια παράγραφο στα χειρόγραφα των κηρυγμάτων του, ήταν επίμονη έγνοια του, που κατόρθωσε να επιβάλει στους χριστιανούς, σε συνδυασμό με την ιδέα ότι κι ένας Εβραίος (ακομη και αν πάρουμε τοις μετρητοίς τα λόγια του.. οτι ένας άνθρωπος που μεταλαμβάνει με αίμα χριστιανόπουλων, που μαγαρίζει κάθε προϊόν που πουλάει στους χριστιανούς κ.τ.λ. – ή έστω που είναι ύποπτος για όλα αυτά) είναι ο μόνος που έχει εξουσία απέναντι στο Θεό να συγχωρέσει ένα χριστιανό, αν αδικηθεί από αυτόν. Και θα το κάνει, όπως τόνιζε ο άγιος, μόνο αν ο χριστιανός αποκαταστήσει την αδικία.
Ας μου επιτραπεί να πιστεύω ότι η τελευταία ιδέα δε συμβαδίζει με την εικόνα ενός φανατικού ή ρατσιστή. Στη διδασκαλία του αγίου υπήρχε μια ισορροπία, που εμείς, από τόση χρονική απόσταση, μάλλον δυσκολευόμαστε να εννοήσουμε. Και η δυσκολία μας μεγαλώνει, όταν ενδίδουμε σε δικές μας ρατσιστικές ιδεοληψίες. Η διακηρυγμένη άποψη ότι «οπωσδήποτε» ο άγιος ήταν ρατσιστής και φανατικός, καθώς και ότι «οπωσδήποτε» ο Χριστιανισμός είναι μια ιδεολογία που εξάπτει φανατισμό και ρατσιστικό μίσος, είναι μια τέτοια ιδεοληψία. Ρατσιστές και φανατικοί υπάρχουν στο χριστιανισμό, αλλά συνυπάρχουν με πρότυπα πνευματικής ισορροπίας και αυταπάρνησης.
Καταρχάς ο άγιος Κοσμάς καλεί διαρκώς σε μετάνοια και επιστροφή στην
ευαγγελική οδό. Τονίζει, μάλιστα, ότι οι Χριστιανοί που ακούν τα κηρύγματά του δε θα πρέπει να φθονούν και να εχθρεύονται τους Εβραίους, αλλά να τους λυπούνται. Επιπλέον, οφείλουν να φροντίζουν για τη δική τους πνευματική κατάσταση, για να μη βρεθούν σε δυσμενέστερη θέση από εκείνους κατά τη θεία κρίση. Εκφράζει έτσι τη βαθιά του οδύνη για τη σωτηρία του «σύμπαντος κόσμου», όλων των εθνών και όλων των ανθρώπων.
Ό άγιος Κοσμάς διδάσκει σταθερά την αγάπη και όχι τη μισαλλοδοξία. Πιστεύει παράλληλα και κηρύττει την ενότητα του
ανθρωπίνου γένους. Θεωρεί όλους τους ανθρώπους παιδιά του Θεού. Υπάρχει βέβαια η διαφορά της
πίστεως. Αυτή όμως σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να γίνει αιτία περιφρόνησης ή μίσους προς τους άλλους ανθρώπους. Όλοι οι άνθρωποι, διδάσκει, προέρχονται από τον ίδιο πατέρα και από μία μητέρα, οπότε είναι όλοι μεταξύ τους αδελφοί.
----
-----
Το καύχημα των Αιτωλών.. στη Συκέα και στη Βερδικούσια.
-----
-----
Εξετάζοντας αυτόν τον πολύ σημαντικό πινάκα, που παρουσιάζει το δρομολόγιο της επικής και ευλογημένης πορείας και των τριών περιοδειών του Πατρός-Κοσμα, βλέπουμε πως και τις τρεις πέρασε από την Θεσσαλία.. Από την Ελασσόνα όμως, όπως δείχνει ο πινάκας και φυσικά αναφέρουν οι πήγες, διήλθε κατά την 2η και την 3η περιοδεία..
Κατά την 2η περιοδεία από την περιοχή της Ελασσονας πήγε βόρεια προς Όλυμπο και Πιερία Όρη..
