ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΤΗΣ ΔΟΞΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ 2024 ΣΤΟΝ Ι.Ν. ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΥΚΕΑΣ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ

 

25η Μαρτιου.. Ειναι η 1η Εθνικη Επετειος, την οποιαν εορταζωμεν και μας θυμιζει την απελευθερωση μας απο τους Τουρκους και την δημιουργια του νεου Ελληνικου κρατους.. Φυσικα ομως οι Ελληνες απο τα αρχαια χρονια ειχαν αναπτυχθει και πρωτευαν σε οργανωση κρατων, αμυντικα θεματα και κυριως στον πολιτισμο.. Δεν ειναι υπερβολη να πουμε, πως ο Ελληνικος πολιτισμος εδωσε τα φωτα στην οικουμενη εκεινα τα πρωιμα χρονια..

Η 25η Μαρτιου καθιερωθηκε ως Εθνικη Επετειος απο τον βασιλια Οθωνα το 1838.. Κανονικα η επανασταση ξεκινησε στη Μολδοβλαχια με τον Αλεξανδρο Υψηλαντη αλλα και στην Πελοποννησο μια εβδομαδα νωριτερα.. Σκοπος ηταν ομως να συνδεθει η επανασταση με την εορτη του Ευαγγελισμου.. Ευαγγελισμος, η καλη ειδηση, οπως καλη ειδηση ηταν ο ξεσηκωμος των Ελληνων για την ελευθερια τους.. Εξαλλου ο αγωνας στηριχθηκε στην εθνικη ομοψυχια αλλα και στο ομοθρησκον και τη δυναμη που επαιρναν οι αγωνιστες απο τη χριστιανικη τους πιστη.. Ο Κολοκοτρωνης π.χ. το πιστευε απολυτα αυτο που ειχε πει τοτε: "Ο Θεός υπέγραψε την ελευθερία της Ελλάδας και δεν παίρνει πίσω την υπογραφή του".

Σε μια εποχη, οπου κανεις τοτε δεν πιστευε, πως οι Ελληνες ειναι ικανοι μετα απο 368 χρονια σκλαβιας να επαναστατησουν με τροπο αποτελεσματικο, αυτοι το καταφεραν σε τετοιον βαθμο, που μετα απο 9 χρονια αγωνων και θυσιων να δημιουργηθει το 1830 ανεξαρτητο Ελληνικο κρατος. 

Οι ηρωες μας εδειξαν πρωτοφανη θεληση, πιστη και συσπειρωση, γεγονος που για ολους εμας τους απογονους τους αποτελει παραδειγμα.

 Οπως γνωριζουμε το πρωτος κρατος ηταν μεχρι τη Λαμια. Αυτο συνεβη γιατι οι συνθηκες της εποχης και η αναμειξη των Μεγαλων Δυναμεων δεν επετρεψαν να εχει μεγαλυτερη εκταση. Αυτο δεν σημαινει πως οι ηρωες καταγονταν μονο απο Πελοποννησο και Στερεα Ελλαδα. Φυσικα οι Κολοκοτρωνης, Διακος, Νικηταρας, Ανδρουτσος, Μακρυγιαννης κ.α. ηταν απο αυτες τις περιοχες. 

Ομως ειχαμε και τον Γιωργο Καραϊσκο (τον Καραϊσκακη) απο τα Αγραφα, που γεννηθηκε στο Μαυροματι Καρδιτσας, τον Μαρκο Μποτσαρη και τους Τζαβελαιους απο το Σουλι, τον Μιαουλη και τον Καναρη απο τα νησια, τον Εμμανουηλ Παππα απο τις Σερρες, τον Ρηγα Φερραιο απο το Βελεστινο και ποσους αλλους. Ολοι οι Ελληνες απο τον ελλαδικο χωρο και απο την διασπορα σαν μια γροθια ενωθηκαν για την ελευθερια. Δεν εχει σημασια που αρχικα το Ελληνικο κρατος ηταν πιο μικρο. 

Αλλα και η περιοχη της Ελασσονας προσφερε σπουδαιους αγωνιστες. Απο τα προεπαναστατικα χρονια ηταν ο Πανος Ζηδρος, που εδρασε στον Ολυμπο. Επισης εκει ειχαμε την κλεφτικη οικογενεια των Λαζαιων. Λιγο πιο πανω πολεμησε ο Θεοδωρος Ζιακας, εθνικος ηρωας των Γρεβενων. Ηταν ο Νικος Τσαρας (ο ξακουστος Νικοτσαρας) απο τη Γιαννωτα, ο οποιος ηταν φιλος του Κολοκοτρωνη. Ο ιδιος ο Κολοκοτρωνης ειχε πει για τον Νικοτσαρα, πως θα βοηθουσε παρα πολυ την Επανασταση και πως ο προωρος χαμος του ηταν μεγαλη απωλεια. Η Ελασσονα εβγαλε και τον Χριστοφορο Περραιβο, που ηταν αγωνιστης και απο τους πρωτεργατες της Ελληνικης Επαναστασης. Επισης ηταν μελος της Φιλικης Εταιρειας και εγραψε πολλα ιστορικα εργα. Ενας απο τους σπουδαιοτερους ηρωες του 1821 ειναι και ο Γεωργιος Ταρταγκες (ο περιφημος Γεωργακης Ολυμπιος απο το Λιβαδι Ελασσονας).

Απο την Τσαριτσανη ηταν ο Κωνσταντινος Οικονομος εξ Οικονομων, ιερεας και ενας απο τους μεγαλυτερους διδασκαλους του Εθνους. Επισης Τσαριτσανιωτης ηταν και ο Ιωσηφ, επισκοπος Ρωγων, που εμψυχωνε τους Ελευθερους Πολιορκημενους στο Μεσολογγι και σκοτωθηκε μαζι με τους αλλους ηρωες στην Εξοδο της Ιερας Πολεως Μεσολογγιου. Ο Ιωσηφ εχει μεγαλη σχεση με το χωριο μας καθως χειροτονηθηκε μοναχος στην Ιερα Μονη Αναληψεως (ηταν ανδρικο τοτε το μοναστηρι) και εγινε Ηγουμενος της Μονης για 10 χρονια, εως και το 1813, που χειροτονηθηκε Επισκοπος Ρωγων. Εδω πρεπει να πω, πως απο το χωριο μας περασε και διδαξε και ο Κοσμας ο Αιτωλος. Αυτο εγινε τελη του 1776, αρχες 1777 και το σημειο που μιλησε στον κοσμο ειναι στον δρομο Συκεας-Αναληψεως εκει που ειναι το εικονοστασι. Μετα ανεβηκε και μιλησε και στη Βερδικουσια, στις Πλακες. 

Και εδω απεναντι στην Οξυα, στ' Αντιχασια εδρασε ενας σπουδαιος αρματωλος, που ηταν και ιερεας, ο ξακουστος παπα-Θυμιος Βλαχαβας απο την Ασπροκκλησια Καλαμπακας.

Οπως ειδατε οι τρεις τελευταιοι που ανεφερα, ηταν ιερεις. Ισως αυτο ειναι μια μικρη απαντηση για οσους ισχυριζονται πως η Εκκλησια δεν ηθελε την Επανασταση, καθως θα εχανε τα προνομια της. Απο τα προεπαναστατικα χρονια θα δουμε πως οι Ελληνες κρατησαν την σπιθα της λευτεριας, αυτους τους αιωνες σκλαβιας, χαρις στην εθνικη τους συνειδηση αλλα και στη χριστιανικη τους πιστη. Τα μοναστηρια και οι εκκλησιες ολα αυτα τα χρονια περιεθαλπαν και εκρυβαν Ελληνες επαναστατες. Κρατουσαν σε βιβλιοθηκες ελληνικα χειρογραφα και βιβλια (ακομη και των αρχαιων Ελληνων φιλοσοφων) και μαθαιναν στα Ελληνοπουλα την Ελληνικη γλωσσα. 

Από τους συνολικα 200 αρχιερείς επώνυμα έλαβαν μέρος στον αγωνα 73, το 37%.  

Βασανίσθηκαν, φυλακίσθηκαν 42, το 21% και θανατώθηκαν στα πεδία της μάχης 45, δηλαδή 23% Συνολικά 80% των αρχιερέων συμμετείχαν στην Ελληνική Επανάσταση..

Επισης απο το σύνολο των αρχιερέων, 81 ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας.. Το 1821 υπήρχαν στο Άγιο Όρος 2980 μοναχοί, το 1826 δεν ξεπερνούσε τους 590.

Η ηλεκτρονικη εφαρμογη Wikipedia, που ασχολειται μονον με τους σημαντικους αριθμει στην κατηγορια: «Κληρικοί αγωνιστές του 1821", 83 αποτελεσματα.

Ισως εδω να σκεφτεστε, που λεμε για τη συμμετοχη της Εκκλησιας στον Αγωνα, πως γινεται πως γίνεται η θρησκεία μας, η Εκκλησιά μας, ως άμπελος, ως σώμα Χριστού, ως ποίμνιο λογικών προβάτων, να ευλογεί μια πολεμική σύρραξη.

Φυσικά δεν υπάρχει εκκλησιαστική ευχή για ευλογία των όπλων.. Αντίθετα, σε κάθε εκκλησιαστική τελετή η πρώτη ευχή γίνεται υπέρ της ειρήνης.. Και ο σταυρός (διά του οποίου ζητάμε «νικάς τοις βασιλεύσι») χαρακτηρίζεται σύμβολο ειρήνης..

Αμυνόμεθα για την πατριδα, την ομολογία της πίστεως και την οικογένεια.

Για ιστορικους λογους θα αναφερω πως η Συκεα απελευθερωθηκε στις 7 Οκτωβριου 1912, οταν η 4η Μεραρχια Πεζικου του Ελληνικου Στρατου περασε απο εδω και ρωτουσαν οι στρατιωτες, αν ειναι μακρυα το Σαρανταπορο. Ειχαν μπει απο το Μεγαλο Ελευθεροχωρι 2 μερες πριν και κατευθυνονταν στο Σαρανταπορο, οπου στις 9 Οκτωβριου εγινε μεγαλη μαχη με Ελληνικη νικη.

Ισως να σκεπτομαστε πως εμεις οι Ελληνες την σημερινη εποχη δεν εχουμε τη δυναμη, το σθενος, να σταθουμε στο υψος εκεινων των ηρωων που πολεμησαν και χαρισαν την ελευθερια στην πατριδα, καθως οι νεες γενιες δεν ειναι σκληραγωγημενες. Και σχεδον παντα μας κατατρεχει μια διχονοια. Και ομως πρεπει να γνωριζετε, απο τα αρχαια χρονια, οταν οι Ελληνες πολεμησαν τους Περσες, πως παντα ειχαν διχονοια και εχθρα μεταξυ τους. Ομως παντα την δυσκολη στιγμη, οταν επρεπε να υπερασπιστουν την τιμη και την ελευθερια τους, ειναι ιστορικα αποδεδειγμενο, πως εδειξαν μια πρωτοφανη συσπειρωση. Ειτε αυτο ηταν το 1821, ειτε στους Βαλκανικους Πολεμους, ειτε βεβαια στο επος του 1940. Στην Ελλαδα δεν χαριστηκε τιποτε. Καθε σπιθαμη γης εχει αιμα Ελληνικο. Ακομη και αυτος εδω ο χωρος που βρισκομαστε ειναι μαρτυρικος, καθως και ο Ιερος Ναος του Αγιου Δημητριου ειχε καταστραφει απο τους Τουρκους το 1871.

 Αλλα οι Συκιωτες τοτε ειχαν συσπειρωση και ομοψυχια και εβαλαν ολοι μαζι τα θεμελια για τη νεα Εκκλησια. Και ας εχουμε αυτην την πραξη τους ως παραδειγμα και να ειμαστε αγαπημενοι. 

Να παρακαλουμε και να ειμαστε αξιοι της ικεσιας Του Θεου με τις πρεσβειες της Υπεραγιας Θεοτοκου Μαριας και του Αγιου και Ενδοξου Μεγαλομαρτυρος, Αγιου Δημητριου του Μυροβλητου.. 

ΖΗΤΩ Η 25Η ΜΑΡΤΙΟΥ!

ΖΗΤΩ ΤΟ ΙΕΡΟΝ ΕΘΝΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ!

"Ο'ΤΙ ΚΑΙ ΑΝ ΚΑΝΕΤΕ, ΝΑ ΕΧΕΙ ΤΗ ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΓΕΝΝΑΙΟΔΩΡΙΑΣ" +ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ (1929-2025)

Όταν πήγα στο Πανεπιστήμιο το 1993, υπήρχε έντονη η αύρα και νοερη παρουσια (αν και ήταν απών) ενός Αρχιερέα.. Μόλις ένα χρόνο πριν είχε χειροτονηθεί Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας αλλά μέχρι τότε παρέδιδε κανονικά μάθημα ως τακτικός καθηγητής Θρησκειολογίας της Θεολογικής Σχολής Αθηνων..

 Η βαθύτατη μόρφωση του (πέραν των πτυχίων και των ακαδημαϊκών τίτλων ομιλούσε απταίστως 5 γλώσσες ενώ ειχε βασικές γνώσεις και άλλων 5), η ήπια και άφθονη καταλλαγης θεώρηση, από τον ίδιον, της ιερωσύνης του, σε συνάρτηση με την προβεβλημένη σπουδαία προσωπικότητα του, με έκανε να καταλάβω συν τοις αλλοις, αν και εγώ μέχρι τότε δεν είχα μελετήσει καν τον Αναστάσιο, πως σε εκείνη τη Σχολή γινοταν προσπάθεια να δομηθούν υγιή πρότυπα με πνευματική και σωτηριολογική βάση.. Εξ άλλου ο Αναστάσιος, όπως και άλλοι σπουδαίοι ιερωμένοι και ταυτόχρονα επιστήμονες, ήταν και η ζώσα απάντηση στις κατηγορίες, πως επιστήμη και θρησκεία δεν συμβαδίζουν.. 

Θαρρώ στο 3ο έτος θα ήταν, όταν διάβασα το σύγγραμμα του "Ισλάμ: Θρησκειολογική Επισκόπηση", το περιεχόμενο του οποίου ήταν και η ύλη για το υποχρεωτικό μάθημα του Ισλάμ.. Ειλικρινά ήταν το πιο "εύπεπτο" βιβλίο της Σχολής, που δεν σε κούραζε.. Το διάβασα με ευχαρίστηση και όχι από υποχρεωση και προσπαθούσε πέραν της παρουσίασης αυτής της θρησκείας (παρ'ολη την αυστηρότητα αλλά και ματαιοδοξία των μουσουλμάνων), να υποδείξει το αναγκαίον της ενότητας και σύγκλισης όλων των λαών στον Έναν και Μοναδικό Θεό.. Ακόμη και τώρα, τόσα χρόνια μετά, θυμάμαι κάποια σημεία του βιβλίου καθώς το είχα ξαναδιαβάσει και άλλες φορες..

Η αποστολική του κλήση και κλίση, αναστήλωσε από τα ερείπια την Ορθοδόξη Αυτοκεφάλον Εκκλησίας της Αλβανίας, η οποία είχε καταρρεύσει ύστερα από τον επί 46 έτη διωγμό του μοναδικού "αθεϊστικού κράτους" της υφηλίου..

Ανέπτυξε τη φιλανθρωπική μέριμνα της Εκκλησίας, με διανομή εκατοντάδων τόνων τροφίμων, ιματισμού, φαρμάκων..

Μερίμνησε για την ανοικοδόμηση 150 νέων ναών, την αναστήλωση 70 μοναστηριών και εκκλησιών-πολιτιστικών μνημείων και την επισκευή 160 ναών και 45 εκκλησιαστικών κτιρίων, στο σύνολο 425 κτίρια.. 

Το αποτύπωμα της ιεραποστολικής δράσης του Αναστασίου στην Αλβανία είναι έντονο σε κάθε γωνιά της χώρας. Με γνώμονα τον άνθρωπο αγωνίστηκε από την αρχή για να κάμψει τις διακρίσεις. Ύψωσε τη φωνή σε κάθε κύμα μισαλλοδοξίας.. Ο κατά κόσμον Αναστάσιος Γιαννουλάτος, ήταν ο φωτισμένος ιεράρχης, ο διακεκριμένος πανεπιστημιακός δάσκαλος, που προτάθηκε για Νόμπελ Ειρήνης κατά τον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου..

Ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος, ως νέος Απόστολος Του Χριστού, είχε σημαντικό ρόλο και στη σύγχρονη αναγέννηση της Ορθοδοξης Ιεραποστολής στην Αφρικη.. Στη δεκαετία 1981-1991 ηταν Τοποτηρητής της Ιεράς Μητροπόλεως Ειρηνουπόλεως Ανατολικής Αφρικής (Κένυα, Ουγκάντα, Τανζανία)..

Ο Χριστιανισμός είναι κάτι περισσότερο από μια θεωρία γύρω από το σύμπαν, κάτι παραπάνω από διδαχές γραμμένες στο χαρτι.. Το να είσαι χριστιανός σημαίνει να ταξιδεύεις σ' ένα ταξίδι εισόδου στην αιωνιότητα, πέρα απ' τον χρόνο.. Να απαλλαχθεις απο τα γηϊνα παθη, να εισαι συνεχως χαρουμενος, να απολαμβανεις την καθε στιγμη της ζωης.. Με την αγαπη Του Χριστου και την Ορθοδοξη Παραδοση μπορεις να καταφερεις το ευ ζην και την ομορφια.. Απλα και απεριττα.. 

Ο Αναστάσιος μας συμβουλευσε να αγαπάμε τον κάθε άνθρωπο σαν ζωντανή εικόνα του Θεού.. Για τον Μακαριστό Αρχιεπίσκοπο η Ανάστασις Του Κυρίου δεν ειναι απλώς δόγμα αλλά θεμέλιο της χριστιανικής μαρτυρίας.. Είναι η δύναμη που μας ωθεί στο θάρρος, στην αγάπη και την προσφορά.. Μας παρήγγειλε πως, ο'τι και αν κάνουμε, να έχει την σφραγίδα της ποιότητας και της γενναιοδωριας..

Να έχουμε την ευχή του!

ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΔΗΜΗΤΡΙΟ

 

Ευχαριστω τον αιδεσιμωτατο πατερα-Ζηση Ταχατο, καταρχας γιατι εδω και μερικα χρονια, με εχει ευλογησει με το οφικκιο και το διακονημα του αντιπροεδρου του εκκλησιαστικου συμβουλιου της ενοριας του Αγιου Δημητριου Συκεας.. Στεκομαι σε αυτο το βημα και σαν να εκπληρωνω ενα ταμα και προσκυνω τη Χαρη Του Αγιου, καθως ο γειτονας μου Αγιος ψηλα στο κοκκινο αλογο του, στεκει εδω προστατης μου και φωτιζει τα σκιωδη μονοπατια της ζωης μου.. Οταν πριν 4 χρονια συμπληρωσα 20 χρονια στην Ελληνικη Αστυνομια, εραψα σε ολες τις στολες μου το σημα του Αγιου Δημητριου για να τιμησω τη μνημη Του και να τονισω την επιδραση που εχει η Χαρις του στον βιο μου..