Στην 3η όμως περιοδεία κατεβαίνοντας από Δεσκατη, πέρασε στα χωριά της πεδινής Ελασσονας και κατευθύνθηκε προς Τρίκαλα διερχόμενος από τον ορεινό όγκο των Αντιχασιων, κατηχώντας και τα χωριά της Καλαμπάκας..
Καθώς δεν έχω διαβάσει στο παρελθόν άλλες παρόμοιες αναφορές, κατόπιν μελέτης είναι προφανεστατο πως κατά την 3η περιοδεία πέρασε από το χωρίο μου, Συκεα Ελασσονας, όπως και από τη γενέτειρα της μητρός μου, Βερδικουσια.. Αυτό δε μου το φανερώνει απλώς το δρομολόγιο αλλά και το προσκυνητάρι Κοσμά του Αιτωλού, στο 1ο χιλιόμετρο στον δρόμο Συκεας προς Ανάληψη.. όπως και το Παρεκκλήσιον Κοσμά του Αιτωλού στην περιοχή Σταύρος-Πλακες Βερδικουσιας.. Από μελέτη των πηγών σχετικά με την χρονολογία πολύ πιθανόν αυτό έγινε Δεκέμβριο 1776 ή Ιανουάριο 1777, δηλαδή δυόμισι έτη πριν τον απαγχονισμό του Αγίου..
-Το σημείο που βρίσκεται το προσκυνητάρι του Πατρός Κοσμά, στο 1ο χιλιόμετρο από Συκεα προς Ιερά Μονή Αναλήψεως και οικισμό Αναλήψεως, ταιριάζει με την συνήθεια του Αγίου να μιλάει στον κόσμο σε πεδιάδες για να μπορούν να συγκεντρωθούν πολλοί.. Το μέρος σε μεγάλο ορίζοντα είναι ίσιο.. Πιθανόν μαζευτήκαν να ακούσουν τον Κοσμά οι κάτοικοι της Συκεας (δηλαδή η Παλιασκα τότε), της Παλιάς Συκεας (δηλαδή το Καστρί τότε- Στουμπες) και φυσικά και άλλοι από γύρω χωριά.. Η απόσταση της Ιερας Μονής Αναλήψεως Του Σωτηρος (ενδεχομένως τότε, Κοιμήσεως Της Θεοτόκου) είναι από το σημείο 300-400 μετρά.. Επομένως πολύ πιθανόν οι μονάχοι της Μονής (ήταν ανδρωα τότε) να οργάνωσαν και να συνέδραμαν τις Ομιλίες του Αγίου.. Όπως και πολύ πιθανόν είναι ο Πατήρ-Κοσμας να κατέλυσε στο Μοναστήρι για να ξεκουρασθεί..
-Το σημείο που βρίσκεται το Παρεκκλήσιον του Κοσμά Αιτωλού στον Σταύρο-Πλακες Βερδικουσιας, με την πανέμορφη θεά στον κάμπο της Ποτάμιας, αν και τώρα εν αντιθέσει με την Συκεα είμαστε σε υψόμετρο ενός χιλιόμετρου στα Αντιχασια, και πάλι είναι ένα μικρό οροπέδιο, που μπορούσε να συγκεντρωθεί πλήθος κόσμου από τους κάτοικους και ποιμένες της περιοχής..
-----
-----
Ο Πατρο-Κοσμάς.. στη Λάρισα και στ' Αντιχάσια.
-----
------
Υπάρχει ένα σπουδαίο βιβλίο (O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ 1714-1779.
Ἡ βακτηρία τῶν σκλάβων Τὸ καύχημα τῶν Αἰτωλῶν.
-Επιμ. Ἱερομοναχου Κωνσταντῖνου Β. Τριανταφύλλου.
-Ἐκδόσεις Ὀρθοδόξου Φιλανθρωπικοῦ Συλλόγου ΜΙΚΡΆ ΖΎΜΗ. Θέρμον Αἰτωλίας.) που έχει περιεχέι αναλυτικές περιγραφές και παραδόσεις από το πέρασμα του Αγίου στις περιοχές Λαρίσης, Ελάσσονος και Αντιχασιων (υπ' όψιν, γίνονται αναφορές στα Χωριά Ζάρκο Λαρίσης και Σμόλια Ελάσσονος, τα οποία σήμερα ανήκουν στον Νόμο Τρικάλων)..