Ο περιλαμπρος και μαρτυρικος τουτος Ιερος Ναος, σαν να εχει νεα θυρανοιξια, υποδεχεται και παλι τους πιστους μετα απο 2,5 ετη.. καθως ειχε υποστει σημαντικες φθορες απο τον σεισμο που επληξε την περιοχη μας τον Μαρτιο του 2021.. Αυτο οφειλεται κυριως στην αοκνη, διαρκη φροντιδα και εγνοια του πατρος Ζηση Ταχατου και στον εθελοντισμο και χορηγιες καποιων πιστων χριστιανων της ενοριας αυτης..

Ο ιερός ναός του Αγίου Δημητρίου Συκέας είναι για τα δεδομένα ενός χωριού πολύ μεγάλος. Μπορούμε να πούμε πως προσεγγίζει το μέγεθος του έναν Μητροπολιτικό Ναό.. 

Στεκει σε αυτο το σημειο περιπου 300 χρονια.. Βεβαια μεχρι και το 1870 περιπου υπηρχε εδω σε αυτη την θεση ενας μικροτερος ναος του Αγιου Δημητριου.. Μαλλον το 1871 συνεβη εδω στο χωριο ενα συνταρακτικο γεγονος.. Ζουσε τοτε εδω καποιος Γιαννης Σουμπικιωτης, ο οποιος σκοτωσε τρεις Νοτιοαλβανους Αρβανιτες, γκεγκηδες.. Για συντομια χρονου δεν θα πω περισσοτερα για τους λογους, που εγινε αυτο.. Κατόπιν όμως της πράξης του Σουμπικιώτη οι Τούρκοι προχώρησαν σε αντίποινα και λεηλάτησαν το χωριό. Και με μια ανίερη και βαρβαρική ενεργεία έκαψαν την εκκλησιά του Αγίου Δημητρίου, η οποία σχεδόν καταστράφηκε. Όμως ο Ιερός Ναός του Αγίου ανοικοδομήθηκε πολύ γρήγορα και στο σημείο ακριβώς που ήταν ο αρχικός. Αυτό συμφωνά με μαρμάρινη επιγραφή έγινε το 1879.. 

Τα θεμέλια του νέου Ναού, μετά την καταστροφή του από τος Τούρκους, τα έβαλαν οι Συκιώτες. Τα έξοδα τα ανέλαβαν, η Μητρόπολη Ελασσόνας, η Ιερά Μονή Αναλήψεως Του Σωτηρος αλλά και ο ίδιος ο Γιάννης Σουμπικιώτης (Γκέκας), ο οποίος ήταν κλεφτής στο βουνό. Ξεπλήρωσε έτσι το χρέος έχοντας επίγνωση πως η πράξη του ήταν η αίτια για την καταστροφή του χωριού και της εκκλησιάς. Οι οικοδόμοι του νέου Άγιου Δημητρίου ήταν από το Σίνανο Σιατίστης..

Ο Ναός είναι μια τρίκλιτη Βασιλική άνευ τρούλου. Έχει 20 μ. μήκος και 12 μ. πλάτος. Μαζί με τον νάρθηκα καταλαμβάνει έκταση 250 τ.μ. επί του συνολικού οικόπεδου που είναι 2.000 τ.μ. (2 στρέμματα). 

Το Ιερόν Βήμα χωρίζεται από τον Κύριο Ναό με το τέμπλο, το οποίο έχει τη μεγαλύτερη άξια στην Εκκλησιά. Το τέμπλο είναι μοναδικό, ξεχωριστό και σπάνιο. Η μοναδικότητα του ξύλινου τέμπλου βρίσκεται στην ξυλογλυπτική, στο πως δουλεύτηκε και βάφτηκε το ξύλο. Το δημιούργησαν καλλιτέχνες τεχνίτες ξυλογλύπτες και όχι ξυλουργοί. 

Παρόμοιο κειμήλιο είναι εξαιρετικά σπάνιο στις εκκλησίες της Ελλάδος.. Η παράδοση του χωριού λέει όμως πως τις δαπάνες για τη δημιουργία του τέμπλου τις έκανε ο ίδιος ο Γιάννης Σουμπικιώτης..

Υπάρχει επιγραφή πάνω από την Ωραία Πύλη, που μαρτυρεί την ημερομηνία κατασκευής: 20 Μαρτιου 1882..

Στο πάνω μέρος της Ωραίας Πύλης κρέμεται ένα πανέμορφο σκαλιστό αστέρι, το μάτι της Δικαιοσύνης, "το μάτι Του Θεού". Ο αοίδιμος αιδεσιμώτατος πατήρ-Ευθύμιος Τσούκας έλεγε πως δεν υπάρχει πουθενά άλλου στην Ελλάδα. Όμοιο εκκλησιαστικό κόσμημα έχει ο Πατριαρχικός Ναός του Αγίου Γεωργίου στην Κωνσταντινούπολη..

Όλες οι παραστασεις του τεμπλου είναι ξυλόγλυπτα απαράμιλλης τέχνης.

Το περικαλλές αυτό τέμπλο έχει το ύψος της Εκκλησιάς και καλύπτει όλο το Άγιο Βήμα. Είναι σπανιότατο τόσο μεγάλο..

Δημιουργός θεωρείται ο Κωνσταντίνος Ζήκος από τα Γρεβενά. Ο Άγιος Κωνσταντίνος Δεσκάτης έχει ένα παραπλήσιο τέμπλο και πιστεύεται πως τα φιλοτέχνησε ο ίδιος ξυλόγλυπτης..

Στο πίσω και πάνω μέρος είναι ο γυναικωνίτης, που παλιά ήταν ξύλινος με σταυρωτά ξύλινα κάγκελα. Μετέπειτα χτίστηκε και αγιογραφήθηκε..

Σχεδον ολες οι παλιές αγιογραφίες σκεπάστηκαν τα ετη 1980-81 οταν αγιογραφηθηκε απο τον Κρανιωτη αγιογραφο Βασιλη Φαρμακη.. Οπως ειναι μεχρι σημερα..

Ο Αγιος Δημητριος ειναι ενα σημειο αναφορας για τους Συκιωτες.. Μεσα εδω στον ναο αλλα και εξω στην αυλη του εχουμε μοιραστει απο μικρα παιδια ολα τα συναισθηματα.. Αγαλλιαση, χαρα, λυπη.. Ισως ακομη ηχει στα αυτια μας η φωνη του αιδεσιμωτατου πατρος Ευθυμιου Τσουκα..

Ειναι σημαντικη αυτη η μερα γεματη ευλογια, να λειτουργησει ο πατηρ-Ζησης εδω, μετα απο 2,5 χρονια και μαλιστα στην εορτη του Αγιου..

Να παρακαλουμε και να ειμαστε αξιοι της ικεσιας Του Θεου με τις πρεσβειες του Αγιου και Ενδοξου Μεγαλομαρτυρος, Αγιου Δημητριου του Μυροβλητου..

Η ΙΕΡΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ ΤΗΣ Ι.Μ. ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ, ΣΥΚΕΑΣ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΟ ΛΙΤΑΝΕΥΟΜΕΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ.

 

                                                                    Δαρη Χρ. Γιάννη, Θεολόγου- Αστυνομικού                                                                                                                               

Απόλυτα συνδεμένες είναι, στο πέρασμα των αιώνων, οι πορείες της Ιεράς Μονής Αναλήψεως Του Σωτήρος και της Συκέας Ελασσόνας. Το χωριό υπάρχει σε αυτό το σημείο, με τα τωρινά ιστορικά στοιχειά, από την ύστερη βυζαντινή περίοδο (1261-1453).¹ Ίσως όμως και από πιο παλιά. Και είχε από την σύσταση του και κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας μόνον ελληνοχριστιανικό πληθυσμό.²

  Η Ιερά Μονή Αναλήψεως ιδρύθηκε επί αρχιερατείας Μητροπολίτου Ελασσώνος Γερμανού, αγιογραφήθηκε και ολοκληρώθηκε το 1650. Οι ιδρυτές ήταν τότε οι μονάχοι Ιωακείμ, Ιωάννης και Διονύσιος. Ήταν ανδρώα όλους τους αιώνες ενώ έπαψε να λειτουργεί το 1932 με τελευταίο μονάχο και ηγούμενο τον Διονύσιο.

  Το όνομα της Μονής αρχικώς ήταν Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου και Αναλήψεως, αλλά πανηγυρίζει την ημέρα της Αναλήψεως του Σωτήρος. Η Μονή διέθετε μεγάλη περιουσία και είχε σπουδαία συνεισφορά στην εκπαίδευση των κατοίκων της περιοχής, όπως δείχνει και η παράδοση για τη λειτουργία κρυφού σχολείου. Στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης και του Μακεδονικού Αγώνα, παρείχε στους αγωνιστές υλική και ηθική βοήθεια.³

  Το 1924-25 δημιουργήθηκε και εποικίσθηκε από αδελφούς Έλληνες πρόσφυγες, κυρίως από τον Πόντο, ο οικισμός Ανάληψη. Για να γίνει αυτό πρόσφερε η Μονή Αναλήψεως 15. 000 στρέμματα γη. Πρέπει να σημειωθεί πως η Μονή πρωτοστάτησε σε προσφορά και δωρεές, όπως ο οικισμός Ανάληψης, η ανέγερση του νέου Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου το 1879 και η ανέγερση του Δημοτικού Σχολείου Συκέας. Είναι ο σημαντικότερος αιμοδότης και ευεργέτης της περιοχής. Και όλα αυτά με θέληση και απόφαση του μοναστικού πληρώματος και όχι με πιέσεις από το κράτος. 

  Τώρα κάποια στοιχειά για την θαυματουργή Εικόνας της Αγίας Τριάδος (Φιλοξενίας του Αβραάμ), η οποια λιτανεύεται από τη Συκεα στο Μοναστήρι την παραμονης της Αναληψεως. Η Εικόνα στην Ορθόδοξη Παράδοση αναφέρεται ως Αγιά Τριάδα, αν και απεικονίζει τρεις αγγέλους να δέχονται την φιλοξενία του Αβραάμ και της γυναικάς του, Σάρας και αναγγέλλουν στο ζεύγος πως θα αποκτήσει παιδί σε ένα χρόνο, όπως και έγινε. Καθώς αυτό το συμβάν αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη, καθιερώθηκε από τους Πατέρες της Εκκλησιάς ως μια προτύπωση του Μυστηρίου της Αγίας Τριάδος, όπως αποκαλύφθηκε πλήρως στην Καινή Διαθήκη.⁴

  Και ίσως παραξενεύει κάποιους πως ενώ μιλάμε για την Ι. Μ. Αναλήψεως Του Σωτήρος, η λιτανευομένη Εικόνα είναι η Αγιά Τριάς (Φιλοξενία του Αβραάμ). Η εφέστια, η κανονική Εικόνα της Αναλήψεως (η οποία, στο φωτοστέφανο του Χριστού, ήταν φιλοτεχνημένη με σμαράγδια) εκλάπη από το Μοναστήρι περίπου το 1930. Εκείνα τα χρόνια και ενώ δεν ήξεραν οι πιστοί ποια Εικόνα θα λιτανεύσουν, καθώς η κύρια είχε κλαπεί, κατά τη λαϊκή παράδοση, έμπροσθεν της Εικόνας της Αγίας Τριάδος έγινε ένα θαύμα. Την ίδια Εικόνα ευλαβούμαστε και προσκυνούμε έως σήμερα.

  Την ημέρα των Θεοφανείων μεταφερόταν στον Άγιο Δημήτριο Συκέας (τώρα στην Αγιά Παρασκευή) και παραμένει έως την παραμονή της Αναλήψεως. Το απόγευμα σε ακολουθία ακούγεται το τελευταίο "Χριστός Ανέστη" και μετά με πρωτοφανή θρησκευτική πομπή η Εικόνα λιτανεύεται με πεζοπορία 2, 5 χιλιόμετρων έως το Μοναστήρι. Την συνοδεύουν ως τάμα για ίαση και πνευματική στήριξη χιλιάδες πιστοί (παλαιότερα ήταν δεκάδες χιλιάδες) και την υποδέχεται ο οικείος Μητροπολίτης Ελασσώνος.. Οι εκτιμήσεις που έχουν γίνει για την Εικόνα της Αγίας Τριάδος συναινούν πως είναι από τον 17⁰ άι., δηλαδή από τότε που ιδρύθηκε το μαναστηρι.

  Επίσης υπάρχουν δεκάδες αναφορές για θαύματα. Άνθρωποι έχουν ισχυριστεί πως προσευχήθηκαν μπροστά στην Εικόνα και έλαβαν γιατρειά σε προβλήματα γενικότερα υγείας, αναπηρίας και ψυχολογικά. Ακόμη και γυναίκες που είχαν πρόβλημα τεκνοποιίας, βεβαίωσαν πως τα κατάφεραν με τη μεσιτεία της Θείας Χάρης. Οι πιστοί με κατάνυξη και συντριβή προσέρχονται ενώπιον της χάριτος Του Θεού, οπού οι ικεσίες δεν απευθύνονται στις Εικόνες αλλά στον Εικονιζόμενο Θεάνθρωπο και στους άγιους μας. Και θαύματα μικρά ή μεγάλα, γίνονται καθημερινά αρκεί να έχουμε ανοικτά τα ματιά της ψυχής μας.⁵

  Η Εικόνα που λιτανεύεται στο πανηγύρι της Αναληψεως, δεν είναι η Εικόνα των Εισοδίων της Παναγιάς, που έρχεται από το Δομένικο. Είθισται όμως αυτές οι Εικόνες, καθώς λιτανεύονται και οι δυο μέσα σε λίγες μέρες, να αποκαλούνται από τους πιστούς κάτοικους των χωρίων μας ως "μάνα και κόρη".

  Η Εικόνα των Εισοδίων της Παναγιάς λιτανεύεται από τον Ιερό Ναό Παμμέγιστων Ταξιάρχων Δομενίκου στη Μονή Αναλήψεως την Κυριακή του Τυφλού (κινητή εορτή, 35 ήμερες μετά το Πάσχα) και επιστρέφει στο Δομένικο την ήμερα των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου). Φυσικά μιλάμε και εκεί για μια μεγαλοπρεπή θρησκευτική πομπή, που καλύπτει απόσταση 10 χιλιόμετρων και χρονικό διάστημα 2 ωρών. Η καθιέρωση της χάνεται στα βάθη των ετών και πραγματοποιείται υπέρ υγείας και ευλογιάς των κάτοικων των χωριών της περιοχής και καλής εσοδείας και στήριξης των αγροτών και κτηνοτρόφων.

  Η ιερά πανήγυρις της Μονής Αναλήψεως του Σωτήρος είναι σημείον αναφοράς της θρησκευτικής ζωής των περιοχών Λαρίσης, Τρικάλων, Γρεβενών και Κοζάνης. Η Μονή λειτούργησε εκ νέου το 1988 και πλέον είναι γυναίκεια. Γνωρίζει μεγάλη άνθηση με την Ηγουμενία της μονάχης Παντανάσσης και συνεχίζει να προσφέρει πνευματική θεραπεία, στήριξη και ανάπαυση. 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1) Χρήστος Καφφές, «Ο οικισμός της ύστερης βυζαντινής εποχής Παλιά Συκιά της Βερδικούσιας», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 59 (Λάρισα 2011) 43-44.

2) Βασίλης Κ. Σπανός, «Οι οικισμοί της επαρχίας Ελασσόνας στο οθωμανικό κατάστιχο TD 101 του 1521», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 74 (Λάρισα 2018) σ. 12‐13.

3) Λάζαρης Κω/νος, Προσκύνημα στην ιερά Μονή Αναλήψεως του Σωτήρος Συκέας Ελασσόνας, Ελασσόνα 1999, σ. 8-9.

4) Λόγος Β’ περί της Υπερουσίου Τριάδος, εκδ. Βασ. Ρηγοπούλου, Θεσ/νίκη 1991, τομ. Α’, σελ. 47.

5) Ware Κάλλιστος (επίσκ. Διοκλείας), Η Ορθόδοξη Εκκλησία (μτφρ. Ροηλίδης Ι.), 4η έκδ., Ακρίτας, Αθήνα 2007,σ. 56-58.

 

Η πορεία της Συκέας και της Παλιάς Συκιάς (Παλιάσκας) Ελασσόνας από το 1494 έως τις αρχές του 20ου άι."

Οι οικισμοί Συκέα και Παλιάσκα (Παλιά Συκιά).

Στις παρυφές των Αντιχασίων βρίσκεται το χωριό Συκέα Ελασσόνας. Απέχει 17 χλμ από την Ελασσόνα, 55 από τη Λάρισα και βρίσκεται 2 χλμ ανατολικά της Μονής Αναλήψεως του Σωτηρος. Έχει υψόμετρο 190 μ. και συμφωνά με την απογραφή του 2021 έχει 497 μονίμους κάτοικους (μαζί με τον οικισμό της Ανάληψης) ¹.

Για αρκετούς αιώνες δεν είχαμε έγκυρες πληροφορίες για την περιοχή. Στην ύστερη βυζαντινή περίοδο δημιουργήθηκε ένας οικισμός με το όνομα Συκέα. Όπως περνούσε ο καιρός ο οικισμός μεγάλωσε καθώς αρκετοί που είχαν τα κτήματα και τα ποιμνιοστάσια κοντά, μετακόμισαν εκεί. Κυρίως αυτοί έμεναν αρχικώς σε έναν παλιό οικισμό, η οποία είχε το ίδιο όνομα. Αυτός ο αρχικός οικισμός, η πρώτη Συκιά ονομάσθηκε Παλιά Συκιά (Παλιάσκα) καθώς ο νέος οικισμός έμεινε Συκιά.

Η Παλιά Συκιά (Παλιάσκα) είναι τώρα ένας μικρός οικισμός με 49 κάτοικους, που ασχολούνται με την κτηνοτροφία. Βρίσκεται από την Συκέα δυτικά 4 χλμ, απέχει από την Ελασσόνα 20 χλμ και 58 χλμ από τη Λάρισα. Έχει υψόμετρο 280 μ. Είναι πιο ψηλά από τη Συκέα καθώς ευρίσκεται εκεί που αρχίζουν να υψώνονται τ' Αντιχάσια (Οξυά) προς τη Βερδικούσια. Υπάρχει η βεβαιότητα πως η περιοχή της Παλιάσκας εκατοικείτο από την αρχαία εποχή. Υπάρχει πλήθος ευρημάτων, που ανακαλυφθήκαν κατά καιρούς στο κάστρο της καθώς υπάρχουν αναφορές ιστορικών και αρχαιολόγων.

Το 1858 επισκέφθηκε τα ερείπια της Παλιάς Συκιάς ο Γάλλος αρχαιολόγος Leon Heuzey και σημείωσε τα εξής: "Αυτά τα ερείπια δεν είναι τα ερείπια κάποιου άλλου φρουρίου αλλά καλά ερείπια μιας πόλης, μιας Χώρας, καθώς λένε οι κάτοικοι της περιοχής. Πιάνουν ένα ευρύχωρο μέρος σε ανώμαλο έδαφος χωρισμένο από έναν χείμαρρο που κατεβαίνει από τα βουνά της Βερδικούσιας. Ο χείμαρρος αυτός χωρίζει την πλατεία από τα υψώματα της Ακρόπολης. Διακρίνονται ίχνη σπιτιών, δεξαμενών και ένας μισοσπασμένος χειρόμυλος. Απομένουν κάποιες άκρες των οχυρωμάτων, πάντοτε φτιαγμένες από αρκετά μικρές πέτρες, κομμένες κατά το μήκος χωρίς όμως να συναρμολογούνται με κονίαμα, όπως είναι ο συνήθης τύπος το περραιβικού και ελληνικού συστήματος. Η πύλη γέρνει κάπως πλαγιαστά προς τα βορειοδυτικά". ²

 

Ένα αδημοσίευτο οθωμανικό απογραφικό κατάστιχο του 1454/55 και η απογραφή της Παλιάς Συκιάς το ίδιο έτος.

Οι δυο οικισμοί της Παλιάς και Νέας Συκιάς συνυπήρχαν για μεγάλο χρονικό διάστημα τουλάχιστον μέχρι τον 18ο άι.

Στην 1η σωζόμενη απογραφή των Οθωμανών του έτους 1454/55 αναφέρονται και οι δυο οικισμοί, η Συκέα με 75 οικογένειες και η Παλιά Συκιά με 29. Όπως αναφέρει ο Οθωμανός απογραφέας δεν υπήρχε η Παλιά Συκιά στο προηγούμενο απογραφικό κατάστιχο, δηλαδή δεν είχαν απογραφεί πριν 25 χρόνια. Μάλλον οι κάτοικοι τότε είχαν σκορπίσει στα γύρω βουνά, για να αποφύγουν την απογραφή και την φορολογία των κατακτητών ή απογράφησαν στη νέα Συκιά. Αφού οι δυο οικισμοί υπήρχαν την 1η εικοσαετία του 15ου άι. μάλλον προϋπήρχαν της Οθωμανικής εισβολής στη Θεσσαλία (1387/88-1393/96) και επομένως είναι οικισμοί της ύστερης βυζαντινής εποχής (1261-1453).

Οι τιμαριούχοι (ιδιοκτήτες τιμαρίων-τσιφλικιών) της περιοχής και των δυο οικισμών ήταν ο Αχμέτ και ο γιος του Μουχαμεντί.

Στο απογραφικό κατάστιχο του 1454/1455, που μνημονεύεται για πρώτη φορά) η Συκιά αναφέρεται ως Seke στο φύλλο 73β. Η περιοχή περιήλθε στους ανωτέρω από μεταβίβαση από κάποιον Λάσκαρη.

Στο χωριό ζούσαν 71 πλήρεις οικογένειες και 4 χηρών γυναικών. Υπολογίζοντας 5μελείς τις πλήρεις οικογένειες και 4μελείς των χηρών, βλέπουμε ότι στη Συκιά το 1455 ζούσαν γύρω στα 370 άτομα. ³

Οι Συκιώτες καλλιεργούσαν σιτηρά, καννάβι, αμπέλια, είχαν 450 πρόβατα και πολλούς χοίρους, οικόσιτους και ελεύθερης βοσκής.

Ο τιμαριούχος είχε δικά του έναν νερόμυλο και 20 καρυδιές.

Το καλοκαίρι του 1455 είσπραξε από τους Συκιώτες τα εξής ποσά σε άσπρα (το άσπρο ήταν το 1/120 του τουρκικού γροσιού):

-Από το σιτάρι 150 κοίλα (το κοίλο των Τρικάλων το 1454 1455 ζύγιζε 51, 312 σημερινά κιλά, δηλαδή η παράγωγη του σιταριού ήταν 7. 697 κιλά) επί 8 άσπρα το κιλό: 1. 200 άσπρα

-Από το κριθάρι 117 κοίλα (6. 003 κιλά) επί 5: 585

-Από το καννάβι (εχρησιμοποιείτο στη σχοινοποιία): 400

-Από τον σπόρο του κανναβιού: 40

-Από την δεκάτη των αμπελιών και των κήπων: 220

-Από τον φόρο των προβάτων: 150 (για 3 πρόβατα πλήρωναν φόρο 1 άσπρο)

-Από τον φόρο των χοίρων: 460 [για κάθε οικόσιτο χοίρο: 1 άσπρο, της ελεύθερης βοσκή: Μισό)

-Από τον φόρο των γάμο και των εγκλημάτων: 120

-Από τη σπέντζα [πλήρωναν μόνο οι χριστιανοί]: 1.799 

Σύνολο 4.974 άσπρα. ⁴

Συμφωνά με το ίδιο απογραφικό κατάστιχο στην Παλιά Συκιά κατοικούσαν 29 οικογένειες με 150 άτομα περίπου. Τα βαπτιστικά ονόματα των κάτοικων της Παλιάς Συκιάς είναι όλα ελληνικά χριστιανικά και το αυτό μπορούμε να συμπεράνουμε και για τους κάτοικους της Συκέας, λόγω της αλληλεπίδρασης των δυο οικισμών.

Το καλοκαίρι το 1455 οι τιμαριούχοι της Παλιάς Συκιάς έλαβαν τα παρακάτω ποσά:

-Από 38 κοίλα σιτάρι επί 8 άσπρα το κιλό: 304 άσπρα

-Από 33 κιλά κριθάρι και άλλα δημητριακά επί 5: 165 

-Από το λινάρι: 50 

-Από τη δέκατη των κήπων: 10 

-Από την 10η των μελισσιών: 80 

-Από τον φόρο των προβάτων: 132 

-Από τον φόρο των χοίρων: 40 

-Από τον φόρο των γάμων και των εγκληματιών: 40 

-Από τη σπέντζα: 706 

Σύνολο: 1.527 άσπρα. ⁵

 

Η απογραφή του 1506.

Το 1506 έγινε εκ νέου οθωμανική απογραφή στην περιοχή. έχουμε καταγραφή για 30 οικισμούς που ανήκαν στην Ελασσόνα και στο χάσι (ήταν το τιμάριο που η πρόσοδος του ήταν από 100. 000 άσπρα και πάνω) του Μουσταφά Πασά.

Για τον οικισμό της Συκέας αναφέρεται που ζούσαν 158 πλήρεις οικογένειες, 8 οικογένειες χηρών γυναικών και 16 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 840 άτομα, τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο τους, ως πρόσοδο, 17. 131 άσπρα. ⁶

Για τον οικισμό της Παλιάς Συκιάς αναφέρεται πώς ζούσαν 61 πλήρεις οικογένειες, 5 οικογένειες χήρων γυναικών και 5 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 330 άτομα τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο τους, ως πρόσοδο, 4731 άσπρα. ⁷

Με βάση τον αριθμό των οικογενειών, στην κατάταξη των εν λόγω 30 οικισμών η Συκέα έχει την 4η θέση ενώ η παλιά Συκιά την 11η.

 

Η απογραφή του 1521.

Πάμε στο έτος 1521 και στο οθωμανικό απογραφικό κατάστιχο 101. Εκεί συμπεριλαμβάνονται 56 ελασσονίτικοι οικισμοί.

Για τον οικισμό της Συκέας (Siki) αναφέρεται πώς ζούσαν 167 πλήρεις οικογένειες, 33 οικογένειες χηρών γυναικών και 49 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 1. 010 άτομα, τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο, ως πρόσοδο 21. 137 άσπρα. ⁸

Στον οικισμό της Παλιάς Συκιάς (Paliosìki) ζούσαν 72 πλήρεις οικογένειες, 4 οικογένειες χηρών γυναικών και 10 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 385 άτομα, τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο, ως πρόσοδο 6. 198 άσπρα. ⁹

Από τους 56 οικισμούς της Ελασσόνας με βάση τον πληθυσμό, η Συκέα κατέχει την 10η θέση. Αξίζει να σημειωθεί πως στις παρατηρήσεις του καταγραφικού κατάστιχου 101, οι οικισμοί Συκέας και Παλιάς Συκιάς αναφέρονται ως αμιγείς (καθαροί) χριστιανικοί.

 

Ένα ταξίδι ζητείας της Ι. Μονής Μεγάλου Μετεώρου στα χωριά της Ελασσόνας στα μέσα του 18ου άι.

Στην περίοδο της τουρκοκρατίας είχαμε τη ραγδαία διάδοση του φαινομένου της ζητείας, οπού ο Πατριάρχης ή άλλος εκπρόσωπος του αναχωρούσε σε περιοδεία για την είσπραξη των φόρων, η οποία ήταν αναγνωρισμένη από το οθωμανικό κράτος. Τόσο τα Πατριαρχεία, όσο και τα μοναστήρια ήταν αναγκασμένα να επαιτούν προκειμένου να επιβιώσουν. και η επιτυχία τελικά του φαινομένου οφειλόταν αφενός στη βαθιά θρησκευτική πίστη των χριστιανών και αφετέρου στην αλληλεγγύη που υφίστατο μεταξύ τους. ¹⁰

Το ταξίδι της ζητείας συχνά διαρκούσε πολλά χρόνια και οι μοναχοί απουσίαζαν για πολύ καιρό από τα μοναστήρια. Τα χρήματα, σε πολλές περιπτώσεις, συλλέγονταν από τους αγιασμούς και άλλες ιεροπραξίες τις οποίες εκτελούσαν οι μοναχοί. Έφεραν μαζί τους είτε την Εικόνα της Μονής είτε κάποιο λείψανο Αγίου για να τα εκθέσουν σε δημόσια θέα για προσκύνημα. Συνήθως οι πιστοί προσέφεραν σιτηρά για την ενίσχυση του μοναστηριού και για τον λόγο αυτό, επιλεγόταν από τους μοναχούς το ταξίδι της ζητείας να γίνεται τον Αύγουστο μετά τον αλωνισμό των σιτηρών. ¹¹

Σε μελέτη του Ευαγγέλου Τσακνάκη¹² αναλύονται οι εγγραφές του υπ αρ. 100 χειρογράφου της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος των Μετεώρων (Μεγάλου Μετεώρου) η οποία ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από τον Άγιο μοναχό Αθανάσιο (1305-1383) ¹³. Οι εγγραφές στο χειρόγραφο αντλούνται από το σχετικό άρθρο του Κώστα Σπανού και αφορούν το ταξίδι της ζητείας ενός μοναχού ο οποίος ξεκίνησε από τη Λάρισα, πέρασε από τον Τύρναβο, έφτασε στο Δομένικο ύστερα στην Ελασσόνα και από κει συνέχισε στα βορειότερα μέρη της. ¹⁴ Οι μοναχοί του Μεγάλου Μετεώρου είχαν ζητήσει προφανώς άδεια για αυτό το ταξίδι ζητείας από το Μητροπολίτη Ελάσσονος. ¹⁵ Μετά την ανάλυση του χειρογράφου στην οποία αποτυπώνονται λεπτομερώς τα στοιχεία των δωρητών, η μελέτη ολοκληρώνεται με τη διατύπωση των συμπερασμάτων όπου φαίνονται τα πληθυσμιακά δεδομένα και τα οικονομικά αποτελέσματα του ταξιδιού του μονάχου στις στους οικισμούς της Ελασσόνας.

Έχετε υπόψιν πώς αυτό το ταξίδι ζητείας πραγματοποιήθηκε στα μέσα του 18ου αιώνα δηλαδή περί το 1750.

Από τον οικισμό της Συκέας (Κάτου Συκιάς) αναφέρονται οι εξής δωρητές:

1) Αννησία μοναχή                     2) Δήμος, σύζυγος Ζωγράφως, πάπα-Μανώλη

3) Δούκα Σγουρώ                      4) Θεόδωρος ιερέας

5) Θεοδώρου Συρίνα, πρεσβυτέρα      6) Κάλλη

7) Καλογιάννης                        8) Καραλής Ιωάννης

9) Καραλή Ξένη                      10) Μανώλη Γέργου

11) Μίχου Μαρία, σύζυγος Στατήρη  12) Μίχου Στατήρης

13) Μουτάφη διαλεχτή Νίκου        14) Μουτάφης Νίκος

15) Πάπα-Μανώλη Ζωγράφω        16) Στέφου Κυριακού

17) Στέφου Στατήρα                 18) Τάμπος Κυριάκος

19) Τάμπος Πάπα-Ζήσης            20) Ταμπού Κρυστάλλω, μητέρα Κυριάκου

21) Χριστοδούλη μονάχη.

Όμως είναι εκπληκτικό και αξιοσημείωτο να αναφερθεί πως η καταγραφή για τον οικισμό της Παλιάς Συκιάς (Απάνου Συκιάς) που παρουσιάζει 52 δωρητές! Είναι μία ένδειξη πως ενδεχομένως εκείνον τον καιρό είχε ακόμη και τον διπλάσιο πληθυσμό από τη Συκέα. Συγκεκριμένα η Παλιά Συκιά επί συνόλου 48 οικισμών της Ελασσόνας είναι 5η ως προς τους δωρητές.

Στην ανάλυση του χειρογράφου εκτός από το ύψος του ποσού της εισφοράς σε άσπρα, επισημαίνεται εάν ο δωρητής σχετίζεται με τον θεσμό του αδελφάτου, εάν προσέφερε χρηματικό ποσό για σαραντάρι/μνημόσυνο ή εάν δώρισε λίτρες κανναβιού (λίτρα: μονάδα μέτρησης βάρους, ίση με το 1/3 της οκάς, δηλ. 427 γρ.).

Στους δωρητές της Συκέας και της Παλιάς Συκιάς υπάρχει η ένδειξη "αδελφάτο". Η ίδρυση του θεσμού του αδελφάτου χρονολογείται στον 11ο άι. και επρόκειτο για συμβόλαιο μεταξύ Μονής και ιδιώτη η οποία προέβλεπε τη δέσμευση της Μονής να χορηγήσει σιτηρέσιο στον συμβαλλόμενο ιδιώτη ως το τέλος της ζωής του έναντι χρηματικού ποσού ή ακινήτου αγαθού, που εκείνος της χωρούσε προκαταβολικά.

Υπάρχει επίσης και η ένδειξη "χρέος". Σ' αυτήν την περίπτωση είναι πιθανόν ο μοναχός να επισκέφτηκε την περιοχή πριν από τον αλωνισμό των σιτηρών και οι χωρικοί αδυνατούσαν τότε να καταβάλουν τα άσπρα που επιθυμούσαν, ποσό το οποίο θα αντιστοιχούσε στην ποσότητα σιταριού, το οποίο θα προσέφεραν και υπόσχονταν ότι θα τακτοποιήσουν την οφειλή μετά τον αλωνισμό.

 

Η πρόθεση του 1803 της Ι. Μονής Αναλήψεως του Σωτήρος Συκέας.

Δύο χιλιόμετρα βορειοδυτικά της οικίας βρίσκεται η πασίγνωστη Μονή της Αναλήψεως του Σωτήρος, για τον οποίαν στην παρούσα, δεν χρειάζεται να κάνω περισσότερες διευκρινίσεις.

Τα τελευταία χρόνια ένα χειρόγραφο της Μονής Αναλήψεως μας έδωσε πολύ σημαντικά στοιχεία. Είναι μία πρόθεση του 1803 με 84 σελίδες, στην οποία είναι γραμμένα ονόματα αφιερωτών.

Ο γραφέας της πρόθεσης, Ιωσήφ, ήταν ο Ηγούμενος τότε της Μονής Αναλήψεως αλλά και ο μετέπειτα Επίσκοπος Ρωγών και ο εμψυχωτής των Ελευθέρων Πολιορκημένων κατά την Έξοδο του 1826 της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου. ¹⁶ Καταρχάς μέσω του τετράστιχου στην σελ. 81, πληροφορεί τους αναγνώστες του ότι κατάγεται από την Τσαριτσάνη, καθώς κάποιοι θεωρούσαν ότι είναι από τα Αμπελάκια της Λάρισας.

«ὦ βίβλος καλοστόλιστη, καλῶς κεκοσμημένη,

ποῖος ἔτζι σ’ ἐστόλισε,

σ’ ἔκαμε ζηλευμένη;

ὁ Ἰωσήφ μ’ ἐστόλισεν, Ἱερομόναχός τις

ἐκ τῆςδε ξένε τῆς μονῆς

ἦν και τζαριτζανιώτης».

Επίσης φανερώνεται πως ο Ιωσήφ ιερώθηκε, μόνασε στη Μονή Αναλήψεως από το 1799 ή 1800 έως το 1813 και για τουλάχιστον 10 χρόνια ήταν Ηγούμενος της Μονής όπως αποδεικνύεται και στη Πρόθεση καθώς το 1803 που την έγραψε, ήταν Ηγούμενος. ¹⁷

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει στην Πρόθεση η αναφορά, από ποιους οικισμούς προέρχονται οι αφιερωτές. Η Συκέα είναι 2η ως προς τον αριθμό των αφιερωτών με 197, όπως αναφέρεται στη σελ. 16 της Πρόθεσης. 1ος είναι ο Τύρναβος (σελ 89) με 492 αφιερωτές. Επίσης αναφέρεται και η Παλιά Συκιά στη σελίδα 16 με 25 συνολικά αφιερωτές. ¹⁸

Μετά τη γραφή του Ιωσήφ, ο οποίος μετέγραψε στην Πρόθεση, όπως προαναφέραμε, τα ονόματα των αφιερωτών της περιόδου 1725-1803, μεταγενέστεροι μοναχοί συνέχισαν να καταχωρούν στην Πρόθεση ονόματα αφιερωτών μέχρι το 1910 τουλάχιστον. Αξιοσημείωτη εδώ είναι η ύπαρξη δωρητών από τις Κυδωνιές (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας (8 άτομα) αλλά και από τη Ρωσία (20 άτομα).

Ο αριθμός συνολικά των αφιερωτών είναι μικρός, συγκριτικά με εκείνους της πρώτης γραφής. Εδώ η Συκέα είναι 1η με 94 αφιερωτές. ¹⁹ Η Παλιά Συκιά δεν αναφέρεται και προφανώς εκείνο τον καιρό ο οικισμός της είχε εγκαταλειφθεί.

Ο χρόνος εγκατάλειψης της Παλιάς Συκιάς δεν είναι γνωστός καθώς δεν υπάρχει έγκυρη μνεία περί αυτού. Οπωσδήποτε όμως η εγκατάλειψη σημειώθηκε πολύ πριν από το 1858 όταν επισκέφθηκε την περιοχή ο Leon Heuzey. Τη δεκαετία του 1930 έγινε παραχώρηση μερικών κτημάτων της περιοχής σε ακτήμονες της Βερδικούσιας και των γύρω χωριών, οι οποίοι είχαν πάρει μέρος στη Μικρασιατική εκστρατεία. Μάλλον μετά το 1950 κάτοικοι της Βερδικούσιας, οι οποίοι είχαν εκεί τα ποιμνιοστάσια τους, εγκαταστάθηκαν εκεί μόνιμα και αναβίωσαν έτσι τον παλιό υστεροβυζαντινό οικισμό. Ο οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά στην απογραφή του 1961 ως Παλιάσκια και ανήκει στην κοινότητα Βερδικούσιας. ²⁰

 

Τα υπ' αρ. 3 και 166 ΦΕΚ του 1918 και τα πωλητήρια έγγραφα του Κοκκινόλογγου στους κατοίκους της Συκέας.

Και πάμε στις αρχές του 20ου αιώνα όπου πλέον η Ελασσόνα με τα χωριά της έχει απελευθερωθεί.

Στις 07/01/1918 με το υπ' αριθμ. 25 βασιλικό διάταγμα του υπ' αριθμ. 3 ΦΕΚ η Συκέα μαζί με το Πραιτώρι προσκολλώνται στην κοινότητα Μαγουλάς. Όμως μόλις επτά μήνες μετά, στις 29/07/18 με το υπ' αριθμ. 9 βασιλικό διάταγμα του υπ' αριθμ. 166 ΦΕΚ η Κοινότητα Συκέας αναγνωρίζεται ως αυτόνομη.