2η ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ
σελ 40-41
"Ἐπισκέφθη μικρὰ χωριὰ ἀλλὰ καὶ κεφαλοχώρια, κωμοπόλεις ἀλλὰ καὶ πόλεις. Ἀνέβηκε στὰ ἀπρόσιτα λημέρια τῶν κλεφτῶν καὶ ἀρματολῶν στὸν Ὄλυμπο καὶ στὸν Κίσσαβο. “Τὰ χωριὰ τοῦ κάμπου θὰ πάθουν χαλάστρα, ἐνῷ στὶς ποδιὲς τοῦ Κισσάβου θὰ κοιμηθοῦν σκλάβοι καὶ θὰ ξυπνήσουν ἐλεύθεροι” (ὅπερ καὶ ἔγινε). Μ’ αὐτὰ τὰ προφητικὰ λόγια τοὺς ἐνεψύχωνε καὶ τοὺς ἐνεθάῤῥυνε. Στὴν Λάρισα ἦλθε σὲ ῥῆξι μὲ τοὺς ἑβραίους καὶ τοὺς πλουσίους. Προέτρεψε τοὺς Ἕλληνες νὰ μεταφέρουν τὸ παζάρι ἀπὸ τὴν Κυριακή, ποὺ τοὺς τὸ εἶχαν ἐπιβάλει οἱ ἑβραῖοι, στὸ Σάββατο. Οἱ ἑβραῖοι ἀντέδρασαν καὶ ὁ Ἅγιός μας προτίμησε τὴν φυγή· εἶχε πολλὰ ἀκόμη νὰ προσφέρῃ στοὺς ὑποδούλους χριστιανούς. Τὸ ὅτι δὲν ἔγινε ἀποδεκτὸς στὴν Λάρισα ὀφείλεται καὶ στὸ ἑξῆς γεγονός: Τὸ 1765 ἐξομότησε ὁ Μητροπολίτης Μογλενῶν Ἰωάννης, μαζὶ μὲ ἕνα μεγάλο μέρος τῆς ἐπαρχίας του, καὶ οἱ τοῦρκοι ἀμείβοντάς τον τὸν ἔκαμαν Μουλλά (= ἱεροδικαστὴ) στὴν Λάρισα. Ἐκεῖ συνήντησε τυχαῖα τὸν ἀδελφό του Δημήτριο, ὅστις δὲν εἶχε ἐξομόσει, καὶ ἦλθε εἰς ἑαυτόν. Ἀνέβηκε στὴν συνέχεια σ’ ἕνα μιναρέ, ὅπου ὁμολόγησε τὸν Χριστὸν καὶ τὴν χριστιανική του πίστι. Κατόπιν τούτου οἱ τοῦρκοι τὸν κατεκρεούργησαν μαζὶ μὲ τὸν ἀδελφό του καὶ τοὺς ἔῤῥιξαν σὲ βόθρο. Ἔγραψαν δὲ σὲ μία πέτρα στὰ τουρκικὰ τό: “Νὲ σιζίν, νὲ μπιζίμ”, δηλαδή· οὔτε δικός σας, τοὐτέστιν, χριστιανός, οὔτε δικός μας, ἤγουν, μωαμεθανός. Ὅμως ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, εἶναι δικός μας, εἶναι καὶ οἱ δύο Νεομάρτυρες. Μετὰ τὴν Λάρισα πῆγε στὴν ̔Ραψάνη. Ἐκεῖ ἐνῷ κήρυττε, τὸν εἰρωνεύθη μία γυναῖκα καὶ τότε στράβωσε τὸ στόμα της. Ἡ ἐν λόγῳ γυναῖκα κατάλαβε τὸ σφάλμα της, ζήτησε συγγνώμην καὶ παρακάλεσε τὸν πατροΚοσμᾶ νὰ τὴν θεραπεύσῃ. Ὁ πατροΚοσμᾶς τὴν συγχώρησε καὶ τῆς εἶπε νὰ κάμῃ ἕνα σαρανταλείτουργο (δηλαδή, σαράντα συνεχεῖς θεῖες Λειτουργίες) καὶ θὰ ἰαθῇ. Πράγματι ἡ γυναῖκα ὑπήκουσε καὶ ἰάθῃ. Μετὰ τὸ κήρυγμα οἱ κάτοικοι τῆς Ῥαψάνης τὸν ξεπροβόδισαν μέχρι τὴν ἄκρη τοῦ χωριοῦ. Ἐκεῖ ὁ πατροΚοσμᾶς τοὺς εἶπε: Ἐπιστρέψατε στὰ σπίτια σας. Τότε ὅλοι τὸν εἶδαν ποὺ κτύπησε μὲ τὰ χέρια του τρεῖς φορὲς παλαμάκια καὶ ἐξαφανίστηκε. Στὸ χωριὸ Ζάρκο Λαρίσης, ἐξαφανίσθη θαυματουργικὰ μέ σα ἀπὸ τὸ σπίτι ποὺ εἶχε φιλοξενηθῆ καὶ βρέθηκε πάνω στὸ κα μπαναριὸ τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ νὰ κηρύττῃ. Ἐκεῖ ἔγινε τὸ ἑξῆς: Ἕνας γιατρὸς εἶπε στοὺς συγχωριανούς του: “Τί κάθεστε καὶ ἀκοῦτε ἕνα κοντόσωμο καλόγερο!” Ὁ πατροΚοσμᾶς τὸν ἄκουσε καὶ τοῦ εἶπε: “Ὅταν θὰ ἐπιστρέψῃς στὸ σπίτι σου θὰ σὲ βρῇ ἕνα κακό, καὶ ὅταν φύγω ἀπὸ τὸ χωριό σας θὰ γίνῃ ἕνα ἄλλο κακό. Πράγματι, μετ’ ὀλίγον τὸ σπίτι τοῦ γιατροῦ κάηκε καὶ ὅταν ἔφυγε ὁ πατροΚοσμᾶς ἀπὸ τὸ χωριό τους, ἔπεσε τὸ καμπαναριό. Κατόπιν πῆγε στὰ Ἀμπελάκια καὶ κατέληξε στὸ Βελεστῖνο."
σελ 42-43.
"Στὴν συνέχεια ὁ πατροΚοσμᾶς περιώδευσε στὴν Ἐλασσῶνα. Στὸ χωριὸ Σμόλια, σημερινὴ Ἀγριελιὰ Ἐλασσῶνος, δίδαξε στὸν ἱερὸ Ναὸ Ἁγίου Δημητρίου. Ἐκεῖ ἦταν τρία δένδρα. Γιὰ τὸ ἕνα δένδρο εἶπε: Αὐτὸ τὸ δένδρο, μόλις φύγω, θὰ πέσῃ κεραυνὸς καὶ θὰ τὸ κάψῃ. Καὶ πράγματι ἔτσι ἔγινε. Κατόπιν πῆγε στὰ Σέρβια στὰ χωριὰ τοῦ Ὀλύμ που. Στὴν Καρυὰ τοῦ Ὀλύμπου, κάποιος τοῦ προσέφερε καρπούζι. Ὁ πατροΚοσμᾶς δὲν τὸ δέχθηκε λέγοντάς του: “Δὲν τὸ θέλω διότι εἶναι κλεμμένο”. (Πράγματι ἦταν κλεμμένο). Κατόπιν ὅταν τελείωσε τὴν διδαχή του, γιὰ νὰ ξεδιψάσῃ τοὺς ἀκροατές του κτύπησε μὲ τὴν ῥάβδο του ἕνα βράχο καὶ βγῆκε καθαρὸ νερό. Ἡ βρύση αὐτὴ ὀνομάσθη “βρύση τοῦ ἁγίου Κοσμᾶ”. Στὸ ἴδιο χωριό, κάποιος ὀνόματι Σακελλάρης, προσκάλεσε τὸν πατροΚοσμᾶ νὰ τὸν φιλοξενήσῃ στὸ σπίτι του. Οἱ νύφες τοῦ Σακελλάρη στενοχωρήθηκαν ἐπειδὴ δὲν εἶχαν λάδι γιὰ νὰ μαγειρέψουν. Τότε ὁ πατροΚοσμᾶς ἔκαμε τὸ θαῦμα. Τὰ πιθάρια τῆς οἰκίας τοῦ Σακελλάρη γέμισαν ὅλα λάδι."