Ο Κοκκινολογγος είναι ένας οικισμός της ύστερης βυζαντινής εποχής, στα βόρεια της Συκέας, ο οποίος στα μέσα του 15ου αιώνα ήταν εγκαταλειμμένος από τους κατοίκους του. Στην αρχαιότερη σωζόμενη απογραφή των Οθωμανών το 1454/55²¹ αναφέρεται ως έρημο λιβάδι (mezraa) και ανήκε στον τιμαριούχο Σόλακ Καρατζά. Και η τελευταία γνωστή σε μας αναφορά του οικισμού γίνεται στο υπ' αρ. 100 χειρόγραφο του Μεγάλου Μετεώρου στα μέσα του 18ου αιώνα, που είχαμε αναφέρει πιο πάνω. Στο φύλλο 33α αναφέρεται "τω χωρίω Κοκκινόλογγος, αδελφάτο" με τα ονόματα ενός ανδρόγυνου. ²² Στα 1816 ο Κοκκινολόγγος αναφέρεται ως χειμαδιό 2 μεγαλοκτηνοτρόφων του "χωριανού Δήμου Κυριτζούλη" με 710 ζώα και του "ηγουμένου Δαμιανού από Γρεβενό κισλαντζη"(κισλαντζης<τουρκ. kislanci χειμαδιό) με 7. 901 ζώα. ²³ Μετά το 1816 δεν έχουμε καμία αναφορά για τον Κοκκινόλογγο. Φαίνεται πως από τα τέλη του 18ου αιώνα ο οικισμός είχε εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους του και έγινε τσιφλίκι Αλβανών μπέηδων, μιας και αυτό τον καιρό ο Αλή πασάς των Ιωαννίνων βρίσκεται στο αποκορύφωμα της ισχύος του.

Με τη συνθήκη της Λωζάνης (27/7/1923) ρυθμίστηκε το ζήτημα της ιθαγένειας. Οι Τούρκοι που κατοικούσαν στις απελευθερωμένες περιοχές αυτοδικαίως καθίσταντο υπήκοοι του κράτους, στο οποίο μεταβιβάζονταν τα εδάφη. Με την σύμβαση ανταλλαγής των ελληνικών πληθυσμών (30/1/1923) ²⁴ οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί της Τουρκίας ήρθαν στην Ελλάδα και οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας πήγαν στην Τουρκία. Από την ανταλλαγή αυτή εξαιρέθηκαν οι Αλβανοί μουσουλμάνοι διότι θεωρήθηκαν ως Εθνική μειονότητα. ²⁵

Πώς και από ποιους περιήλθε στους Αλβανούς η περιοχή του Κοκκινόλογγου, δεν είναι δυνατό να προσδιορίσουμε. Στο αρχείο του δικηγόρου Δημ. Καζάκη προκύπτει, ότι το χρονικό διάστημα 1925-1934 ιδιοκτήτες του τσιφλικιού το Κοκκινόλογγου ήταν κάποιοι μη ανταλλάξιμοι μουσουλμάνοι Αλβανοί. Ως εκ τούτου το κτήμα δεν περιήλθε στο Ελληνικό Δημόσιο εκτός από το 1/5 του νομού 2052. ²⁶

Η έκταση του τσιφλικιού του Κοκκινόλογγου, το οποίο κατά το μεγαλύτερο μέρος είναι χειμαδιό, ανερχόταν στις 30. 000 στρέμματα περίπου και περιελάμβανε καλλιεργήσιμες γαίες, βοσκότοπους και δασικές εκτάσεις. Τα όρια του όπως περιγράφονται στο στα συμβόλαια και στα προσύμφωνα έχουν ως εξής: Ιμπλιάκι (τουρκ emlak° κτήματα), Λιβάδι του Παλαιοκάστρου, Λάπατα Μονής Μπουνάσιας (τώρα ανήκει στην Κρανέα Ελασσόνας), Γιάννη πηγάδι, της Αχελινάδας ο λάκος, Παπά Λιβάδια, Περιβολάκι των Μετεώρων, Παπά Λιβάδια Περιβολάκι, Αλατσιά, Σύνορα της Μονής Ανάληψης, δρόμος, χωράφια συκιώτικα, Ιμπλιάκι. Το κτήμα αυτό είχε διαιρεθεί σε 40 τμήματα.

Στην περίοδο 1925-1928 έγιναν 5 μεταβιβάσεις του τσιφλικιού το Κοκκινόλογγου, 4 από τους Αλβανούς ιδιοκτήτες και μία από έναν Έλληνα αγοραστή, τον Ιωάννη Κολοβό, από το Σπήλαιο Γρεβενών που είχε αγοράσει τα 6/40 αντί 110. 000 δραχμών το 1922.

Τα 13/40 αγοράστηκαν με το υπ' αρ. 24986/15. 12. 1925 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Λαρίσης Πανταζή Μουλούλη από 99 γεωργοκτηνοτρόφους του Μαυρελίου της Καλαμπάκας αντί 700. 000 δραχμών. Σε αυτό το συμβόλαιο συμπεριελήφθηκε η εξής αναφορά: το 1/5 των 13/40 διεκδικείται από το ελληνικό δημόσιο, βάσει του νόμου 2052.

Εκτός αυτού τότε από τους αλβανούς ιδιοκτήτες με τα υπ' αρ.:

α) 8929/3. 12. 1925, β) 8981/16. 12. 1925, γ) 8999/21. 12. 1925 προσύμφωνα του συμβολαιογράφου της Ελασσόνας Περικλή Γαρδίκη, τα οποία μετατράπηκαν αργότερα σε οριστικά συμβόλαια και δ) από Ιωάννη Κολοβό με το υπ' αρ. 11106/18. 5. 1928 συμβόλαιο επίσης του Περικλή Γαρδίκη, αγοράσθηκαν τα 17/40 αντί συνολικού αντιτίμου 572. 000 δραχμών από τους κάτωθι 104 γεωργούς και κατοίκους της Συκέας (οι πρώτοι 72 είναι αυτοί που αγόρασαν με τα 3 πρώτα προσύμφωνα από τους Αλβανούς ιδιοκτήτες. Φαντάζομαι τη συγκίνηση των συγχωριανών μου, όταν ακούσουν τα ονόματα των προγόνων τους):

1) Αγριόδημος Γεώργιος Ευθ. 2) Αγριόδημος Δημήτριος Ευθ. 3) Αγριόδημος Δήμος Ευθ.

4) Ανδρόνικος Αθανάσιος Δημ. 5) Ανδρόνικος Ανδρώνης Δημ. 6) Βάλλας Αθανάσιος Ευαγ.

7) Βάλλας Χρήστος Ευαγ. 8) Βάμπος Αθανάσιος Ιωαν. 9) Βάμπος Παναγιώτης Ιωαν.

10) Βάμπος Στέργιος Ιω. 11) Βασιλόπουλος Βασίλειος Δη. 12) Βασιλόπουλος Κωνσταντίνος Νι.

13) Ευαγγελόπουλος Νικόλαος Αθαν. 14) Καλαμπούκας Βασίλειος Κών. 15) Καμζέλας Δημήτριος Νικ. 

16) Καμζέλας Ιωάννης Νικ. 17) Καμζέλας Νικόλαος Χρ. 18) Καραΐσκος Δημήτριος Αστ. 

19) Καρασίμος Αριστείδης Γεω. 20) Καρασίμος Δημήτριος Αστ. 21) Καρασίμος Δημήτριος Ιωά.

22) Καρασίμος Ηλίας Ιωάν. 23) Κατσαράς Παναγιώτης Κω. 24) Κατσιαρίμπας Ευθύμιος Γεωρ.

25) Κατσιγιάννη Δέσπω, χήρα Κών. 26) Κατσιγιάννης Ευάγγελος Νικ. 27) Καψάλης Δημήτριος Γεωρ. 

28) Καψάλης Νικόλαος Γεωρ. 29) Κοσύφης Ευθύμιος Αθαν. 30) Κουτιλιάγκας Γεώργιος Κών.   

31) Κουτιλιάγκας Χρήστος Κών. 32) Κυρίτσης Δημήτριος Ιω. 33) Κυρίτσης Θεόδωρος Ιω.

34) Κυρίτσης Κωνσταντίνος Ιωαν. 35) Λάζος Γεώργιος Αντ. 36) Λάζος Εμμανουήλ Αντ. 

37) Λάζος Ιωάννης Αντ. 38) Λιανός Παναγιώτης Ιω. 39) Μαλίτσας Χρήστος Ιω.

40) Μπαλιάκος Βασίλης Δημ. 41) Μπαλιάκος Ηλίας Δημ. 42) Μπαντός Ιωάννης Αντ. 

43) Μπαντός Ιωάννης Κών. 44) Μπαργιώτας Κωνσταντίνος Παν. 45) Μπαργιώτας Παναγιώτης Γεωρ. 

46) Νικολαΐδου Μαρία, κόρη Γεω. 47) Νταρής Κωνσταντίνος Γεωρ. 48) Ξεσφίγγης Ηλίας Χρ. 

49) Ξεσφίγγης Θωμάς Χρ. 50) Πάγκος Αντώνιος Στερ. 51) Πάγκος Νικόλαος Δημ.

52) Παληγιάννης Ιωάννης Νι. 53) Παπαευαγγέλου Θεόδωρος Ευ. 54) Παπακώστας Χρήστος Νι. 

55) Παπανικολάου Παναγιώτης Μανιάς 56) Πετσέτας Αντώνιος Αθ. 57) Πετσέτας Γεώργιος Αθ. 

58) Πρεκατέ Παγώνα, χήρα Σπ. 59) Σαλιακούρας Κωνσταντίνος Δη. 60) Σαμπάκος Γεώργιος Αθ.

61) Σβάρνας Γρηγόριος Νικ. 62) Σβάρνας Νικόλαος Ιω. 63) Σίμος Αστέριος Σίμου 

64) Σπανός Ιωάννης Βασ. 65) Στεργιούλας Ιωάννης Γε. 66) Τάχατος Νικόλαος Κών. 

67) Τσεκούρας Δημήτριος Παν. 68) Τσιλελής Πέτρος Στερ. 69) Τσούκας Γεώργιος Ιω.

70) Φώτης Κωνσταντίνος Αν. 71) Χασιώτης Βασίλειος Ιω. 72) Χασιώτης Δημήτριος Χρ.

(οι υπόλοιποι 32 αναφέρονται στο 4ο συμβόλαιο και αγόρασαν από τον Ιωάννη Κολοβό)

1) Αγριόδημος Κωνσταντίνος Ευθ. 2) Ανδρώνη Μεταξού, χήρα Αθ. 3) Βαμπος Αθανάσιος Δημ. 4) Βασιλόπουλος Δημήτριος Νικ. 5) Γράβαλος Νικόλαος Δημ. 6) Δάρης Ανδρέας Κών. 

7) Δάρης Ιωάννης Δημ. (ο παππούς μου) 8) Δεσπούλης Ξενοφών Αναστ. 9) Ευαγγελόπουλος Ευάγγελος Αθ. 

10) Καραλής Ζήσης Ευθ. 11) Καρασίμος Αθανάσιος Δη. 12) Καρασιμος Δημοσθένης Ιω.

13) Καρασιμου Μαρία σύζ. Στερ. 14) Κατσαράς Ανδρέας Κών. 15) Λιόλιος Κωνσταντίνος Ασ. 

16) Μάνης Δημήτριος Γεω. 17) Μιχαλές Μιχαήλ Κών. 18) Μπαργιώτας Περικλής Ιω. 

19) Νίκου Ανδρέας Ανασ. 20) Νταούλα Μαρία, χήρα Αθ. 21) Παλάντζας Ιωάννης 

22) Παπαϊωάννου η Παπανικολάου Γεώργιος Δημ. 23) Παπακώστας Δημήτριος Ν.           24) Παπακώστας Ιωάννης Νι. 

25) Πετσέτας Αθανάσιος Γεω. 26) Πετσέτας Νικόλαος Ανδ. 27) Πιτσιγγιώτης Νικόλαος Κών.

28) Σίμος Βασίλειος Σίμου 29) Σουλιώτης Παναγιώτης Ι. 30) Ταχατος Χρήστος Κών. 

31) Τζιώρας Αθανάσιος Ιω. 32) Χασιώτης Γεώργιος Δημ.

Από αυτά που αναφέραμε προκύπτει ότι οι Αλβανοί ιδιοκτήτες πούλησαν τα 30/40 του κτήματος. Για τα υπόλοιπα 10/40 δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία. Από μία επιστολή του δικηγόρου Δήμ. Καζάκη προς τον συμβολαιογράφο για την παροχή στοιχείων προκύπτει ότι και τα υπόλοιπα 10/40 ανήκαν και αυτά σε αλβανούς των ίδιων οικογενειών, διεκδικούμενα από το ελληνικό δημόσιο, βάσει του νόμου 2052. Μάλιστα η Εθνική Τράπεζα αναφέρεται ως διαχειρίστρια της ανταλλάξιμης περιουσίας.

 

Επίλογος.

Από αυτά που αναφέραμε στην αρχή, τεκμαίρεται με βεβαιότητα πως ο οικισμός της Συκέας ανήκει στην ύστερη βυζαντινή εποχή (1261-1453). Όπως υπάρχει και η βεβαιότητα πως η περιοχή της Παλιάσκας (Παλιάς Συκιάς) εκατοικείτο από την αρχαιότητα. Και ίσως υπήρχε αρχαίος οικισμός στην περιοχή Καστρί (από τα μισογκρεμισμένα τείχη που βρεθήκαν στο σημείο) πίσω από τον λόφο Στούμπες, 2 χλμ νότια από το σημείο που βρίσκεται τώρα ο οικισμός Παλιάσκα. Θέλω να εξάρω την προσπάθεια του σπουδαιότερου πνευματικού ανθρώπου της Συκεας, καθηγητή Ανδρώνη Ανδρόνικου με αναφορές, στοιχεία και ευρήματα στην περιοχή μας, που έχουν ιδιαίτερη ιστορική σημασία για το χωριό μας και χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης από τους μελετητές καθώς η περιοχή μας δεν έτυχε αρχαιολογικής ερευνάς, ενώ θα έπρεπε.

Αξιοσημείωτο δε από τα στοιχειά που παρουσιάστηκαν, είναι: α) πως σημαντικός και μεγάλος για την περιοχή της Ελασσόνας ήταν ανέκαθεν ο οικισμός της Συκέας, ενώ και αυτός της Παλιάσκας, υπήρξαν περίοδοι, που γνώρισε ακμή και β) καθ' όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας οι 2 οικισμοί υπήρξαν αμιγείς Ελληνοχριστιανικοί, όπως αναφέρεται στα έγγραφα και φανερώνεται από τα ονόματα, ενώ τη δομή της Συκέας τη στηρίζουν οι ίδιες οικογένειες για πάνω από 100 χρόνια!

Θέλω να ευχαριστήσω την Ιερά Μητρόπολη Ελασσώνος, τον Δήμο Ελάσσονος, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λαρίσης και τον Όμιλο Φίλων Θεσσαλικής Ιστορίας και τον κο Βαγγέλη Τσακνάκη για την διοργάνωση αυτού του σημαντικού συνεδρίου και την δυνατότητα και τιμή που μου έδωσαν, να ευρίσκομαι ενώπιον σας. Τέλος ευχαριστώ τον διδάσκαλο διδασκάλων κο Κώστα Σπανό, για τη μεγάλη βοήθεια που προσέφερε και το σπουδαίο πνευματικό έργο που επιτελεί στα θεσσαλικά δρώμενα.

 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1) Σταματελάτος, Μιχαήλ· Βάμβα-Σταματελάτου, Φωτεινή (2006). Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας. Αθήνα: Ερμής. σελ. 733.

2) Κώστας Σπανός, "Η Περραιβία του 1858 κατά τον Leon Heuzey, ανάτυπο από την Περραιβία, Θεσσαλονίκη 1978, 15.

3) Melek Delilbasi -Muzaffer Arikan, Hicri 859 . Sureti defteri sancaki Tirhala, Ankara 2001, σ. 41.

4) Οι πληροφορίες αυτές αναφέρονται στο απογραφικό κατάστιχο το 1454/1455 το σχετικό φύλλο, που μου έστειλε μεταφρασμένο ο Κώστας Σπανός, στον οποίον εκφράζω τις ευχαριστίες μου.

5) Melek Delilbasi -Muzaffer Arikan, ο.π. σ. 42.

6)Levent Kayapinar- Ayse Kayapinar, "30 οικισμοί της Ελασσόνας στην απογραφή των Οθωμανών του 1506, ΤΤ 36", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 76 (2019) σ. 18.

7) Levent Kayapinar- Ayse Kayapinar, ό. π., σ. 17.

8) Βασίλης Σπανός, "Οι οικισμοί της επαρχίας Ελασσόνας στο οθωμανικό κατάστιχο TD 101 του 1521", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 74 (2018) σ. 13.

9) Βασίλης Σπανός, ό. π., σ. 12.

10) Eλ. Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη "Το φαινόμενο της ζητείας κατά την μεσοβυζαντινή περίοδο", Ιόνιος Λόγος, Α (Κέρκυρα 2007), σ. 247, 292-293.

11) Γιώργος Μπαλής, "Ένα έγγραφο ζητείας υπέρ της Μονής του Αγίου Δημητρίου (Βελέτσικο) της Τσαριτσάνης (1875)", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 73 (2018), σ. 96.

12) Ευάγγελος Τσακνάκης, "Οι οικισμοί της Ελασσόνας σε ένα ταξίδι ζητείας στα μέσα του 18ου αιώνα", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 76, (2019) σ. 193-224.

13) Γ. Σωτηρίου "Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλίας ΙΓ' και ΙΔ' αιώνος. Αι Μοναί των Μετεώρων", ΕΕΒΣ, Θ (Αθήναι 1932) σ. 386-387.

14) Κώστας Σπανός, "Ένα μετεωρίτικο χειρόγραφο του 18ου αι.. Συμβολή στη μελέτη των θεσσαλικών τοπωνυμίων των ονομάτων και των επωνύμων", Θεσσαλικό ημερολόγιο, τ. 8 (1985) σ. 17-46.

15) Γιώργος Μπαλής, ό. π., σ. 95.

16) Κώστας Σπανός, "Πρόθεση της μονής Αναλήψεως Ελασσόνας, οι οικισμοί και τα ονόματα των αφιέρωτών τους (Νέα στοιχεία για την πατρίδα του Ιωσήφ των Ρωγών), (1803), Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 64, (2013), σ. 307-309.

17) Γιάννης Δαρής, ο ηγούμενος της Μονής Αναλήψεως Συκέας και εμψυχωτής των Ελεύθερων Πολιορκημένων, Επίσκοπος Ρωγών και Κοζυλης, Ιωσήφ, Εν Ολύμπω, τ. 23, (2022), σ.7-8.

18) Κώστας Σπανός, ό. π., σ. 314-316.

19) Κώστας Σπανός, ό. π., σ. 323, 330-331.

20) Χρήστος Καφφές, "Ο οικισμός της ύστερης βυζαντινής εποχής, Παλιά Συκιά της Βερδικούσιας", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 59, (2011), σ. 43-44.