3η ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ
σελ 55-56.
"Κατόπιν περιώδευσε, στὰ χωριὰ τῶν Γρεβενῶν, στὰ Σέρβια, στὴν ἱερὰ Μονὴ τοῦ ὁσίου Νικάνορος - Ζαβόρδας, στὴν Δεσκάτη, στὴν Ἐλασσῶνα....
Τὸ ἑπόμενο ἔτος ήταν στὴν Θεσσαλία καὶ περιώδευσε στὰ χωριὰ τοῦ Ἀσπροποτάμου. Στὸ χωριὸ Φανάρι, ὁ Μουφτῆς προστάτεψε τὸν πατροΚοσμᾶ ἀπὸ πλῆθος ἐξαγριωμένων μωαμεθανῶν, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονταν ὅτι ὁ Ἅγιος στὸ κήρυγμά του ἐμέμφθη τὸ Κοράνι. Στὴν συνέχεια περιώδευσε στὰ χωριὰ Δραμίζι, Κουτσιάνα, Βήσιανη, ‘Ριάχοβο, Ζιούλι. Ἵδρυσε σχολεῖα στὰ χωριὰ Πύῤῥα, Δέση, Περτούλι, Τύρνα, Βετερνίκο, Μεσοχώρι. Συγκεκριμένα στὸ χωριὸ Περτούλι δίδαξε στὶς 17-2-1777, ὅπου νουθέτησε καὶ ἔφερε στὸν σωστὸ δρόμο δύο γυναῖκες ποὺ ἀσχολοῦνταν μὲ τὴν μαγεία."
-----
------
"Η πληρωμή μου είναι να βάλετε τα λόγια του Θεού στην καρδιά σας για να κερδίσετε την αιώνια ζωή".
-----
-----
Ειναι καταπληκτικό πώς ο άνθρωπος αυτός από τις αρχές του 1775, οπότε άρχισε την τρίτη περιοδεία του ως τα 1779, δεν στάθηκε ούτε μια στιγμή. Δε δείχνει καμιά κόπωση ή έστω μείωση της υπεράνθρωπης δραστηριότητας, που τον συνοδεύει μέχρι την τελευταία του στιγμή. Και να σκεφθούμε πως πατάει τα 65 ετη και πως ζει με τα λιτότερα μέσα, νηστεύοντας πάντοτε και τρώγοντας ξερό και μαύρο ψωμί!
Κατάφερε ακόμα μέσα στη σκλαβιά, την άγνοια και την ανέχεια των ραγιάδων:
- να χτιστούν 210 Ελληνικά Σχολεία και να αρχίσουν τη λειτουργία τους άλλα 1.100 κατώτερα.
- να φτιάξει 4.000 κολυμβήθρες με χρήματα πλουσίων ώστε να μπορούν να Βαπτίζονται τα πάμφτωχα Ελληνόπουλα της σκλαβωμένης Πατρίδος
- να ελευθερώσει 1.500 Χριστιανές παραμάνες από τα παλάτια των πασάδων και των μπέηδων
- να μπολιαστούν με προτροπές του χιλιάδες άγρια δέντρα και να μετατραπούν σε καρποφόρα
- να δοθούν πάνω από 500.000 κομβοσχοίνια και σταυρουδάκια στους Χριστιανούς για τη στερέωση και την πνευματική τους ενίσχυση
- να στερεωθούν, να Εξομολογηθούν και να επανέλθουν στην ευσέβεια εκατομμύρια άνθρωποι..
- να θεριέψει η Πίστη στο Χριστό και η ελπίδα στην Ελευθερία του Γένους, για την οποία κήρυττε παντού.
-ληστές μετανόησαν, εχθροί συμφιλιώθηκαν, εγκλήματα «τιμής» και εκδίκησης αποτράπηκαν
Τα παραπάνω (που απαιτούν και πολλά χρήματα, τα οποία μαζεύονταν από προσφορές) φανερώνουν την τεράστια επιρροή που ασκούσε ο άγιος στο λαό..
"Ήρθα στο χωριό σας να σας κηρύξω τον λόγο του Θεού. Δίκαιο, λοιπόν, είναι να με πληρώσετε για τον κόπο μου. Όχι, όμως, με χρήματα, γιατί τι να τα κάνω; Η πληρωμή μου είναι να βάλετε τα λόγια του Θεού στην καρδιά σας για να κερδίσετε την αιώνια ζωή".
----
----
Η σπουδή της Ελληνικής γλώσσας και της Χριστιανικής πίστης.
------
------
Ο φλογερός ιερωμένος προέτρεπε να ιδρύουν σχολεία και εκκλησίες, γιατί θεωρούσε το σχολείο θεμέλιο για τη θρησκευτική και ηθική αναγέννηση των Ελλήνων.
Ο Κοσμάς κήρυττε την εμμονή στην ορθόδοξη πίστη. Η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τον πλησίον είναι οι δύο άξονες γύρω από τους οποίους περιστρεφόταν περισσότερο η διδασκαλία του.
Η αγάπη και η ευλάβεια προς τον Θεό έπρεπε να εκδηλώνεται και με την τήρηση της Κυριακής αργίας.
Πέρασε στην Ιστορία σαν ο Ελληνορθόδοξος ιερομόναχος, ιερομάρτυρας, ισαπόστολος, διαφωτιστής και εθνεγέρτης που, όπως λέγεται, ίδρυσε 1300 σχολεία μέσα σε 20 χρόνια!
Η σπουδή της ελληνικής γλώσσας και η ισχυροποίηση των ασθενών εθνολογικώς και γλωσσικώς διαμερισμάτων της εθνότητας, ιδίως των βορειότερων, υπήρξε ένας από τους κυριότερους σκοπούς του.
Στο Άγιο Όρος μάλιστα μας πληροφορεί ο ίδιος ο Κοσμάς, πως έλαβε μεγάλο μέρος της μόρφωσής του αφού εκεί εδιδάχθηκε "πολλών λογιών γράμματα,εβραϊκά, τουρκικά, φραγκικά και από όλα τα έθνη" ενώ για τη γενικότερη μόρφωσή του μας αναφέρει πως "έφθειρα την ζωήν μου εις την σπουδήν σαράντα-πενήντα χρόνους, εγώ εδιάβασα και περί ιερέων και περί ασεβών και περί αθέων και περί αιρετικών, τα βάθη της σοφίας ερεύνησα".
Έτσι η μόρφωση που τελικά απέκτησε ήταν πολυποίκιλη, αφού και μέσα από το έργο του διακρίνονται ακόμα και φιλοσοφικές επιρροές, παρμένες από το Σωκράτη και τον Όμηρο, καθώς και επιστημονικές απόψεις των προσωκρατικών φιλοσόφων. Η βάση όμως της μορφώσεως του αναμφιβόλως υπήρξε η εξαιρετική γνώση τόσο της Παλαιάς, όσο και της Καινής Διαθήκης.
-----
-----
Η έκπληξη του καθηγητή Γιανναρα.
-----
------
Ο ίδιος περνούσε από χωριό σε χωριό και σταματούσε σε κάθε μέρος από δύο ημέρες. Έκανε ένα πρώτο κήρυγμα το βράδυ της άφιξής του, ένα δεύτερο το επόμενο πρωί και ένα τρίτο την ίδια ημέρα το βράδυ.