21) Melek Delilbasi -Muzaffer Arikan, ό. π., σ. 51-53.

22) Κώστας Σπανός, "Ένα μετεωρίτικο χειρόγραφο του 18ου αι.(...)", Θεσσαλικό Ημερολόγιο 8 (1985), 19 (αρ.25), σ. 46.

23) Σπύρος Ασδραχάς, "Ελληνική Κοινωνία και Οικονομία", "Ερμής", Αθήνα 1982 σ. 137, 139.

24) Γενική Κωδικοποίησης της Ελληνικής νομοθεσίας, εκδόσεις Ζαχαροπούλου, τ. 1, σ. 304.

25) Χρήστος Παπαθεοδώρου, "Οι μουσουλμάνοι τσάμηδες". Εστία, φ. 37.817/ 28.06.2017.

26) Φοίβος Καζάκης, "Η πώληση του τσιφλικιού το Κόκκινόλογγου στους κατοίκους της Συκιάς Ελασσόνας και του Μαυρελίου της Καλαμπάκας (1925)", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 53, (2008), σ. 275.

ΤΟ ΓΑΛΉΝΙΟ ΤΑΞΊΔΙ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΕΝΟΣ ΑΓΓΛΟΣΑΞΩΝΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΊΑ.. †ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΔΙΟΚΛΕΙΑΣ, ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ WARE [1934-2022] (κατά κόσμον Timothy Richard Ware).

------

------

Τα ξημερώματα της 24/08/2022 εκοιμηθη ο επίσκοπος Διοκλειας Κάλλιστος Ware (κατά κόσμον Timothy Richard Ware)..

Ο Κάλλιστος αποτελεί μια απίθανη περίπτωση.. Ήταν Αγγλος στην καταγωγή και Αγγλικανός στο θρήσκευμα.. ο οποίος αφού παραμέρισε την προτεσταντική ψευδοδιανοουμενίστικη ελιτίστικη προσέγγιση του Θείου και τον αγγλοσαξωνικο δεσποτισμό και αυταρέσκεια.. βαπτίσθηκε Χριστιανός Ορθόδοξος και ακολούθως έγινε κληρικός.. Το πιο σημαντικό όμως που καθιστά ακόμη πιο απίθανη την περίπτωση του, ο Κάλλιστος ήταν από τους κορυφαίους σύγχρονους Ορθόδοξους Θεολόγους αλλά και διανοούμενους φιλόσοφους..

Γεννήθηκε το 1934 στο Bath Somerset της Αγγλίας.. Σε ηλικία 24 χρόνων βαπτίσθηκε Χριστιανός Ορθόδοξος.. Το 1965, 31 ετών χειροτονήθηκε διάκονος λαμβάνοντας το όνομα Κάλλιστος. Το 1966 ιερέας και Αρχιμανδρίτης και εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο..

Το 1982 48 χρόνων χειροτονήθηκε τιτουλάριος επίσκοπος. Το έτος 2007 ανυψώθηκε σε μητροπολίτη Διοκλείας στην Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Θυάτειρων και Μεγάλης Βρετανίας, υπό το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως..

Η Μητρόπολη των Θυάτειρων και ο επίσκοπος της, φέρει το όνομα μιας σημαντικής πόλης της Μικράς Ασίας. Τα Θυάτειρα είναι μια από τις επτά εκκλησίες της Μικράς Ασίας που αναφέρει στην Αποκάλυψη του ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Επίσης σύμφωνα με το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων η Μικρασιάτισσα αγία Λυδία η Φιλιππησία, η πρώτη χριστιανή επί ευρωπαϊκού εδάφους, καταγόταν από τα Θυάτειρα.. Στη Μητρόπολη διακονούν, επίσης, τέσσερις βοηθοί επίσκοποι που φέρουν τους τίτλους πάλαι ποτέ διαλαμψάντων επισκοπών της Μικράς Ασίας: Διοκλείας, Μελιτηνής, Ιλίου και Κλαυδιουπόλεως. Ο Τιτουλάριος Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Γουέαρ είχε έδρα στην Οξφόρδη..

Σχετικά με τα ιερατικά του καθήκοντα.. Το 1966 ίδρυσε την Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα της Αγίας Τριάδος στην Οξφόρδη. Από το 1973 συμμετείχε ως μέλος της Επιτροπής του Διαλόγου Ορθοδόξων - Αγγλικανών. Το 1983 άρχισε να ηγείται του Διοικ. Συμβουλίου του Κέντρου Ορθόδοξης Πνευματικότητας "Η Αγία Θεοσέβεια".. Ήταν πρόεδρος της Οικουμενικής Οργάνωσης "Blessed Virgin Mary" καθώς και συνεκδότης του περιοδικού "Subornst"..

Παράλληλα με την Ιερωσυνη.. αφού ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στο Westminster School του Λονδίνου, σπούδασε φιλολογία και θεολογία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου έλαβε πτυχίο και μεταπτυχιακό δίπλωμα.. Το 1959-1960 διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον και το 1966 εκλέγεται και διορίζεται λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης διδάσκοντας κλασική και βυζαντινή φιλοσοφία και Ορθόδοξη θεολογία.. Το 1970 εκλέγεται μέλος του Pembroke College της Οξφόρδης, και το 1971 ονομάζεται Senior Denyer and Johnson Scholar του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.                                                                         Ως επισκέπτης καθηγητής έχει διδάξει στο Γρηγοριανό Πανεπιστήμιο της Ρώμης το 2006..

Είχε αναγορευθεί επίτιμος διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Cluj-Napoca της Ρουμανίας, στο Lawrence University του Wisconsin των ΗΠΑ, στη Ρωσική Ακαδημία Επιστημών της Μόσχας, στην Ορθόδοξη Θεολογική Σχολή του Βελιγραδίου, στο Ινστιτούτο Ορθοδόξου Θεολογίας Αγίου Σεργίου στο Παρίσι και από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 2007.. To 2008 αναγορεύθηκε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών..

Τον Ιούνιο του 2015 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ του τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης..

Από τα δεκάδες βιβλία του, τα περισσότερα έχουν μεταφραστεί σε εχεδον όλες τις γλώσσες του κόσμου.. Και τουλάχιστον 20 από αυτά στα Ελληνικά..

------

Ενδεχομένως κάποιοι να αναρωτηθούν, γιατί κάνω ειδική μνεία στην κοίμηση αυτού του Αγγλου Ορθόδοξου Επισκόπου..                                                                                                                       Καταρχάς θα πω πως ο Χριστιανισμός έχει σωτηριολογικη αποστολή.. Με την ενσάρκωση, θυσία και ανάσταση Του Θείου Λογού, Ιησού Χρίστου υλοποιείται το Θείο Σχέδιο για τη νίκη κατά της αμαρτίας και του θανάτου..                                                                                                                                     Και αν αυτό θεωρείται από κάποιους δογματικό και δυσνόητο, θα το θέσω με ορούς καθημερινούς.. Οι άνθρωποι διακατατεχονται από κοσμικά πάθη επιδιώκοντας ισχύ, πλούτη, μιαν υλική ευμάρεια.. Αυτό τους κάνει να χάνουν την ευαισθησία τους, την ανθρωπιά, να αποξενώνονται από τους συνανθρώπους, να είναι αχόρταγοι.. και στο τέλος μένει ένα κενό στην καρδιά τους, αισθάνονται πως τίποτα δεν έχουν καταφέρει χάνοντας τη ψυχική τους ηρεμία..

Εδώ έχει εφαρμογή η περίπτωση του Αγγλου πατρός-Καλλιστου.. Ο οποίος μεγάλωσε σε ένα βρεττανικο περιβάλλον δομημένο στην προτεσταντική-αγγλικανικη πίστη.. στο οποίο περιβάλλον τα ανωτέρω στοιχειά, που δικαιολογούν την εντύπωση της ματαιότητας της ζωής, είναι πιο εμφανή (προσωπικά θεωρώ πως οι Αγγλοι είναι υπεύθυνοι για πολλά δεινά του πλανήτη, θεωρώντας καταχρηστικά από παλιά τους εαυτούς τους κριτές, συντονιστές και εκμεταλλευτές όλης της Γης.. ενώ το πολιτιστικό και πνευματικό τους υπόβαθρο επ' ουδενί δικαιολογεί αυτήν την τάση τους.. Βλέπουμε και τους Αμερικάνους, που είναι και αυτοί Αγγλοσαξωνες, να προσπαθούν ομοίως και αυτοί να επιβληθούν στον κόσμο).. Όμως ο πατήρ-Καλλιστος αν και προήλθε από τέτοιο περιβάλλον, υπήρξε κάλλιστος στο να κατανοήσει ακριβώς και καλύτερα από εμάς τους Έλληνες Ορθόδοξους, την ουσία και τη χρησιμότητα της Χριστολογικης διδασκαλίας.. Ο Χριστιανισμός είναι κάτι περισσότερο από μια θεωρία γύρω από το σύμπαν, κάτι παραπάνω από διδαχές γραμμένες στο χαρτί.. Το να είσαι χριστιανός σημαίνει να ταξιδεύεις.. σ' ένα ταξίδι εισόδου στην αιωνιότητα, πέρα απ' τον χρόνο.. Να απαλλαχθείς από τα γηϊνα πάθη, να είσαι συνεχώς χαρούμενος, να απολαμβάνεις την κάθε στιγμή της ζωής.. Με την αγάπη Του Χρίστου και την Ορθόδοξη Παράδοση μπορείς να καταφέρεις το ευ ζην και την ομορφιά.. Απλά και απέριττα..

Ο πατήρ-Καλλιστος με μιαν αντίθεση, βασισμένος στο αξίωμα Του Κυρίου ως βασιλέα Της Δόξης, μας προτρέπει να αναζητήσουμε την "εντός ημών Βασίλεια"(ένας όρος που μου αρέσει πολύ και είναι τίτλος βιβλίου του Κάλλιστου Wear).. για να γίνουμε ψυχικά και πνευματικά αυτάρκεις..

Ο Επίσκοπος Διοκλειας Κάλλιστος όμως και ως κληρικός, από την στιγμή που ιερωθηκε, κατάλαβε πως φορτώθηκε μια μεγάλη ευθύνη.. και ανταποκρίθηκε εξαιρετικά στο τριπλό αξίωμα του Κυρίου δηλαδή το αξίωμα του λειτουργού, του διδασκάλου και του ποιμένα..

Υπήρξε ένας σπουδαίος θεολόγος, χαρισματικός συγγραφέας, φιλόσοφος και πνευματικός άνθρωπος.. Αποτελεί μεγάλη απώλεια για την Ορθοδοξία μας..

Ο ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΣΥΚΕΑΣ ΚΑΙ ΕΜΨΥΧΩΤΗΣ ΤΩΝ ΕΛΕΎΘΕΡΩΝ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΈΝΩΝ, ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΡΩΓΏΝ ΚΑΙ ΚΟΖΥΛΗΣ, ΙΩΣΉΦ.

 

-----

------

Δεν του είχε μείνει πολύς δρόμος του καλογήρου ακόμη.. Η γιδόστρατα ήταν σε πολλά σημεία λασπωμένη από τη μπόρα που είχε ρίξει το απόγευμα.. Καλύτερα που μερίμνησε Ο Πανάγαθος όμως και σήκωσε τις σκόνες του καλοκαιριού.. Σκοτεινιαζε σιγά σιγά αλλά απέναντι τα Αντιχασια είχαν κρυφτεί από ώρα με τη μουντάδα της βροχής..

Αυτό το απόγευμα του Σεπτέμβρη ο ιερομόναχος Ιωσήφ είχε πάει 2 χιλιόμετρα δίπλα στο χωρίο, στη Συκεα να προμηθευτεί τροφές για το μοναστήρι.. Άργησε λίγο να επιστρέψει καθώς στο χωρίο ήταν αρκετά δημοφιλής.. Όποιος τον έβλεπε, ήθελε να ανοίγει κουβέντα με τον καλόγερο.. Περίμενε να ακούσει έναν λόγο, μια παρηγοριά, ακόμη έστω και ένα χωρατό.. Ακόμη και ένας δύσπιστος άνθρωπος ξέρει πως θα έχει μια ουσιαστική στήριξη από έναν αληθινό άνθρωπο Του Θεού.. Μια κουβέντα βάλσαμο και εφόδιο στην ψυχή των χριστιανών σε τούτα τα χρόνια της πικρής σκλαβιάς..

Ο Ιωσήφ είχε χάρισμα.. Έτσι και αλλιώς ήταν πολύ μορφωμένος, διάβαζε και έγραφε συνεχώς.. Είχε μαθητεύσει δίπλα και σε σπουδαίο δάσκαλο.. Τους λογούς του κατά την περίσταση τους έκανε καταπραϋντικούς, ψυχωφελείς.. Αλλά και πύρινους, χειμαρωδεις.. Ο Ιωσήφ δεν είχε πολλά χρόνια που εκαρη μονάχος στην Ιερά Μονή Αναλήψεως της Συκεας.. Αλλά γρήγορα έγινε ηγούμενος του Μοναστηρίου και αυτό ήθελαν και οι άλλοι μονάχοι.. Γιατί ήταν συνετός και λόγω της μόρφωσης του ήταν δάσκαλος και καθοδηγητής..

Λίγο πριν φτάσει, σταμάτησε λίγο στον Σταύρο του πατρός-Κοσμα.. Ήθελε να νιώσει τα βήματα του, να αφουγκρασθει τους λογούς του.. Τι ευλογιά για τούτα τα μέρη να τα διαβεί πριν 25 χρόνια περίπου αυτός ο μέγας Αφυπνιστης.. Έσκυψε εκεί μπρος στο σημείο, προσκύνησε αλλά ένιωσε και ένα δάκρυ να κυλά στο πρόσωπο του.. Πόση θέληση, πόση πίστη, πόση στήριξη από Τον Θεό είχε ο Κοσμάς Αιτωλός να σύρει Τον Σταύρο σε όλες τις απάτητες γωνίες της σκλαβωμένης πατρίδας.. Να φτιάξει σχολειά, να ξυπνήσει στην καρδιά του Ελληνα τις Ελληνικές αρετές και τον πόθο για την ελευθεριά..

Η σκέψη του φτερούγισε λίγα χρόνια πριν.. Λαϊκός ακόμη στην πατρίδα του την Τσσριτσανη.. Όχι μακριά από εδώ.. Ομοίως τα χρόνια εκείνα εφανη και εκεί ένας σπουδαίος διδάσκαλος.. Ο Κωνσταντίνος Κούμας..

Όλες οι αισθήσεις του ήταν ορθάνοιχτες, για να μη χάσει εκείνη την Κυριακή, όσα κήρυττε από αμβωνος ο Κούμας..

"Τὴ ἐλευθερίᾳ οὖν, ᾗ Χριστὸς ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, στήκετε, καὶ μὴ πάλιν ζυγῷ δουλείας ἐνέχεσθε.

Ἴδε ἐγὼ Παῦλος λέγω ὑμῖν ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει.

Μαρτύρομαι δὲ πάλιν παντὶ ἀνθρώπῳ περιτεμνομένῳ ὅτι ὀφειλέτης ἐστὶν ὅλον τὸν νόμον ποιῆσαι.

Κατηργήθητε ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε·

ἡμεις γὰρ Πνεύματι ἐκ πίστεως ἐλπίδα δικαιοσύνης ἀπεκδεχόμεθα.."(Προς Γαλατάς, ε' 1-5).

-Για να είμαστε ελεύθεροι ο Χριστός μάς ελευθέρωσε. να στέκεστε σταθεροί, λοιπόν, και μη δεσμεύεστε πάλι σε ζυγό δουλείας.

Να, εγώ ο Παύλος σας λέω ότι, αν περιτέμνεστε, ο Χριστός δε θα σας ωφελήσει τίποτα.

Και μαρτυρώ πάλι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται ότι είναι οφειλέτης στο να εκτελέσει όλο το νόμο.

Καταργηθήκατε από το Χριστό όσοι δικαιώνεστε με το νόμο, ξεπέσατε από τη χάρη.

Γιατί εμείς αναμένουμε την ελπίδα της δικαίωσης από την πίστη με το Πνεύμα..

Ο Κούμας ήταν ο κορυφαίος δάσκαλος στην πόλη της Λάρισας.. Όμως λόγω κάποιων προβλημάτων που παρουσιάστηκαν, ήρθε στην Τσαριτσανη οπού δίδαξε στο Ελληνικό Διδακτήριο.. Εκεί δίδαξε ελληνικά και επιστημονικά μαθήματα στην απλοελληνική κατά τα πρότυπα των δημοτικιστών και εισήγαγε ως νέο μάθημα την άλγεβρα. Παράλληλα με τις διδακτικές του υποχρεώσεις δεν έπαυσε να κηρύττει το λόγο του Ευαγγελίου από τον άμβωνα όπως του είχε μάθει ο Πέζαρος στον Τύρναβο..

Εκείνο το πρωινό της Κυριακής προ της Υψώσεως του Τίμιου Σταύρου εδώ στην Εκκλησιά της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.. βάσει της περικοπής του Απ. Παύλου ο Κούμας κήρυττε εμφανώς την ελευθεριά του Χριστιανού χάριν της θυσίας του Ιησού Χρίστου..

-Ο πιστός που ατενίζει προς τον Θεό είναι ένας θηρευτής της ελευθερίας και της αλήθειας. Αυτά τα δύό δίνουν στο ανθρώπινο πρόσωπο την ιερότητα του:«και τους προσκυνούντας αυτόν εν πνεύματι και αλήθεια δει προσκυνείν»,

Αυτεξούσιο έπλασε τον άνθρωπο ο Θεός, αυτεξούσιο τον θέλει. Ο άνθρωπος ενεργεί κατά προαίρεση, και όταν έτσι ενεργεί, ενεργεί ως άνθρωπος. Για την προαίρεση μίλησαν πολύ οι αρχαίοι φιλόσοφοι και μάλιστα ο Αριστοτέλης. Μας δίνουν όμως την εντύπωση ότι η προαίρεσή τους έχει ψυχολογική την αρχή της. Η χριστιανική προαίρεση έχει μεταφυσική την αρχή της, γιατί πραγματώνεται σωστά όταν ο άνθρωπος είναι θέληση του καλού, του αγαθού, όταν με άλλα λόγια, κατορθώνει και ταυτίζει την προαίρεσή του με το θέλημα του Θεού.

Απεριόριστες δυνατότητες που ο χριστιανισμός προσφέρει στη θεωρητική και την πρακτική, ελεύθερη ενεργητικότητα του ανθρώπου. Κάθε πιστός, με την ελεύθερη ενεργητικότητά του, αυτή και τα έργα της, φανερώνει ως που το βάθος του χριστιανικού πνεύματος μπορεί να φτάσει. Όσο πιστεύει ότι το βάθος τούτο είναι απροσμέτρητο, τόσο το καλύτερο γι’ αυτόν..

Ο ήπιος και δομημένος λόγος του ιεροκήρυκα ήταν σαν μάννα εξ ουρανού για τον νεαρό μαθητή του.. Ελευθερία! Τι πανέμορφη λέξη! Πόσος αγώνας χρειάζεται για να κατακτηθεί η αληθινά νοούμενη ελευθεριά.. Πόση σημασία έχει το κήρυγμα του δάσκαλου για αυτόν τον σκλαβωμένο λαό που εκατοντάδες χρόνια δε γεύεται το Δώρο Του Θεού.. Και τι ευτυχής συγκυρία να υπάρχουν φάροι σαν τον Κουμα, να δείχνουν ακόμη τον προορισμό.. το χρέος.. Πώς ανέχονται ακόμη οι Έλληνες την "περιτομή", τα ξένα ήθη; "Ιδε ἐγὼ Παῦλος λέγω ὑμῖν ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει."

Ένας λαός που έβγαλε τους καλύτερους δάσκαλους του κόσμου, πως μπορεί να είναι υποδουλωμένος από βάρβαρους και πνευματικά κενούς ανθρώπους;

"Τῇ ἐλευθερίᾳ οὖν, ᾗ Χριστὸς ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, στήκετε, καὶ μὴ πάλιν ζυγῷ δουλείας ἐνέχεσθε."

Μέτα το "Δι ευχών" κάθε φορά περίμενε αρκετή ώρα να μιλήσει έστω και για λίγο με τον δάσκαλο..

- Ο Χρίστος, διδάσκαλε, μας θέλει ελεύθερους;

Γέλασε ο Κούμας..

-Η τελειότητα και η ευδαιμονία, δηλαδή το φυσικό και το ηθικό ευ είναι του ανθρώπου εξαρτάται από την καλλιέργεια του και την, όσο μπορεί, ελεύθερη χρήση των φυσικών δυνάμεων του και συνήθειων.. Φυσικά και ο Χρίστος μας θέλει ελεύθερους.. Γι' αυτό σταυρώθηκε!

-Μήπως ξεχάσαμε πως είναι αυτή η ελευθεριά; Είμαστε πολλά χρόνια σκλαβωμένοι..

Τα ματιά του Κουμα έβγαλαν φλόγες..

-Έχει καθήκον ο άνθρωπος απέναντι στον πλησίον αλλά κυρίως προς Τον Θεον να μην προστάζει τους άλλους να ακολουθούν τις ιδέες και τις πράξεις του.. Να μη τους κρατά δεμένους με την αμάθεια, την κάκια, την απιστία, την άπατη, την αναισθησία.

-Τι πρέπει να πράξει το Γένος;

-Ο Χριστιανός, ο Έλληνας προστάζεται να συνεργήσει στην εξάπλωση της αληθινής Ελληνικής παιδείας, της γνήσιας χριστιανικής πίστεως και της ισόνομης ελευθερίας στην πατρίδα μας.. Αλλά ο δραστικός και συντονισμένος αγώνας για την ελευθεριά, όταν κατανοηθεί από τον Ελληνα, πως είναι υπέρτατο καθήκον για τον εαυτόν του και τους ομοεθνείς του, τότε θα έρθει το ποθουμενον..

Τα βήματα του πατρός-Ιωσηφ ήταν βαρεία.. Τα βάσταγαν τα λογία του διδασκάλου Κουμα.. Τόσο ζωντανά, λέξη προς λέξη, τα είχε κρατήσει μέσα του.. Αλλά του γλύκανε το πρόσωπο και ένα δροσερό αεράκι που κατηφόρισε από τα Αντιχασια εκεί μπροστά στο μοναστήρι.. Σαν να ήταν ένα σημάδι αυτό.. Ναι! Η θυσία για την πίστη και την πατρίδα αγιάζει..

"Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ."(Προς Γαλατάς, στ', 14')..

Όταν έκρουσε τη θύρα της Μονής είχε σκοτεινιάσει.

-Άγιε ηγούμενε, πάτερ Ιωσήφ, άργησες! Τρομάξαμε.. Ειμασταν έτοιμοι να βγούμε να σε ψάξουμε..

-Έχεις δίκιο, Ιλαρίων! Και έχω δουλειά να κάνω.. Πρέπει να τελειώσω τη γραφή της προθέσεως με τους αφιερωτες της Μονής..

-------

---------

Από μικρός στα γράμματα, μικρός στα πινακίδια..

----

-----

Ο επίσκοπος Ρωγών και Κοζυλης Ιωσήφ γεννήθηκε στην Τσαριτσάνη το έτος 1780 από εύπορους και ενάρετους γονείς.. Παρασκευάς ο πατέρας του και Τριανταφυλλιά η μητέρα αυτού.. Δεν έχουμε αναφορές ποιο ήταν το κοσμικό όνομα του πατρός-Ιωσηφ πριν ιερωθει.. Εγώ θεωρώ πως το πιο πιθανόν είναι, πως δε λεγόταν Ιωσήφ, καθώς είναι ανδρικό όνομα για λαϊκούς, που δε απαντάται στην περιοχή της Ελασσονας.. Από τα παλιά χρόνια έως τώρα..

Σπουδάζει στα ονομαστά σχολεία της περιοχής του έχοντας κλίση στην Ιερωσυνη.. Ταυτόχρονα μελετά τα λογία και φιλοσοφικά συγγράμματα της εποχής..

Αρχικώς στα Αμπελάκια της Λάρισας οπού διδάσκεται τα πρώτα γράμματα από τον ιερέα των Τρικάλων Πολυζώη. Εκεί επίσης γίνεται μαθητής του δασκάλου του Γένους ιεροδιακόνου Γρηγορίου Κωνσταντά..

Το 1798 στην Τσαριτσανη αναλαμβάνει δάσκαλος ο σπουδαίος διαφωτιστής Κωνσταντίνος Κούμας.. Ίσως αυτός ήταν ο λόγος που ο Ιωσήφ επιστρέφει στη γενέτειρα του.. Να τον γνωρίσει και να διδαχθεί.. Το 1800 (ίσως και το 1799) πηγαίνει στην Ιερά Μονή Αναλήψεως Συκεας Ελασσονας, οπού εισέρχεται στις τάξεις του Κλήρου.. Χειροτονείται διάκονος και πολύ σύντομα πρεσβύτερος.. Στο μοναστήρι λόγω της ευρυμάθειας του και των σπουδών του, ήταν δάσκαλος για τους άλλους μονάχους καθώς πιο μορφωμένος.. Ίσως αυτός ήταν ο κύριος λόγος που σε λίγο χρονικό διάστημα έγινε ο Ηγούμενος της Μονής..

-----

-----

Ο ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αναλήψεως Συκεας, πατήρ-Ιωσήφ.

-----

-----

Θα κάνω αναφορά αρχικώς, στην παραμονή του πατρός Ιωσήφ στο Μοναστήρι της Ανάληψης.. Είναι ένα στοιχείο, που αναδεικνύει ιστορικά το χωρίο μου, Συκεα Ελασσονας, όπως φυσικά και τον οικισμό της ομώνυμης Ανάληψης, ασχέτως αν αυτός δημιουργήθηκε μετά.. Και δεν υπάρχουν έως τώρα άλλες αναφορές περί αυτού..

Ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ, αυτός που στο Μεσολόγγι κηδεψε τον Μάρκο Μπότσαρη, αυτός που υποδέχθηκε τον λόρδο George Byron, αυτός που εμψύχωσε τους πολιορκημένους, οργάνωσε την Έξοδο της Ιερας Πόλεως και τελικώς έτυχε ενός θανάτου, που αποτελεί σύμβολο θυσίας και δικαίως συγκαταλέγεται στο Πάνθεον των ηρώων, εθνομαρτύρων και ιερομαρτύρων (αγιαζοντας το ράσο του).. ζούσε στην περιοχή μας, ως μονάχος και ηγούμενος της Μονής Αναλήψεως του Σωτηρος για 13-14 χρόνια..

Εκαρη μονάχος στη Μονή Αναλήψεως ή το 1799 ή το 1800.. Ο Κωνσταντίνος Κούμας δίδαξε στην Τσαριτσανη 1-2 έτη (1798-1799).. Το ότι υπήρξε μαθητής του Κούμα, το επιβεβαιώνει ο σπουδαίος δάσκαλος στο έργο του [Ιστορίαι των ανθρωπίνων πράξεων, 12 (Βιέννη 1832) 585]:«Μεταξύ τῶν μαθητῶν τοῦ τῆς Τσαριτσάνης σχολείου ἔβλεπε με χαράν του ὁ Κούμας και τον ἀρχιεπίσκοπον τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης Ἰωαννίκιον, ἄνδρα φλεγόμενον ὑπό φιλομάθειας και, μεταξύ πολλῶν ἱερωμένων, τον μετέπειτα ἐπίσκοπον Ῥωγῶν Ἰωσήφ»..

Όταν έφυγε ο Κούμας, έφυγε και ο Ιωσήφ από εκεί.. Ακολούθως ή πήγε κατευθείαν στην Ανάληψη και ιερωθηκε (1799) ή πήγε έναν χρόνο στη Λάρισα, οπού δίδαξε σε σχολείο και μετά στο μοναστήρι (1800)..

Εδώ πρέπει να αναφέρω πως στην ερευνά μου με βοήθησαν πολύ τα κείμενα ενός σπουδαίου πνευματικού ανθρώπου της Λάρισας, του Κώστα Σπανού, εκδότη παράλληλα και του βραβευμένου από την Ακαδημία Αθηνών περιοδικού "Θεσσαλικό Ημερολόγιο"..

Ο κος Σπανός με άρθρο του στο εν λόγω περιοδικό: 

[«Η πρόθεση της Μονής Αναλήψεως Ελασσόνας. Οι οικισμοί και τα ονόματα των αφιερωτών τους. Νέα στοιχεία για την πατρίδα του Ιωσήφ των Ρωγών, 1803», τομ. 64 (Λάρισα 2013) σελ. 305-334] δίδει σημαντικά στοιχειά.. Τα τελευταία χρόνια ένα χειρόγραφο της Μονής Αναλήψεως απεδείχθη πως ήταν γραμμένο από τον ίδιο τον Ιωσήφ.. Όπως σημείωσε ο Ιωσήφ, στη σελίδα 16 της πρόθεσης, οι προγενέστεροι μοναχοί της Ανάληψης είχαν καταχωρίσει τα ονόματα των αφιερωτών της περιόδου 1725-1803. Προφανώς, λόγω της πολυετούς χρήσης, η πρόθεση αυτή είχε φθαρεί πολύ και ο Ιωσήφ αποφάσισε να μεταφέρει τα ονόματα των αφιερωτών σε μία νέα πρόθεση το 1803. Η εν λόγω σημείωση έχει ως εξής:

«Τέλος: μέχρι τοῦδε ἐγράφησαν τα ὀνόματα τῆς παλαιᾶς πλάκας παῥῤησίας και προθέσεως ἀπό τοῦ 1725ου: ἔτους μέχρι τοῦ: 1803ου: ὅσα δε μέλλουν να γραφοῦν εἰς το ἑξῆς θέλει γραφοῦν ἔμπροσθεν. –

ἔξω ἀπό τα ὀνόματα τῶν πατέρων ἅτινα καταγραφήσονται εἰς το πρῶτον φῦλλον κατά συνέχειαν με τα παλαιά. οὕτως ἔδοξέ μοι τῷ ταπεινῷ ἡγουμένῳ Ἰωσήφ τῷ κοσμήσαντι ἅμα και ἀντιγράψαντι προ χρόνων ἤδη την δέλτον ταύτην, προ τῆς σχολαρχίας και ἡγουμενίας μου».

Εδώ βλέπουμε σε αυτήν την πρόθεση που την υπογράφει ο Ιωσήφ, πως το 1803 ήταν ήδη ηγούμενος της Μονής (δηλαδή μόλις 3-4 χρόνια μετά την απαρχή της ιερωσυνης του)..

Αναφορά στον Ρωγών Ιωσήφ κάνει και ο συνομιληκος του (γεν. 1780) και Τσαριτσανιωτης κληρικός ομοίως.. μέγας διδάσκαλος του Γένους πατήρ-Κωνσταντινος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων (αυτός μαζί με τον Κοσμά Αιτωλό ήσαν οι μονοί στα χρονικά, που κατείχαν το μέγα οφικκιο του "Γενικού Αποστολικού Ιεροκήρυκα της Ανατολικής Ορθόδοξου Εκκλησιάς"):

"Ο Ἰωσήφ ἐπίσκοπος Ῥωγῶν ἐγεννήθη ἐν Τσαριτσάνῃ τῆς Θεσσαλίας τῷ 1780 ἐκ γονέων ἐναρέτων, πατρός μεν Παρασκευᾶ, μητρός δε Αἰκατερίνης. ἐκπαιδευθείς τα ἐγκύκλια μαθήματα ἐν τῷ σχολείῳ τῆς πατρίδος αὐτοῦ, και ἀπελθών εἰς το πλησίον τῆς πόλεως Συκέας μοναστήριον τῆς Ἀναλήψεως ἐμόνασε και χειροτονεῖται διάκονος, ἔπειτα δε και ἱερεύς πολλήν ὠφέλειαν παρέχων εἰς την μόνην διά τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας και ἀρετῆς."(Ακαδημία Αθηνών, ΚΕΜΝΕ, Αρχείο Οικονόμου, ΧΧΧ, 11.)..

Στο όνομα της μητέρας του ο Κών. Οικονόμου ίσως κάνει λάθος, διότι ίσως λεγόταν Τριανταφυλλιά, όπως προκύπτει από την πρόθεση της Μονής του Σπαρμού (κώδ. Ολυμπιωτίσσης 224) που εξέδωσε ο καθηγητής Θωμάς Μπούμπας.. Στη σελίδα 5 της πρόθεσης αυτής, όπου είναι τα ονόματα των αφιερωτών της Τσαριτσάνης, αναφέρονται ο Ιωσήφ και τα μέλη της πατρικής οικογένειάς του:«ο παπά κυρ Ιωσήφ αναληψιώτης. και αυτάδελφος του. κώνστας·: ονόματα, όταν μας πούλησαν το σπίτι τους. παρασκευά, τριανταφιλιάς. Ιωάννου. δημητρίου». Είμαστε βέβαιοι, πλέον, ότι ο Ιωσήφ ήταν γιος κάποιου Παρασκευά και της γυναίκας του Τριανταφυλλιάς, και είχε έναν αδερφό, τον Κώνστα. Η οικογένειά του, για λόγο που δεν είναι γνωστός, πούλησε το σπίτι της στη Μονή του Σπαρμού.

Όπως είπαμε, οι σπουδές του κοντά στον Κούμα τον κατέστησαν άξιο να διδάξει και στο σχολείο της Λάρισας. Την ιδιότητα του δασκάλου, άγνωστη έως τώρα, μας την παρέχει η ενθύμηση, την οποία έγραψε ο ίδιος επίσης στη σελίδα 16 της πρόθεσης:«(…) προ τῆς σχολαρχίας κ (άι) ἡγουμενίας μου». Η πληροφορία αυτή αποσαφηνίζει μία ενθύμηση του κώδικα της Παλιοκαρυάς, η οποία κάνει λόγο για έναν δάσκαλο Ιωσήφ στη Μονή της Ανάληψης, ο οποίος δίδαξε στο σχολείο της Λάρισας, για ένα χρόνο:«Ἐν ἔτει 1814, Αὐγ. 7, αὐτόν τον καιρό ἦλθε ὁ παπα-Ἰάκωβος εἰς το μοναστῆρι [της Παλιοκαρυάς], ὅστις ἦταν πρῶτον εἰς την Ἀνάληψιν. Ἐνῶ ἔγινε καλόγερος διά χειρός τοῦ παπα-Ἰωσήφ, ὅταν ἦταν διδάσκαλος εἰς την Λάρισαν χρόνον 1, και ὕστερα ἔφυγεν και ἤλθομεν εἰς την Ἀνάληψιν (…)». Πολύτιμη και αυτή η πληροφορία. Ο Ιωσήφ ήταν σχολάρχης της Λάρισας, για ένα σχολικό έτος, μάλλον το 1799, γεγονός το οποίο δεν μαρτυρείται από καμία άλλη πηγή.. Ενδεχομένως όμως και αργότερα μέσα στα 14 έτη περίπου που έμεινε στο μοναστήρι, να πήγε εκ νέου στη Λάρισα ή σε κάποιο άλλο ελληνικό εχολειο να διδάξει.. Ήταν σύνηθες οι καλόγεροι να μαθαίνουν γράμματα στα παιδιά λόγω των εγκυκλίων σπουδών τους ή της τριβής τους με τα βιβλία των μοναστηριών.. Πρέπει να αναφερθεί κιόλας πως εντός της Ιερας Μονής Αναλήψεως, υπάρχει μια κρυπτή, που συμφωνά με την παράδοση, λειτουργούσε ως κρυφό σχολείο..

Σε κάποιες δημοσιεύσεις σχετικά με τη δράση του Ιωσήφ ως Ηγούμενου της Μονής, γίνεται λόγος για συμμετοχή του στην επανάσταση του πάπα-Θύμιου Βλαχάβα, του περίφημου ρασοφορεμενου κλεφταρματολου από την Ασπροκκλησια Καλαμπάκας..

Όταν το 1809 ο εκ Βιθυνίας της Μικράς Ασίας, φλογερός Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Άρτης Πορφύριος μετατέθηκε στη Μητρόπολη της Ελασσόνας ο Ιωσήφ γνωρίσθηκε με αυτόν.. Σχετικά με την περίοδο του Πορφυριου στην Μητρόπολη Ελασσωνος υπάρχουν στοιχειά στο αρχείο: "Παρατηρήσεις σε κατάλογο Ἐπισκόπων, 1833),(Γ. Α. Κ. Ὀθωνικό, L. 8, ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΚΑ 3 (1986-87)..

«και οἱ κακοί ἄνθρωποι ἐπληροφόρησαν ἐκεῖνον τον τύραννον [Ἀλήπασα], τι Ἰγνάτιος και τι Πορφύριος, ἔγραψεν εἰς την Κωνσταντινούπολιν, ἥνωσε τάς δύο ἐπαρχίας, Ἰωάννινα και Ἄρτα, ἔλαβον και ἐγώ προεδρικῶς την Ἐλασσόνα περιεχομένην εἰς την ἰδίαν ἐπικράτειαν τοῦ τυράννου."..

Το 1813 ο Πορφύριος, επέστρεψε στην Μητρόπολη Ναυπάκτου και Αρτης..

«ἀπό τῆς ἁγιωτάτης Μητροπόλεως Ἐλασσῶνος, τῆς ἐλεηθείσης αὐτῷ προς παραμυθίαν μετά την ἀνωτέρω περίστασιν και ἀνεδέχθη πάλιν δικαίῳ λόγῳ την πληρωθεῖσαν αὐτῷ ἐπαρχίαν…».

Αλλά πήρε και τον Ιωσήφ μαζί του.. Εκεί τον όρισε Πρωτοσυγγελο και βοηθό του..

Συνοψίζω επομένως πως ο Ιωσήφ μονασε στο μοναστήρι μας, Αναλήψεως Του Σωτηρος, από το 1799 ή 1800 έως το 1813.. Και αυτή η σπουδαία προσωπικότητα ελαμπρυνε τη Μονή και ως Ηγούμενος αυτής για τουλάχιστον 10 έτη..

-----

-----

Εκ Τσαριτσάνης ορμώμενος..

-----

-----

Εν συνεχεία θα αναφερθώ στο θέμα της καταγωγής του Ιωσήφ.. Έως τώρα δυιϊστανται οι απόψεις αν πατρίδα του είναι τα Αμπελάκια ή η Τσαριτσανη.. Και τελικά αποδεικνύεται πως υπάρχει και άλλος ένας λόγος να υπερηφανεύονται οι Τσαριτσανιωτες για το χωρίο τους.. Γιατί η πατρίδα του Ρωγών και Κοζυλης Ιωσήφ είναι η Τσαριτσανη..

Προς αποδειξιν αυτού υπάρχουν 2 αδειασειστα στοιχειά..

1ον) Η μαρτυριά του ίδιου του Ιωσήφ!

Πάλι επικαλούμαι τον κο Σπανό καθώς η δημοσίευση του χειρογράφου του στο Θεσσαλικό Ημερολόγιο, προσδιόρισε επακριβώς την γενέτειρα του σπουδαίου κληρικού και πατριώτη.. Πρόκειται για την Τσαριτσάνη, χωρίς καμία αμφισβήτηση, αφού το δηλώνει ο ίδιος.

Ο Ιωσήφ, αφού αποπεράτωσε την αντιγραφή των ονομάτων στη νέα πρόθεση (έχω κάνει μνεία πιο πριν), θέλησε να αφήσει την ταυτότητά του, σε ανάμνηση των μεταγενεστέρων, λες και προαισθανόταν ότι θα εγερθεί ζήτημα με το όνομα της γενέτειράς του. Στη σελίδα 81 έγραψε ένα ποιηματάκι, ένα τετράστιχο, με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία, ένδειξη ότι ήταν γνώστης του ποιητικού δεκαπεντασύλλαβου, από σχετικά διαβάσματα του:

«ὦ βίβλος καλοστόλιστη, καλῶς κεκοσμημένη,

ποῖος ἔτζι σ’ ἐστόλισε, σ’ ἔκαμε ζηλευμένη;

ὁ Ἰωσήφ μ’ ἐστόλισεν, Ἱερομόναχός τις

ἐκ τῆςδε ξένε τῆς μονῆς ἦν και τζαριτζανιώτης».

Δεν μπορεί, λοιπόν, κανείς να αμφισβητήσει τα λόγια του Ιωσήφ. Κι όμως, ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, διάφοροι έγραψαν ποικίλα: Ήταν Αμπελακιώτης που σπούδασε κοντά στον πάπα-Πολυζώη και μετά ήρθε στην Τσαριτσάνη και παρακολούθησε μαθήματα κοντά στον Κών. Κούμα.. ήταν Τσαριτσανιώτης που σπούδασε στη Σχολή των Αμπελακίων.. άλλοι δεν θέλουν να ασχοληθούν με τη γενέτειρά του, καθώς δεν είχε ξεκαθαρίσει το όνομά της..

2ον) Η αναφορά του σπουδαιότατου πατρός-Κωνσταντινου Οικονόμου, του οποίου η προσωπικότητα και τα γραπτά του δεν αμφισβητούνται.. Προς επίρρωσιν παραθέτω εκ νέου το κείμενο του.. "Ο Ἰωσήφ ἐπίσκοπος Ῥωγῶν ἐγεννήθη ἐν Τσαριτσάνῃ τῆς Θεσσαλίας τῷ 1780 ἐκ γονέων ἐναρέτων..".

-------

---------

Ο Φιλικός.. Επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης, Ιωσήφ.

-----

-----

Η εθνικη δράση του Ιωσηφ ανησυχεί τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων και το 1814 διατάζει και πετυχαίνει τη σύλληψη, τη μεταφορά του στα Γιάννενα και την καταδίκη του σε θάνατο. Όμως, με τη βοήθεια του Μάνθου Οικονομάκου το σκάει από τη φυλακή και πάει στην Άρτα, κοντά στον Πορφύριο..

Τὸ 1818 μυεῖται στὴ Φιλικὴ Ἑταιρεία.. Συνδεεται φιλικά με τον επίσκοπο Ρωγών και Κοζύλης Μακάριο, οποίος, πριν φύγει για την Κέρκυρα για να γλυτώσει το θάνατο από τον Αλή Πάσα, τον κατηχησε στην Εταιρεια.. Το 1820 σε ηλικία 44 ετών χειροτονείται Επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης, διαδέχομενος τον Μακάριο..

Οι Ρωγοί βρίσκονται σε χαμηλό λόφο ανάμεσα από τα χωριά της Πρέβεζας, Πέτρα και Νέα Κερασούντα.

Σήμερα σώζονται ερείπια του κάστρου καθώς και Ιερός Ναός αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου, μέρος παλιάς Μονής η οποία δεν σώζεται.

Δίπλα στην είσοδο του Ιερού Ναού υπάρχει επιγραφή που αναγράφει:

«ΕΝ ΤΑΥΤΗ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙ ΜΟΝΗ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗ ΡΩΓΩΝ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΣΕ 1820-1826 Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΙΩΣΗΦ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΑΤΑΣ ΠΡΟΣΕΝΕΓΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗ ΠΑΤΡΙΔΙ ΕΝ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΩ ΑΓΩΝΙΣΘΕΙΣ ΚΑΙ ΘΥΣΑΣΘΕΙΣ 13/04/1826».

  Ως Επίσκοπος Ρωγών έμεινε μικρό χρονικό διάστημα άφησε όμως σπουδαίο εκκλησιαστικό κα φιλανθρωπικό έργο.. βοηθώντας τις χήρες, τα ορφανά και τους φτωχούς πιστούς. Ανακαίνισε τα μοναστήρια και τις εκκλησίες της περιοχής πριν φύγει για το Βάλτο κοντά στους οπλαρχηγούς Ανδρέα και 

Ιωάννη Ίσκο. Απέκτησε μεγάλη επιρροή στους αγωνιστές και επέλυσε τις όποιες διαφορές τους με σύνεση και δικαιοσύνη, μειώνοντας τις γκρίνιες και τους διχασμούς. Πήρε μέρος σε αρκετές μάχες εναντίον των Τούρκων πριν φύγει για το Μεσολόγγι..

Στον τουρκικό εμφύλιο πόλεμο (Σουλτανου- Αλη Πασα), οι Έλληνες της περιοχής, με τον Ιωσήφ πρωταγωνιστή, κατόπιν διαταγής της Φιλικής Εταιρείας παίρνουν το μέρος του Αλή για να εκδιώξουν τα σουλτανικά στρατεύματα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο Χουρσίτ Πασάς να συλλάβει πολλούς κληρικούς και τον Ιωσήφ. Οι πιστοί για να τους ελευθερώσουν πλήρωσαν τα λύτρα που ζητούσαν..

----

----

Το δοξασμένο τέκνο της Τσαριτσάνης στην Ιερά Πόλη Μεσολογγίου.

-----

-----

Στο Μεσολόγγι έρχεται τον Φεβρουάριο του 1822 και βοηθά στην άμυνα της πόλης..

Δεδομένου ότι το Μεσολόγγι υπαγόταν στην δικαιοδοσία του Επισκόπου Ναυπάκτου και Άρτας Πορφυρίου ήλθε μαζί με τον Δεσποτη.. Και ο μεν Πορφύριος εγκαταστάθηκε στο μέχρι πρόσφατα υφιστάμενο επί της διασταυρώσεως των οδών Δεληγιώργη και Τσόγκα ιδιοκτησίας Αντωνίου Σάχου προεπαναστατικό οίκημα, ο δε Ιωσήφ στο «ενδιαίτημά του» παρά την πλατεία του Αγίου Παντελεήμονος, εκεί δηλαδή όπου σήμερα είναι ο τάφος του, όπως τον ανέδειξε το 1991 η διοίκηση του παραπλεύρως εδρεύοντος τότε Λιμενικού Ταμείου Μεσολογγίου.

Εκεί συναντά εκ νεου τον επαρχο Βάλτου Ίβον, συνεργάζεται με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο για την αίσια έκβαση του Αγώνα.. συνδέεται με στενη φιλια με τον Ελβετό Φιλέλληνα εκδότη των «Ελληνικών χρονικών» Ιωάννη Μάγερ και συνεργάζονται σε οργανωτικά θέματα..

 "Ο Μάρκος Μπότσαρης.. την ανοιξη του 1822 μετέβη στο Μεσολόγγι, συναντήθηκε με τους εκπροσώπους της προσωρινής επαναστατικής κυβέρνησης, τους υπέδειξε τη μεγάλη σημασία, την οποία θα είχε για τον Αγώνα η εξακολούθηση της αντίστασης των Σουλιωτών και ζήτησε ενισχύσεις. 

Ο Δεσπότης, Ιωσήφ των Ρωγών, ο Μαυροκορδάτος και άλλοι πολεμιστές υποδέχτηκαν τον Μάρκο στο Μεσολόγγι..

Συγκινημενος ο Μητροπολιτης ειπε:

--Δοξασμένο τέκνο του Σουλίου και της Ελληνικής πατρίδας, καλώς μας ήρθες! Το Μεσολόγγι και συσσωμος ο λαός σε υποδέχεται και σε χαιρετίζει ήρωα και Σωτήρα..

--Προσκυνάω το ελεύθερο Μεσολογγι, την Αρχιερωσυνη σας, την Κυβέρνηση, τους πολεμιστές, τον λαό όλον, γυναίκες άντρες και παιδιά.

Εγώ ο αδερφός σας και σας λέω αδέλφια.. ας φωνάξουμε όλοι, να ζει η ελεύθερη πατρίδα μας!

Ο αγώνας μας είναι μεγάλος και δύσκολος γιατί ο εχθρός μας είναι μεγάλος και δυνατός αλλά το δικιο μας είναι πιο μεγάλο και πιο δυνατό.. Οποιος πιστεύει σε αυτό το δίκιο κάνει το χρέος του και το χρέος αυτό ζητάει ζωές.. Δεν ζητάει τιμές.." (Αποσπασμα απο το αφηγηματικο δοκιμιο μου "Μαρκος Μποτσαρης- Ο Σουλιωτης αετος)..

Ακολουθως εχουμε την σπουδαια απωθηση του εχθρου στην 1η πολιορκια της Ιερας Πολεως, οπως οργανωθηκε απο τον αετο του Σουλιου, Μαρκο Μποτσαρη..

Ο Ιωσήφ γίνεται ο γεφυροποιός όλων μέσα στην πόλη του Μεσολογγίου.

Μαζί με τον Μητροπολίτη Πορφύριο κηδεύει στο Μεσολόγγι, τον Αύγουστο του 1823, τον Μάρκο.. Διοργανώνει με απόλυτη επιτυχία την υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα και κατάφερε να συμφιλιώσει με αυτή του την ενέργεια την Εκκλησία, τον Μεσολογγίτικο λαό με τους Φιλέλληνες καθώς και τους Σουλιώτες..

"Μεσολόγγι, 4 Ιανουαρίου 1824..

Στην παράλια είχε συγκεντρωθεί όλος ο κόσμος.. Στη λαοθάλασσα αυτή επικρατούσε μεγάλη συγκίνηση.. Οι πιο πολλοί είχαν δάκρυα στα ματιά.. αλλά δεν ήταν από λύπη.. Ήταν λαχτάρα, προσμονή, ελπίδα.. Μπροστα-μπροστα αραδιασμένοι οι άρχοντες της πόλης, ο κλήρος (με πρώτο τον Τσαριτσανιωτη Επίσκοπο Ιωσήφ των Ρωγών), οι καπετάνιοι με τους στρατιώτες τους..

Το Μεσολόγγι ήταν ελεύθερο..

Η αναχαίτιση των Τούρκων κατά την 1η πολιορκία της πόλης.. Οι επιτυχίες των Ελληνικών Όπλων, τα εδάφη που είχαν ανακτηθεί.. ακόμη και οι θυσίες και απώλειες αγωνιστών, θεριεψαν τη φλόγα..

Και ήταν απολύτως καθαρό στα ματιά τους.. το θαύμα της ελευθερίας.. Και αυτό το απόλυτο αγαθό, είχαν βάσιμες ελπίδες πως θα το κέρδιζαν..

Διάφοροι ευρωπαικοι κύκλοι και όχι μόνο.. είχαν ενθουσιαστεί από τον ζήλο, τον ηρωισμό, το ακατάβλητο πάθος των Ελλήνων.. και φυσικά για το δικαιοτατο αίτημα τους για αυτοδιάθεση..

Αλλά αυτός που ερχόταν σήμερα στο Μεσολόγγι ήταν ιδιαίτερα ξεχωριστός.. Ήταν ο εκπρόσωπος του "Αγγλικού Κομιτάτου του Λονδίνου", μιας φιλελληνικής οργάνωσης.. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό.. Ήταν ένας διάσημος ποιητής στη χωρά του, μέλος της Βουλής των Λόρδων του Ηνωμένου Βασιλείου και Εταίρος της Βασιλικής Εταιρίας.." (Αποσπασμα απο το αφηγηματικο δοκιμιο μου "Μαρκος Μποτσαρης- Ο Σουλιωτης αετος)..

Στις 19 Απριλίου του 1824 κηδεύει τον Μεγάλο Φιλέλληνα Λόρδο Βύρωνα στον Ναό του Αγίου Νικολάου που βρισκόταν μέσα στον Κήπο των Ηρώων, οπου κηδεψε και τον Μαρκο..

-----

-----

Ο εμψυχωτής των Ελευθέρων Πολιορκημένων.

-----

-----

Οι Αρετές και ο προσωπικός του Αγώνας τον αναδεικνύουν σε πνευματικό καθοδηγητή των πολιορκημένων..

Μαζί με τον Πρεβεζάνο Αρχιμανδρίτη Γεράσιμο Ζαλογγίτη γυρνούν στα τείχη, εμψυχώνουν τους Αγωνιστές, περιθάλπουν τους τραυματίες, βοηθούν στη επιδιόρθωση των τοιχών και πολεμούν και οι ίδιοι στην «ντάπια».

Έτσι, του δόθηκε πλέον η δυνατότητα να παρουσιάσει ακόμη περισσότερο τον ένθερμο και φλογερό πατριωτισμό του, καθώς και τις περί του ιερού καθήκοντος αντιλήψεις του. Επί καθημερινής βάσεως δεν λειτούργησε μόνο σαν κληρικός αλλά σαν πραγματικός πνευματικός ηγετης, σαν συμπολεμιστής και ακούραστος εργάτης συμμετέχοντας και ζώντας λεπτό προς λεπτό το δράμα των Μεσολογγιτών.

Οι πολιορκημένοι τον έβλεπαν να περιέρχεται συνεχώς τις ντάπιες, να συμπαρισταται στους πολεμιστές παράλληλα δε να φροντίζει για την συντήρηση του Φρουρίου «μετακομίζοντας ο ίδιος επί των ώμων του πέτρας, ξύλα και χώμα.. περιερχόμενος τους προμαχώνας, ευλογώντας και ενθαρρύνοντας τους μαχομένους», όπως σημειώνει και ο Αρτέμιος Μίχος στα «Απομνημονεύματα της Β΄ Πολιορκίας»..

Είχε μεγάλη επιρροή και δεν γινόταν τίποτα στο Μεσολόγγι χωρίς την παρουσία του. «Ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ με μεγάλη καρτερία και γενναιότητα υποφέρει τα δεινά χάριν του Μεσολογγίου και της Πατρίδος, κρατών τον Τίμιον Σταυρόν εις τας χείρας του και με ρακώδη ενδυμασία εμψυχώνων τους πολιορκημένους Μεσολογγίτες, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, τους ετοιμάζει να υποδεχθούν με μεγάλη καρτερία και γενναιότητα την θυσία για την Πατρίδα…», γράφει στις 19 Δεκεμβρίου 1825 η εφημερίδα, "Ελληνικά Χρονικά". Από το ρακένδυτο πετραχήλι του «κρέμονται» οι ψυχές όλων των πολιορκημένων Μεσολογγιτών..

-----

-----

"..ἐντόπιοι καὶ ξένοι καὶ λοιποὶ πάντες εὐλογημένοι χριστιανοὶ τῆς θεοσώστου ταύτης πόλεως.."

-----

-----

Ὅταν ἡ κατάσταση ἦταν πλέον τραγικὴ γιὰ τοὺς ἐλεύθερους πολιορκημένους τοῦ Μεσολογγίου ὁ Ρωγῶν Ἰωσὴφ ἔγραψε ἐγκύκλιο πρὸς αὐτούς, στὶς 22 Δεκεμβρίου 1825. Αὐτὴ δημοσιεύθηκε τὴν 1η Ἰανουαρίου 1826, στὴν ἐφημερίδα τοῦ Μεσολογγίου «Ἑλληνικὰ Χρονικά», του ἥρωα Ἑλβετου φιλέλληνας, Ἰωάννη Ἰακωβου Μάγερ:

«Εὐλαβέστατοι ἱερεῖς, ἐντόπιοι καὶ ξένοι, ἱερομόναχοι καὶ μοναχοί, εὐγενέστατοι πρόκριτοι ἐντόπιοι καὶ ξένοι καὶ λοιποὶ πάντες εὐλογημένοι χριστιανοὶ τῆς θεοσώστου ταύτης πόλεως, χάρις εἴη πᾶσιν ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ…. Ὅλοι κοινῶς γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν κατάστασιν ὁπού εἶναι τὸ φρούριόν μας κατὰ τὸ παρὸν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀντιπαραταχθῇ καὶ νὰ ἀνθέξῆ εἰς πρώτην καὶ μόνην ὁρμὴν τοῦ ἐχθροῦ, ὅστις ἐνεδυναμώθη πολὺ τώρα μὲ τὸν ἐρχομὸν τῶν Ἀράβων…. Ὅθεν, ὡς ἀρχιερεὺς ταπεινός, ὁπού εὑρέθην ἐδῶ καὶ ἐκινδύνευσα μαζί σας, ὡς τὸ ἠξεύρετε, κατὰ χρέος σᾶς συμβουλεύω, αὔριον μετὰ τὸ τέλος τῆς θείας Λειτουργίας, οἱ μὲν ἱερεῖς, ἱερομόναχοι καὶ μοναχοὶ νὰ συναχθῆτε εἰς τὴν κατοικίαν μου ὅλοι, διὰ νὰ πηγαίνωμεν εἰς τὴν μεγάλην τάμπιαν, οἱ δὲ πρόκριτοι, ἐντόπιοι καὶ ξένοι, μαζὶ μὲ ὅλον τὸν λαόν, χωρὶς νὰ φροντίσουν καφέδες καὶ ρακία, νὰ τρέξουν εἰς τὴν ἰδίαν τάμπιαν μὲ ὅλην τὴν προθυμίαν ὁ μὲν μὲ τσαπί, ὁ δὲ μὲ φτυάρι καὶ ἄλλος μὲ καλάθι, ὅποιος ἔχει, καὶ νὰ δουλεύσωμεν ὅλοι μὲ πατριωτισμόν…. Ἂν ὅμως δὲν ἀκούσητε τὴν ἀρχιερατικὴν συμβουλήν μου καὶ μερικοὶ μὲν πηγαίνουν εἰς τὴν τάμπιαν χωρὶς ὄρεξιν ὡς εἰς ἀγγαρείαν, ἄλλοι δὲ κρυφθοῦν εἰς τὰ ὀσπίτια των καὶ ἄλλοι πηγαίνουν εἰς ἐδικά των ἰντερέσια, μηδὲν λογιζόμενοι τὸν προφανῆ της πατρίδος κίνδυνον, ἐκείνους ὁπού ἀκούσουν τὴν συμβουλήν μου, ὁ Θεὸς νὰ εὐλογήση αὐτοὺς τὲ καὶ τὰς οἰκογενείας τῶν, ἐκείνους δὲ ὁπού κάμουν παρακοὴν καὶ δὲν πηγαίνουν εἰς τὴν τάμπιαν εὐθὺς μετὰ τὴν λειτουργίαν, τοὺς καταρῶμαι ἐκ βάθους ψυχῆς αὐτοὺς καὶ τὰ οἰκογενείας τῶν (ἐκτὸς γερόντων, γραιῶν, γυναικὼν ἀδυνάτων, παρθένων καὶ ἀνηλίκων παίδων) ὡς ἀναξίους της ἐλπιζομένης ἐλευθερίας καὶ ἀναισθήτους τῆς περιστάσεως αὐτῆς τῆς φρικώδους. Ἀκούσατε λοιπὸν ἅπαντες τὴν συμβουλήν μου τὴν ἀρχιερατικήν, διὰ νὰ λάβητε εὐλογίαν καὶ ὄχι κατάραν, νὰ λάβητε καὶ τὸν ἔπαινον τῶν ἀνθρώπων». («Ὁ Τύπος στὸν Ἀγώνα», Ἐκδόσεις Ἑρμῆς, Τόμος Β΄ σελ. 329).

----

----

Ο πρόεδρος του "Συμβουλίου του θανάτου".

-----

-----

Μετά από ένα χρόνο πολιορκίας, το Μεσολόγγι περνούσε τα τελευταία δύσκολα εικοσιτετράωρα. Βλέποντας πως ήταν αδύνατο πλέον να έρθουν ενισχύσεις για τον αγώνα, εκκλησία, οπλαρχηγοί και «καπεταναίοι» της πόλης, αποφάσισαν τη συγκρότηση προσωρινής Διοικούσας Επιτροπής η οποία θα συνεδρίαζε στον περίβολο της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευούλας και εκεί θα έπαιρναν την μεγάλη απόφαση για την Έξοδο. Ήταν ημέρα Τρίτη 6 Απριλίου 1826.

Η επιτροπή αποτελούνταν από τους: Επίσκοπο Ιωσήφ Ρωγών και Κοζύλης, Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο, Παναγιώτη Παλαμά, Ιάκωβο Μάγερ, Χρήστο Καψάλη, τους οπλαρχηγούς, Θανάση Ραζηκώτσικα, Νότη Μπότσαρη, Δημήτρη Μακρή, Κίτσο Τζαβέλλα, Γεώργιο Κίτσο, Ν.Στουρνάρα, Δημ. Κοντογιάννη, Κώστα Βλαχόπουλο, Δημ. Γεροθανάση, Δ. Σιαδήμα, τον φρούραρχο Μήτρο Δεληγιώργη, τους Αντιστράτηγους Γιαννάκη Ραζηκώτσικα, Παν. Σωτηρόπουλο, Γεώρ. Τζαβέλα, Ζάχο Μήλιο, Β. Χασάπη, Κων. Τσιριγώτη, Αθ. Κουτσονίκα, Γιώτη Γκιώνη, Νικ. Καραμήστο και άλλους καπεταναίους..

Πρόεδρος ορίστηκε ο Επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης Ιωσήφ. 

Το συμβούλιο που θα προεδρεύσει ο Επίσκοπος ονομάσθηκε «Συμβούλιο του Θανάτου». Τις ώρες αυτές η Αγία Παρασκευούλα στέκει δίπλα στον καθένα και τον φωτίζει για τις επόμενες αποφάσεις..

Οἱ πρόκριτοι καὶ οἱ στρατιωτικοί τοῦ Μεσολογγίου ὑπέγραψαν σύμφωνο γιὰ τὴν Ἔξοδο. Αὐτὸ τὸ ὑπαγόρευσε ὁ Ρωγῶν Ἰωσὴφ στὸν Κασομούλη. Σὲ αὐτὸ περιγράφεται ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο θὰ γίνει ἡ ἔξοδος στὶς 10 Ἀπριλίου 1826, ξημερώνοντας τῶν Βαΐων. Ἡ ἀρχὴ τοῦ σχεδίου εἶναι ἡ ἀκόλουθη:

«Ἐν ὀνόματι τῆς Ἁγίας Τριάδος, βλέποντες τὸν ἑαυτόν μας, τὸ στράτευμα καὶ τοὺς πολίτας ἐν γένει μικροὺς καὶ μεγάλους παρ’ ἐλπίδα ἐστερημένους ἀπὸ ὅλα τὰ κατεπείγοντα ἀναγκαῖα τῆς ζωῆς πρὸ 40 ἡμέρας καὶ ὅτι ἐκπληρώσαμεν τὰ χρέη μας ὡς πιστοὶ στρατιῶται τῆς πατρίδος εἰς τὴν στενὴν πολιορκίαν ταύτην καὶ ὅτι ἐὰν μίαν ἡμέραν ὑπομείνωμεν περισσότερο, θέλομεν ἀποθάνει ὄρθιοι εἰς τοὺς δρόμους ὅλοι…». (Ἀρχιμ. Θεοφίλου Σιμοπούλου «Μάρτυρες καὶ ἀγωνισταὶ Ἱεράρχαι τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνεγερσίας 1821 – 1829», ἐκδ. Δημ. Λ. Θεοφιλοπούλου, Δημοσιογράφου, Ἀθῆναι, 1971, σελ. 425).

Η απόφαση αποτελείται από δεκαεπτά άρθρα με αναφορά στον αγώνα για την Ελευθερία ή τον Θάνατο. Η Έξοδος αποφασίστηκε ομόφωνα να γίνει Σάββατο Λαζάρου προς Κυριακή των Βαΐων, στις 10 με 11 Απριλίου του 1826, τα μεσάνυχτα ώρα 10 με 12. Το κείμενο όριζε ότι η έξοδος θα γινόταν από τρία διαφορετικά σημεία και ανατολικά με αρχηγούς τους Νότη Μπότσαρη, Δημήτριο Μακρή και Κίτσο Τζαβέλα..

Έτσι, η τύχη, η δόξα, ο αιώνιος θρύλος, η λύση της τραγωδίας του Μεσολογγίου, κρίθηκαν στο Συμβούλιο αυτό με αυτή την απόφαση που υλοποιήθηκε στη συνέχεια. 

-----

-----

"Τὰ παιδιὰ καὶ οἱ γυναῖκες ἀνήκουν στὸν Θεὸ καὶ ἐκεῖνος θὰ φρόντιζε διὰ τὴν τύχην των.."

-----

-----

Ὅταν ἀποφασίστηκε ἡ Ἔξοδος, ἄρχισαν νὰ ἐκτυλίσσονται τραγικὲς σκηνές. Μητέρες πέσανε μὲ τὰ παιδιά τους σὲ πηγάδια, καποιος Πετρόχειλος σκότωσε μὲ τὸ μαχαίρι του τὴ γυναίκα του, καποιος Προφίλης τὴ μνηστή του.. Οταν ο επισκοπος Ιωσηφ άκουσε την διατυπωθείσα σκέψη περί σφαγιασμού των γυναικοπαίδων προκειμένου να μην πέσουν αιχμάλωτοι στους Τούρκους, μαζί με τον Χρήστο Καψάλη, αντέδρασε σφοδρότατα αναχαιτίζοντας έτσι την αποτρόπαια αυτή ιδέα..

Ὕψωσε τὸν Ἐσταυρωμένο καὶ ἀποσόβησε τὴν ἐκτέλεση, μὲ αὐτὰ τὰ λόγια:

"Τὰ παιδιὰ καὶ οἱ γυναῖκες ἀνήκουν στὸν Θεὸ καὶ ἐκεῖνος θὰ φρόντιζε διὰ τὴν τύχην των. Ἐν ὀνόματι τῆς Ἁγίας τριάδος. Εἶμαι Ἀρχιερεύς. Ἂν τολμήσετε νὰ πράξετε τοῦτο, ΠΡΩΤΟΝ θυσιάσατε ἐμένα. Καὶ σᾶς ἀφήνω τὴν κατάραν τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Παναγίας καὶ ὅλων τῶν Ἁγίων. Καὶ τὸ αἷμα τῶν ἀθώων νὰ πέση ἐπάνω σας» 

Ο Επίσκοπος, όπως γράφει ο Κασομούλης, άρχισε να κλαίει, όλοι έμειναν σιωπηλοί-βουβοί για αρκετή ώρα. Αποφασίστηκε να μη θανατώσουν τα γυναικόπαιδα. Ο Θανάσης Ραζηκώτσικας λέει με δυνατή φωνή: «Αδέρφια, υπάρχει δρόμος… είναι ο δρόμος του Θεού!»

-----

-----

"..καὶ ἡμίκαυστος ἀπεκεφαλίσθη.."

-----

------

Λίγες ώρες πριν από την Έξοδο, ο ιεράρχης λειτούργησε στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Έπειτα πήγε στους προμαχώνες όπου και ευλόγησε τους αγωνιστές οι οποίοι κοινώνησαν των Αχράντων Μυστηρίων. 

 Το βράδυ της Εξοδου ακολούθησε μαζί με τα γυναικόπαιδα το Πολεμικό Σώμα του Νότη Μπότσαρη.

Όμως, στο άκουσμα της φράσης «πίσω στα κανόνια» και στην σύγχυση και τον πανικό που επακολούθησε κατέφυγε με πλοιάριο μαζί με το ιερέα Βάλβη και τριάντα περίπου πολεμιστές στην νησίδα Ανεμόμυλος όπου από το 1822 είχε εγκατασταθεί στον εκεί μύλο ένα κανονιοστάσιο. Κατόπιν προστέθηκαν και όσοι Έλληνες γύρισαν πίσω κατά τη μάχη της Εξόδου.. Εκεί αμύνθηκε ηρωϊκά μέχρι τα ξημερώματα της Μεγάλης Τρίτης οπότε, ενεργώντας κατά τον ίδιο τρόπο που είχε ενεργήσει και ο Καψάλης, έθεσε τον δαυλό του «εις φυσεκοφόρον πίθον».. και ανατινάχτηκε, όπως σημειώνει ο Σπυρίδων Τρικούπης στην Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως:

" Ὁ Ρωγῶν Ἰωσήφ, ὁ καθ’ ὅλην τὴν πολιορκίαν διακριθεὶς διὰ τὸν ἔνθερμον πατριωτισμόν του, δὲν ἐπρόφθασε νὰ ἐξέλθει καὶ φθάσας ἐπὶ τοῦ τείχους καθ᾽ ἣν ὥραν εἰσήρχοντο οἱ ἐχθροί, ἔρριψε δαυλὸν εἴς τινα παρακείμενον φυσεκιφόρον πίθον, ἐρρίφθη εἰς αὐτὸν καιόμενον, ἡμιεκάη καὶ ἡμίκαυστος ἀπεκεφαλίσθη».

Με τη σύμφωνη γνώμη όλων, όταν οι εχθροί έφθασαν έξω, ο Ιωσήφ έβαλε φωτιά στο μπαρούτι και τινάχθηκαν στον αέρα..

Δυστυχώς, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους συμπολεμιστές του, δεν πέθανε από την έκρηξη αλλά τραυματίστηκε σοβαρότατα με αποτέλεσμα να βρεί στη συνέχεια μαρτυρικό θάνατο αφού οι Τούρκοι τον συνέλαβαν «ημικαή», τον έσυραν μέχρι το «ενδιαίτημά του», τον κρέμασαν ανάποδα από τα κάγκελα και αφού τον έγδαραν, τον αποκεφάλισαν στις 13 Απριλίου 1826..

Ενταφιάσθηκε παραπλεύρως του Ιερού Ναού του Αγίου Παντελεήμονα Μεσολογγίου, όπου είχε τελέσει και την τελευταία Θεία Λειτουργεία.

Και με το μαρτύριο αυτού του πραγματικού κληρικού γράφτηκε και η τελευταία σκηνή της τραγωδίας που τιτλοφορείται «Ιερα Πολις Μεσολογγιου».

----

----

Η απήχηση του μηνύματος της Εξόδου.. και τα μνημεία του εθνομαρτυρα Επισκόπου Ιωσηφ.

-----

-----

Ἡ Ἔξοδος ἦταν ἕνα βροντερὸ μήνυμα ἐλευθερίας πρὸς τοὺς πολιτισμένους λαούς, ποὺ ἐνίσχυσε ἀποφασιστικὰ τὸ κίνημα ὑπὲρ τῆς δημιουργίας τοῦ ἀνεξάρτητου Ἑλληνικοῦ Κράτους.

Ὁ Σπυρίδων Τρικούπης στὴν «Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως» γράφει σχετικά: «Ἡ πόλις τοῦ Μεσολογγίου, ἡ δοξάσασα τὴν Ἑλλάδα ζῶσα, ἔμελλε νὰ τὴν ἀναστήση καὶ πεσοῦσα».

Ὁ Βίκτωρ Οὐγκὸ μετὰ τὴν Ἔξοδο ζητάει ἐπέμβαση τῶν Εὐρωπαϊκῶν χωρῶν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ βάζει στὸ στόμα τοῦ Ἐπισκόπου Ρωγῶν Ἰωσὴφ στὰ «Tetes du Serail» (Τὰ κεφάλια τοῦ Σαραγιοῦ) νὰ ἐπικαλεῖται τὴν Γαλλία γιὰ τὴν ἀπελευθέρωσή Της. (Roger Milliex «Ἑλληνογαλλικά», Ἔκδ. Γαλλικοῦ Ἰνστιτούτου Ἀθηνῶν, Ἰανουάριος 1953, κέφ. «Ὁ Βίκτωρ Οὐγκὼ πιστὸς φίλος τῆς Ἑλλάδας», σελ. 35).

Σε ανάμνηση της πράξεως του γενναίου ήρωα κληρικού και μάρτυρα Ιωσήφ Ρωγών, το 1923 με έρανο της εφημερίδας του Χρήστου Ευαγγελάτου «Στερεά Ελλάς» αναγέρθηκε η στήλη – έργο του μηχανικού και γλύπτη Αντωνίου Σώχου - που υπάρχει μέσα στον Ταφείο των Ηρώων..

Στον τόπο όπου υπήρχε τον 19ο αιώνα η νησίδα του Ανεμόμυλου, το 1962 η τότε ιδρυθείσα «Αιτωλική Εταιρεία» ανήγειρε, σε σχέδιο και κατασκευαστική φροντίδα του μηχανικού Φίλιππα Τίγκα, το ομοίωμα που υπάρχει μέχρι και σήμερα.

Το 2018 στον περιβολο του Ιερου Ναου Κοιμησεως της Θεοτοκου Τσαριτσανης εγιναν τα αποκαλυπτηρια της προτομης του Επισκοπου Ιωσηφ, δωρεα της κας Πολυξενης Χατζηλελεκα βάζοντας το λιθαράκι της και συμβάλλοντας στη διαφύλαξη και διάδοση της ιστορίας του τόπου και της Τσαριτσάνης..

Στις 16 Απριλίου 2022 έγιναν τα αποκαλυπτήρια ανδριάντα του στη θέση Ανεμόμυλος της Ιεράς πόλεως του Μεσολογγίου. Το έργο φιλοτεχνήθηκε από τον Αγρινιώτη γλύπτη Ευάγγελο Τύμπα.

-----

-----

".. Ὅτε δε ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς ἀπτέρου πτώσεως ἐκείνης τῆς πόλεως ἐπεδείξατο ὅλον τον ὑπέρ πίστεως και πατρίδος διακαέστατον αὐτοῦ ζῆλον.."

-----

-----

Είναι πασιφανές πως αυτή η σπουδαία και σεβάσμια μορφή του ήρωα-κληρικου συγκαταλέγεται στο Πάνθεον των Ηρώων του Έθνους.. Στους περισσότερους ήταν γνωστή η δράση του επισκόπου Ιωσήφ στο Μεσολόγγι..

Αυτό που αγνοούσαν οι περισσότεροι, και οι ιστορικοί ερευνητές της επαρχίας Ελασσονας ήταν η καταγωγή του από την Τσαριτσανη, στην οποίαν έζησε έως τα 20 του χρόνια.. αλλά και η στενή του σχέση με την Ιερά Μονή Αναλήψεως Συκεας.. στην οποίαν έγινε μονάχος, έζησε 13-14 χρόνια και φυσικά ήταν ο ηγούμενος της Μονής για μια δεκαετία.. Αυτή η ιστορική ανάδειξη περικλείει σπουδαία τιμή για την περιοχή μας, την Συκεα, την Ανάληψη, τα γύρω χωριά και το ποίμνιο που συρρέει από παντού, να προσκυνήσουν στο μοναστήρι.. Αν μη τι άλλο, ίσως θα έπρεπε να συμπεριλάβουμε αυτό το στοιχείο στις αναφορές και στις πολιτιστικές μας εκδηλώσεις..

Εν κατακλείδι θα για να δείξω το πνευματικό και εθνικοαπελευθερωτικο επίπεδο του Επισκόπου Ρωγών και Κοζυλης Ιωσήφ.. θα παραθέσω τι έγραψε γι' αυτόν ο συμπατριώτης μου, Τσαριτσανιωτης και μέγας διδάσκαλος του Έθνους πατήρ-Κωνσταντινος Οικονόμος εξ Οικονόμων.. Η γνώμη του φυσικά και είναι πιο βαρύνουσα από τη δική μου:

".. Ἐκεῖθεν δε προτροπῇ τοῦ Ἐλασσῶνος μητροπολίτου Πορφυρίου συναπῆλθε μετ’ αὐτοῦ μετατεθέντος εἰς Ἄρταν, ὅπου και ἐχειροτονήθη ἐπίσκοπος Ῥωγῶν. Ἤδη δε τοῦ ἀγῶνος τοῦ ἑλληνικοῦ ἐπιστάντος ἀπῆλθεν εἰς Μεσολόγγιον, ὅπου παρευρέθη εἰς ὅλας τάς ἀνδραγαθίας και τούς κινδύνους τῆς μεγαλοδόξου ἐκείνης πόλεως παραινῶν και ἐγκαρδιῶν τούς μαχόμενους και παντοίως τούς ἐν ἀνάγκαις παραμυθῶν. Ἡ πολύζηλος αὐτοῦ προθυμία και οἱ ποιμενικοί αὐτοῦ λόγοι σκιαγραφοῦνται εἰς τα Ἑλληνικά Χρονικά. Ὅτε δε ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς ἀπτέρου πτώσεως ἐκείνης τῆς πόλεως ἐπεδείξατο ὅλον τον ὑπέρ πίστεως και πατρίδος διακαέστατον αὐτοῦ ζῆλον. Συναγαγών τούς μείναντας πολίτας ἐν τῇ ἱερᾷ ἐκκλησίᾳ και ἱερουργήσας και μεταδούς αὐτοῖς τῶν ἀχράντων μυστηρίων, και τάς ψυχάς αὐτῶν εἰς την μέλλουσαν ζωήν ἀναπτερώσας συναπέκτη και αὐτός μετ’ αὐτῶν και ἐτάφη το σῶμα αὐτοῦ ὑπό τα ἐρείπια τοῦ ἱεροῦ ναοῦ κατά την ἑκουσίαν ἐκπυρσοκρότησιν τοῦ Μεσολογγίου την ἐν ἔτει 1825 [1826], ζήσας ἔτη τεσσαράκοντα και πέντε».(Ακαδημία Αθηνών, ΚΕΜΝΕ, Αρχείο Οικονόμου, ΧΧΧ, 11.)