Σε αυτές τις ομιλίες του, κατα τον σπουδαιο διδασκαλο μας Χρηστο Γιανναρα, σκοπό κάνει ο Πατηρ-Κοσμας να συγκεφαλαιώσει τις βασικές αλήθειες της Εκκλησίας, δείχνοντας παράλληλα τις πρακτικές συνέπειες που έχει η αλήθεια Της. Συνδέει τη θεολογία με την βιοτική πρακτική και συνάμα το φωτισμό της πράξης μέσα από την εμπειρία της αποκάλυψης, που τον κάνει φαινόμενο μοναδικό και ανεπανάληπτο στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Μεταφέρει σε απλή χυμώδη γλώσσα την πρωταρχική χριστιανική εμπειρία, με αποτέλεσμα να αποτελέσει την εκπληκτικότερη μορφή γνησιότητας της χριστιανικής εμπειρίας. Βρίσκεται αντίθετος στον ηθικισμό και το δικανισμό, χρησιμοποιώντας μία εξαιρετικά μεθοδική θεολογική θεματική, με οξύνοια, ρεαλισμό και σαφή παραινετικό λόγο. Έτσι παλεύει να αναστήσει, μέσα στην εξαθλίωση και την αμάθεια, τη γεύση της μετοχής στη Βασιλεία του Θεού, την αίσθηση της όντως ζωής, την επίγνωση της ευγενικής καταγωγής. Αυτό που, επισης κατά τον Χρήστο Γιανναρά, είναι αξιοπερίεργο είναι η ίδια η προσωπικότητα του Κοσμά, καθώς και οι ιστορικές της ρίζες. Από ποια σχολεία, ποιους δασκάλους, ποιον εκκλησιαστικό περίγυρο άντλησε ο Κοσμάς, ώστε να παρουσιάσει το φαινόμενο αυτό, σε μία εποχή που όλες οι προϋποθέσεις λειτουργούσαν σε μία τελείως διαμετρική αντίθετη άποψη από τη δική του; πως έφτασε στο σημείο να αρθρώνει μία απτή αίσθηση ευαγγελικής σωτηρίας, που μόνο μέσα σε κορυφαία πατερικά κείμενα μπορεί κανείς να διαπιστώσει;
Ας επιτρέψει ο λαμπρός καθηγητής στην ασημαντότητα μου, να απαντήσει: Στην Θεία Χάρη και Πρόνοια..
-----
-----
"Εὐκοσμώτατε, διδάχων τοῦ Γένους κόσμημα."
------
------
Αρκετοί μεταγενέστεροι μελετητές προσπάθησαν να αξιολογήσουν το έργο του Κοσμά του Αιτωλού. Το έργο του και η προσωπικότητά του μάλιστα αναγνωρίζεται ακόμα και από διανοητές και διαφώτιστες, εξ' ου και μπορούμε να πούμε να πως αποτελεί μία καθολικά αναγνωρισμένη προσωπικότητα. Η συμβολή του στα γράμματα και την παιδεία ήταν πράγματι αποφασιστική για τη διάσωση τη γλώσσας, την αποφυγή του εξισλαμισμού, ενώ υπήρξε και ανάχωμα στον εκδυτικισμό της κοινής ελληνικής ρωμαίικης παράδοσης. Οι διδαχές του και το ιεραποστολικό έργο δεν έμειναν μόνο στα εκκλησιαστικά πλαίσια, αλλά αγκάλιασε όλο το εύρος των γνώσεων, της παιδείας και της καθημερινότητας των ανθρώπων της εποχής και αναμφισβήτητα αποτέλεσε σημαντική παρακαταθήκη για τη διατήρηση της κοινής συνείδησης του Ρωμαίικου Ελληνισμού.
"Θα 'ρθει καιρός, που...". Έτσι ξεκινούσε τις Προφητείες του το καύχημα των Αιτωλών, ο Γενικός Αποστολικός Ιεροκήρυκας της Ανατολικής Εκκλησιάς, Ιερομόναχος Κοσμάς.. Ακόμη και οι δύσπιστοι παραδέχονται τις εκπληρώσεις πολλών Προφητειών του Αγίου.. Ασφαλώς υπάρχουν και άλλες ανεκπλήρωτες έως και σήμερα.. Σε αυτή την περίπτωση το "Θα 'ρθει καιρός.." απλώνεται επιβλητικά.. Σαν ήχος καμπάνας, που σκίζει τον αέρα και ξαφνιάζει στην αρχή καθώς δεν καταλαβαίνουμε, γιατί χτυπάει..
"Εὐκοσμώτατε, διδάχων τοῦ Γένους κόσμημα, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε κοσμῆσαι ἀρεταῖς καὶ τὰς ψυχὰς ἡμῶν".
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου