Ένα πρωί ήρθαν μερικοί αξιωματικοί του πυροβολικού και ζήτησαν πυροβολητές. Βγήκαμε έξω όσοι ήμασταν του πυροβολικού. Μας πήραν και μας φέρανε στους στρατώνες, όπου σχημάτισαν μια μοίρα του 9ου συντάγματος πεδινού πυροβολικού. Εμένα με τοποθετησανε στην 4η πυροβολαρχία και μας βάλανε να κάνουμε ξυστρί στα άλογα.. Ο λοχαγός του πυροβολικού που επόπτευε, με πλησιάζει και με ρωτά τι γράμματα ξέρω.
-Απόφοιτος Σχολαρχείου. -Άφησε τα είδη ιπποκομίας και πήγαινε στο γραφείο της πυροβολαρχίας.
Ο λοχαγός λεγόταν Βάρφης Γεράσιμος, Πελοποννήσιος. Πήγα και ανέλαβα καθήκοντα βοηθός σιτιστή. Σιτιστής ήταν ο Ορφανός Γεράσιμος, Αθηναίος, άπλυτος, βρομερός. Όταν ερχόταν ο λοχαγός ποτέ δεν καθόταν στο πλευρό του. Βρωμούσε. Ερχόταν δίπλα σε μένα..
1919 ξεκινήσαμε για τη Μικρά Ασία, διότι κατέλαβαν τη Σμύρνη οι δικοί μας. Η 1η Μεραρχία αποβιβάστηκε και καταυλιστήκαμε στο στρατηγείο των τουρκικών στρατώνων. Καθίσαμε 15 μέρες. Εγινε προέλαση και καταλάβαμε τη Μενεμένη. Καθίσαμε 8 – 10 ημέρες.. Μας ήλθε μια αποστολή στρατιώτες και συμπλήρωμα από τη Λαρισα, όπου έτυχε να είναι στην αποστολή, κλάσεως 1919 – 1920 και ο Γρηγόρης Κατέρης του Στεργίου, Ελάτης. Τον βάλανε στο δεύτερο στοιχείο Ελάτης έμπροσθεν πυροβόλου.
Το ίδιο βράδυ μας κάνανε αιφνιδιασμό οι τσέτες.. Αλλά στο φυλάκιο που πέσανε ήταν ένας πυροβολητής. Μόλις τους αντελήφθη, φώναξε «στα όπλα» και συνάμα πυροβόλησε. Ο διοικητής της μοίρας διατάζει τον λοχαγό να βάλουν από ένα φυσίγγι και τα 4 πυροβόλα σε όλες τις διευθύνσεις για εκφοβισμό. Συνάμα με τον συναγερμό, οι άνδρες όλοι λάβανε θέση μάχης. Αλλά τα πυρά του φυλακίου σταμάτησαν. Φωνάζει ο λοχαγός:
-Ποιος λοχίας μπορεί να πηγαίνει στη Σμύρνη για να ειδοποιήσει το σύνταγμα, διότι είχαν κόψει τα καλώδια από τα τηλέφωνα.
Πετάχτηκε ένας δεκανέας Χιώτης.
-Εγώ κυρ-λοχαγέ, αλλά θα πάρω όποιο άλογο θέλω.
-Ναι, σύρε στο στάβλο και πάρε όποιο θέλεις.
Πήρε το άλογο ενός ανθυπολοχαγού, του Διαμαντόπουλου Κωνσταντίνου.
Την άλλη μέρα προέλαση. Καταλάβαμε τον Κατσιαμπά, συνέχεια τη Μαγνησία και συνέχεια το Αχμετλή, όπου καταυλιστήκαμε. Εκεί βρήκαμε την 5η πυροβολαρχία, όπου υπηρετούσε ο Αγαμέμνων Ζούμπος. Τον βρήκαμε να μας λέγει ότι εδώ είναι ο Γκαραγκούνης και ο Βλαχογιάννης..
Με παραμονή 10 ημερών στο Αχμετλή, ήρθε ο καιρός να αντικαταστήσουμε την πυροβολαρχία από την προφυλακή. Φύγαμε και πήγαμε στο Καστέλ, ένα μικροχώρι. Τοποθετήσαμε τον έναν ουλαμό κάτω από το χωριό στον σιδηροδρομικό σταθμό και τον άλλο ουλαμό στις Σάρδεις.
Μια μέρα πήγα εκεί να κάνω διανομή συσσιτίου, άρτο. Τότε είδα τα ανάκτορα του Κροίσου από μάρμαρο Πεντέλης και αραβικά γράμματα.
Ο πρώτος ουλαμός είχε να κάνει με ένα τουρκικό πυροβόλο, το οποίο ήταν τοποθετημένο πίσω από μια ραχούλα απέναντι από το Μαίανδρο ποταμό. Και δεν το έβρισκε το δικό μας πυροβόλο. Έγινε προέλαση. Προχωρήσαμε, περάσαμε το ποτάμι, φθάσαμε στο πίσω μέρος της ράχης, όπου ήταν το πυροβόλο. Αυτό είχε και στρατό πεζικό και άρχισε να πυροβολεί. Δεν χάνει καιρό ο λοχαγός, διατάζει το πυροβόλο προς πυροβόληση και αναγκάστηκαν να παραδοθούν. Πιάσαμε το τμήμα με όλο το επιτελείο. Μεταξύ των αιχμαλώτων ήταν και ένας Γάλλος αξιωματικός, μαζί με τη γυναίκα του. Και τον έζεψαν να ακολουθεί το πυροβόλο, το οποίο μας έβαζε στο Καστέλ.
Εκεί που προχωρούσαμε βρήκαμε και έναν λόχο ελληνικό. Μέσα ήταν ο Απόστολος Σακκάς, που γύρισε από την Οδησσό, όπου πήγε το σύνταγμα του Κονδύλη. Τους κυνήγησαν οι Ρώσοι με το τραίνο, διότι βρήκαν ένα ποτάμι πλατύ σε απόσταση, με νερό αλλού 80 πόντους, αλλού ένα μέτρο. Ώσπου τους έφεραν στη Ρουμανία και τους άφησαν, και μέσω της Μαύρης Θάλασσας ήλθαν στην Τουρκία και ανταμωθήκαμε. Τον γνώρισα στις πλάτες. Είχε έναν σταυλώνα και σφυροειδές φανάρι και το όπλο στις πλάτες. Γυρίζει και με βλέπει.
-Βρε πώς από δω;
-Κάνουμε προέλαση.
Προχωρήσαμε να καταλάβουμε το Ουσάκ. Κέντρο καλό. Εκεί βρήκα τον Κωνσταντίνο Πνάκα, τον Φώτιο Κολοβό, τον Χρίστο Τέττα, τον Βάιο Χαραλάμπου, τον Αγαθοκλή Μιχάλη, έναν λόχο καροποιών και έναν Σκλατινιώτη, ο οποίος ερχότανε και δούλευε στους Παποστολαίους.
Στο Ουσάκ καθίσαμε πολύν καιρό. Εκεί πήγα να παραλάβω ψωμί και ήλθε το τραίνο. Ήταν μέσα ο Λάμπρος Μακρής, ο Αλέκος Στεργίου, ο Σπύρος Κωτούλας, ο Λουκάς Πέλλης, ο Γεώργιος Κατέρης και ο Λάμπρος Σδρόλιας (παπα-Λάμπρος).
Ξανά προέλαση για την Προύσα. Εκεί καθίσαμε λίγο καιρό.
Λαβαίνω γράμμα τον μεγαλύτερο αδερφό μου, με τον ίδιο τομέα 908. Κατέβηκα στην αποβάθρα και ρώτησα τους σκοπούς, εάν ήλθε καμιά αποστολή από την Παλιά Ελλάδα. Μου λέγουν ότι ήλθαν από τη Λάρισα και τους πήγαν στη Βορνόβα.. Σηκώθηκα και πήγα. Μόλις έφτασα βρήκα τον Περικλή Παπαθεοδοσίου και μου λέγει ότι ήλθε ψες ο Γιώργος. Φωνάζει μια φορά και να τον παρουσιάστηκε.
Ο Γιώργος έφυγε από την Αμερική, τη Βοστόνη, όπου ήταν 9 περίπου χρόνια και ήλθε στην Ελλάδα. Μόλις ήλθε τον συνέλαβε η αστυνομία. Το έστειλε στα έμπεδα Λάρισας. Και αυτομάτως με την πρώτη αποστολή για τα έμπεδα της Σμύρνης. Μικρά Ασία. Μου έδωσε το ωρολόγιο που είχε. Τον άφησα κι έφυγα. Γύρισα στο τμήμα μου.
Ξανά προέλαση για το Εσκή Σεχίρ. Αλλά ήταν Μάρτης και σταματήσαμε στο Ιναί Ολύμπου. Έγινε ψηφοφορία για βασιλιά και βγήκαν οι βασιλόφρονες, οπότε ξανά προέλαση. Καταλάβαμε το Εσκή Σεχίρ με δυο φορές επίθεση. Την πρώτη μέχρι την αυγή και τη δεύτερη κατάληψη με μεγάλη μάχη το τέταρτο ιππικό της ταξιαρχίας ιππικού.
Επιθεώρησε τα στρατεύματα ο βασιλιάς Κωνσταντίνος και ξανά προέλαση για την Άγκυρα, όπου στο Γόρδιο μας έβγαλε λόγο ένας αξιωματικός και μας είπε ότι εδώ ο Μέγας Αλέξανδρος είπε το «όποιος κόμπος δεν λύνεται με το χέρι λύνεται με το μαχαίρι"..
Έμπαινα σε κάθε σπίτι για να βρω οθωμανική ψυχή..
Πιο πέρα κυνήγησα έναν κόκορα, αλλά έπεσα πάνω στον διοικητή μας που εξέταζε έναν Τούρκο αιχμάλωτο, που δεν μαρτυρούσε τίποτα. Έτσι, ο διοικητής τον παρέδωσε στη διάθεση των φαντάρων. Τον πήγαν σε εκείνα τα περιβόλια και τον κρέμασαν στα ίδια δέντρα με το ίδιο του το ζωνάρι. Πρώτα του είχαν κόψει το αυτί για να μιλήσει, εκείνος τίποτα. Λέω πως ήταν κωφάλαλος, επειδή έβγαζε κάτι φωνίτσες..
Πήραμε πάλι το δρόμο, περάσαμε εκείνη τη χαράδρα του θανάτου δίχως καμία εμπλοκή, βρήκαμε τους τραυματίες νεκρούς και τους θάψαμε..
Η ώρα είχε προχωρήσει και έπρεπε να στήσουμε αντίσκηνα. Το έδαφος όμως ήταν λασπώδες και πήραμε πόρτες και πορτοσάνιδα, που τα στρώσαμε για να πλαγιάσουμε. Δεν έμαθα το όνομα εκείνου του χωριού. Ποιον να ρωτούσα; Τα ντουβάρια, τους κήπους ή τις καπνοδόχους των σπιτιών; Όλα ήταν άψυχα. Χαλάσαμε πατώματα, φράχτες, ταβάνια και ανάψαμε μεγάλες φωτιές να στεγνώσουμε από τη μαγιάτικη βροχή..
Την άλλη μέρα που ετοιμαζόμαστε να φύγουμε με προορισμό την κωμοπολη, όπου είχε χαθεί η διμοιρία μας και είχαν σουβλίσει τον αξιωματικό, φάνηκε ένας μαύρος και πελώριος καπνός, που κάλυψε τον ουρανό. Συνάμα κυκλοφόρησε η πληροφορία πως η κωμόπολη είχε καταληφθεί από το Σύνταγμα Ιππικού, που την έκαιγε συθέμελα..
Πήραμε άλλο δρόμο και φτάσαμε σε ένα μεγάλο ποτάμι. Το περάσαμε από μια στενή ξύλινη γέφυρα και πήραμε την ανηφόρα, ήμαστε στους πρόποδες του όρους.. Από το πρωί ως το βράδυ πορεία και πιάσαμε τα μισά του βουνού. Εκεί ήταν το καταφύγιο των χωρικών, που είχαν επαναστατήσει εναντίον μας και έβαφαν τα χέρια τους με αίμα ελληνικό. Γύρω μας, πεύκα και λεύκες, που ξεπερνούσαν τα εκατό μέτρα στο ύψος..
Γιδοπρόβατα και γελάδια, πηγές σε κάθε εκατό μέτρα. Μείναμε σε εκείνη την ομορφιά και περάσαμε τη νύχτα ψήνοντας αρνάκια και κατσίκια των πέντε ή έξι οκάδων το πολύ, που έχουν νοστιμότατο κρέας. Ωστόσο, οι φωνές και τα κλάματα των γυναικόπαιδων δεν σταματούσαν: όλο το δάσος και ιδίως τα πιο κλειστά μέρη ήταν γεμάτα κόσμο και ρουχισμό. Κάθε γυναίκα, κάθε παιδί και κάθε αδύνατο μέρος ήταν στη διάθεση του κάθε Έλληνα στρατιώτη. Ευτυχώς, λίγοι ήταν εκείνοι που είχαν κακούργα ένστικτα να σκοτώσουν γυναικόπαιδα..
Την άλλη μέρα συνεχίσαμε προς την κορυφή του βουνού, δίχως να συναντήσουμε αντίσταση παρά άμαχο πληθυσμό μόνο. Τα μέτρα ασφαλείας που είχαμε λάβει ήταν καλά και οι αραιοί πυροβολισμοί ήταν από τους ανιχνευτές μας, που έσπρωχναν τους χωριάτες με τις οικογένειές τους να φεύγουν στα πυκνά δάση.
Συναντούσαμε τέτοιους ανθρώπους: άλλοι πετούσαν τα όπλα τους, άλλους σκοτώσαμε, άλλοι μας ξέφυγαν. Συναντούσαμε ολόκληρες οικογένειες με γυναίκες όμορφες και άσχημες. Άλλες έκλαιγαν, άλλες μοιρολογούσαν τον αφέντη τους, άλλες θρηνούσαν την απώλεια της τιμής τους. Τραβούσαμε τους φερετζέδες για να νιώθουν προσβολή. Και εκείνες μας άφηναν λάφυρα τα μεταξωτά τους, οι άντρες τα φέσια τους.
Φτάσαμε εντέλει στην κορυφή, ένα χορταριασμένο οροπέδιο. Σταματήσαμε για λίγο και ύστερα πήραμε τον κατήφορο από την άλλη πλευρά. Μαζί μας λίγοι αιχμάλωτοι Τσέτες, μισόγυμνοι και ξυπόλητοι. Βραδιάσαμε σε ένα εγκαταλελειμμένο χωριό στους πρόποδες του όρους. Μπροστά του απλωνόταν ένας κάμπος που έμοιαζε εύφορος. Ξετρυπώναμε διάφορα είδη αξίας κρυμμένα, αλλά μας ήταν άχρηστα. Εκεί που τα βρίσκαμε, εκεί τα αφήναμε.
Το πρωί της άλλη μέρας επιστρέψαμε σε άλλο δρόμο προς άγνωστα δασωμένα μέρη, εφοδιασμένοι με τη διαταγή και το καθήκον να καταστρέψουμε το σύμπαν. Η διαταγή έλεγε: «Καταστρέψατε δια πυρός και τελείως όλα τα χωρία τα οποία θα συναντήσητε και τα κωμοπόλεις. Ποιμνιοστάσια, νερομύλους, ανεμομύλους, κάθε εξοχικήν και απομονωμένην οικίαν». Γυρίζαμε σε εκείνους τους δασωμένους τόπους επί έξι μέρες και πότε πότε βρίσκαμε άνθρωπο να περπατάει, οπότε πυροβολούσαμε. Μερικοί γλίτωναν. Τα κοπάδια όμως δεν γλίτωναν με τίποτα και η όρεξη δεν μας έλειπε.
Ξεκινώντας στις έξι το πρωί, κατασκηνώσαμε στις επτά το βράδυ στην κωμόπολη Ταουσανλή.. Κάθε μέρα είχαμε γέλια. Η πόλη, από την άλλη μεριά, ήταν ασφαλής: ήμαστε ελεύθεροι να κυκλοφορήσουμε και άλλοι πήγαιναν σε καφενέδες για ουζάκι, άλλοι αλλού για άλλα πράγματα. Πόλη φτηνή εξάλλου, οπότε η φανταρία αγόραζε αυγά, κότες, κρέας, γλυκά. Κάθε μέρα γινόταν παζάρι και υπήρχε αφθονία. Υπήρχαν και τρία πιεστήρια, που έβγαζαν αφιονόλαδο.
Οι δρόμοι ήταν στενοσόκακα με καλντερίμια. Στην καθαριότητα και στο ντύσιμο, σε σύγκριση με άλλα χωριά, οι γυναίκες δεν έμοιαζαν με χανούμισες, αλλά με Ελληνίδες ή Αρμένισσες..
Έπειτα από ένα μήνα, πήγαμε στα καμένα και καταστρεμμένα χωριά και βρήκαμε τους κατοίκους τους να έχουν ξαναγυρίσει και να φτιάχνουν τα σπίτια τους με σανίδες και άλλοι έστηναν καλύβες να βάλουν το κεφάλι τους από κάτω. Βγάζαμε τον τελάλη και φώναζε να παράδιναν τον οπλισμό τους.
Σε ένα χωριό οι πονηροί χωριάτες έφερναν καριοφίλια και γκράδες αντί για όπλα. Κάτι παλιά δίκαννα, σκουριασμένα γιαταγάνια και χατζάρες. Οι διμοιρίες είχαν ψάξει παντού και δεν είχαν βρει ούτε βελόνα. Εκείνο όμως που μας έβαζε σε υποψία ήταν πως όπου μπαίναμε, τα κεράσματα έδιναν και έπαιρναν, λες και είχαμε καιρό να ανταμώσουμε με τους ντόπιους.
Αρχίσαμε λοιπόν πάλι τις έρευνες και αδειάζαμε μπαούλα με τα ασημικά της νοικοκυράς, μαστραπάδες, ποτήρια, φλιτζάνια, δίσκους και μεταξωτά. Και από κάτω ήταν τα μάουζερ, δίκοπα μαχαίρια, στρατιωτικά ξίφη. Οι κάτοχοί τους οδηγήθηκαν στο τάγμα για τα περαιτέρω. Δεν ξαναγύρισαν.
Μετά από εκείνο τον έλεγχο βγηκαμε σε αλλο χωριο.. Εκεί ήταν ένα μεγάλο εξοχικό κτίριο: το κτίριο των Λουτρών, με θερμοπηγές μέσα και ψυχρές πηγές απ’ έξω. Στα διαμερίσματα του κτιρίου κατοικούσαν πολλές χριστιανικές οικογένειες προσφύγων. Και όλοι έκλαιγαν και παραπονιόνταν πως τα ανήλικα παιδιά και τους άντρες τους είχε πάρει ο επαναστάτης Μουσταφά Κεμάλ Πασάς και τους κουβαλούσε στο εσωτερικό της χώρας. «Μας άφησαν μόνο τα παιδάκια που δεν έχουν συμπληρώσει τα δεκατρία», έλεγαν.
Φτάσαμε στην Κιουτάχεια, πόλη των τριάντα χιλιάδων ψυχών, Τούρκοι, Έλληνες, Αρμένιοι και άλλα φύλα. Την Κυριακή πήγαμε στην εκκλησία, αλλά τι να δούμε; Παπάς δίχως ψαλτάδες. Εκκλησίασμα από γυναίκες, παιδιά και γερόντια, όλοι μισόγυμνοι, πεινασμένοι, με παλιά μπαλωμένα ρούχα, κακομοιριασμένοι.
Οι γυναίκες παραδίνονταν στους φαντάρους έστω για μια γαλέτα. Και ξέραμε πως οι κάτοικοι έπασχαν από προφυματίωση, φυματίωση, τυφοειδή πυρετό και αφροδισιακά. Κόσμος εγκαταλελειμμένος, άνθρωποι καταδικασμένοι να υποφέρουν και να πεθάνουν δίχως καμία προστασία.
Περάσαμε από ένα χωριό που οι ίδιοι οι Τούρκοι το είχαν κάψει και είχαν εκτελέσει διά αγχόνης τρεις Τούρκους πολίτες, τα κουφάρια τους ήταν ακόμα κρεμασμένα στα δέντρα. Τους είχαν χαρακτηρίσει «ελληνόφιλους». Οι χωριάτες που είχαμε αγγαρέψει μοιρολογούσαν πως δεν ανέχονταν τους τσέτες και πως είχαν ζητήσει από το στρατό τους να τους προστατεύσει. Ποιος ξέρει τι έπρεπε να πιστέψουμε.
Από πού να ερχόταν η προστασία; Τούρκοι που παρίσταναν τους αντικεμαλικούς, είχαν εξαπατήσει τον συνταγματάρχη και φρούραρχο της πόλης Μπαϊράμη πως ήταν οργανωμένοι δήθεν και πως ήθελαν όπλα να πολεμήσουν τους Τσέτες. Εκείνος τους πίστεψε, τους εφοδίασε με ελληνικά όπλα, σφαίρες, χειροβομβίδες. Και οι ψεύτες, μόλις οπλίστηκαν, έφυγαν για τα βουνά και έστρεψαν τα όπλα τους κατά του Μπαϊράμη, δηλαδή των στρατιωτών μας.
Στον κάμπο της Φρυγίας πάνω σε μια ξυλοκερατιά (χαρουπιά) είδαμε έναν δικό μας να καταβροχθίζει τς ξυλοκέρατα λες και ήταν το τελευταίο του γεύμα.. Δεν τον γνωρίσαμε στην αρχή.. Ήταν ένας φίλος που είχαμε μέρες να τον δούμε, ίσως και μήνες..
Ο Γιάννης Δάρης..
--Γιάννη, που είσαι; Τι κανείς εκεί πάνω;
--Δε μπορείς να φανταστείς πόσο νόστιμα είναι τα ξυλοκέρατα.. Δεν έχω ξαναφαει τέτοιο πράγμα..
--Που είναι ο λόχος σου; Θα τους χάσεις..
--Δεν τους χάνω.. Άξιζε ο κόπος.. Εδώ στον διαολοτοπο που μας έφεραν, μόνο τα ξυλοκέρατα άξιζαν..
--Γιατί; Το μέρος είναι όμορφο..
--Τίποτα δεν είναι όμορφο εδώ.. Χάνουμε τη ζωή μας.. τη ψυχή μας..
------
-------
Στη γη της Ιωνίας.
-----
-----
Η αιτία για την έναρξη του πολέμου ήταν οι μυστικές συμφωνίες των Δυτικών δυνάμεων για να διαμελίσουν την Οθωμανική αυτοκρατορία μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Συγκεκριμένα, η Αγγλία υποσχέθηκε στους Έλληνες εδαφικές προεκτάσεις εις βάρος των Τούρκων αν συμμαχούσαν με τους Συμμάχους στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα εδάφη που υποσχέθηκαν οι Άγγλοι ήταν η Ίμβρος, η Τένεδος και τα μικρασιατικά παράλια, ενώ παλαιότερα (1915) είχε προσφερθεί και η Κύπρος, αλλά η προσφορά απορρίφθηκε από την ελληνική βασιλική κυβέρνηση του Αλ. Ζαΐμη..
Αυτή την περίοδο, ο Μουσταφά Κεμάλ, στρατιωτικός και ηγέτης μίας ομάδας επαναστατών, ίδρυσε το Τούρκικο Εθνικό Κίνημα στη Μικρά Ασία.
Την ίδια στιγμή οι Ιταλοί έλεγχαν τη νοτιοδυτική Μικρά Ασία, οι Γάλλοι βρίσκονταν στην Κιλικία, ενώ στη Ζώνη των Στενών διοικούσε Διασυμμαχική Επιτροπή (στην ουσία οι Βρετανοί).
Τον Μάιο του 1919 η Ελλάδα (εκ των νικητών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου) εξασφάλισε από τις μεγάλες δυνάμεις της «Τριπλής Συνεννοήσεως» («Αντάντ») -και χάρις στις ενέργειες του πρωθυπουργού της Ελευθέριου Βενιζέλου- την άδεια να αποβιβάσει στρατεύματα στη Σμύρνη. Καταλυτικό ρόλο σε αυτή την απόφαση έπαιξε η απόβαση των Ιταλών, χωρίς να λάβουν συναίνεση των συμμάχων, στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία. Η Αντάντ είχε μεν υποσχεθεί εδαφικά ανταλλάγματα στην Ιταλία (μαζί και με τη Σμύρνη), αλλά εκ των υστέρων δίσταζε στο να δώσει άδεια για τη κατάληψή τους, με αποτέλεσμα να αποφασιστεί συνοπτικά η ελληνική κατάληψη ώστε να μη πέσει σε ιταλικά χέρια.
Οι διπλωματικές ικανότητες του Βενιζέλου είχαν άλλωστε ήδη δημιουργήσει γόνιμο έδαφος.. καθώς και η ανάγκη να προστατευτούν οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Ιωνίας από δολιοφθορές των Τούρκων ατάκτων. Η κατάληψη της πρωτεύουσας της Ιωνίας έγινε μέσα σε πανηγυρικό κλίμα και χωρίς αντίσταση (αν και κατά τις πρώτες ημέρες καταγράφηκαν αρκετά αιματηρά επεισόδια με ευθύνη και των δύο πλευρών), τοποθετήθηκαν ελληνικές διοικητικές αρχές που υπήχθησαν στις εντολές του αρμοστή Αριστείδη Στεργιάδη και ξεκίνησε η προσπάθεια να αναχαιτιστούν οι εχθρικές επιβουλές, με στρατιωτικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις προς τα ενδότερα. Μέσα σε 15 μόλις μέρες από την άφιξη των ελληνικών δυνάμεων στη Σμύρνη, ολόκληρες οι περιοχές των σαντζακίων (διοικητική διαίρεση των Οθωμανών) Σμύρνης και Αϊδινίου (Μενεμένη, Τσεσμέ, Πέργαμος, Αϊβαλί/Κυδωνίες) είχαν καταληφθεί από τους Έλληνες..
Ο Μουσταφά Κεμάλ είχε ήδη αρχίσει να κινητοποιεί τους τουρκικούς πληθυσμούς και να τους καλεί να αντισταθούν κυρίως στην ελληνική κατοχή, την οποία θεωρούσε τον μέγιστο κίνδυνο.
Τον Φεβρουάριο του 1920
συγκροτήθηκε η «Στρατιά Κατοχής Μικράς Ασίας», αποτελούμενη από το Α΄Σώμα Στρατού και το Σώμα Στρατού Σμύρνης.
Με τη συμφωνία των Σεβρών (Αύγουστος 1920) που υπέγραψε η ηττημένη του πολέμου Οθωμανική αυτοκρατορία, αναγνωρίσθηκε η επικυριαρχία του Σουλτάνου στην περιοχή Σμύρνης, πλην όμως το χρονοδιάγραμμα προέβλεπε ελληνική διοίκηση για την επόμενη πενταετία πέραν της οποίας παρεχόταν η δυνατότητα μέσω δημοψηφίσματος να περιέλθει οριστικά στην Ελληνική επικράτεια. Παράλληλα, η Ανατολική Θράκη παραχωρήθηκε στην Ελλάδα έως την Τσατάλζα, λίγα χιλιόμετρα από την Κωνσταντινούπολη, ενώ με τη ξεχωριστή συμφωνία Βενιζέλου-Τιτόνι, η Ιταλία είχε συμφωνήσει να αποδώσει αργότερα και τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα (η συμφωνία αναιρέθηκε το καλοκαίρι του 1920 από την Ιταλία).
-----
-----
Η Ελλάς των "δύο ηπείρων και πέντε θαλασσών".
-----
-----
Οι Ελληνες αρχισαν ανασκαφές, ιδρύσεις εκπαιδευτικών και άλλων ιδρυμάτων αποσκοπούσαν στην εμπέδωση της ελληνικής συνείδησης των κατοίκων και τη δημιουργία υποδομών για την οριστική ενσωμάτωση των απελευθερωμένων (κατακτημένων κατά την τουρκική πλευρά) περιοχών..
Καθώς όμως η κεμαλική αντίσταση δεν εξασθενούσε, -αντιθέτως ο Κεμάλ είχε συνεχείς νίκες κατά Γάλλων και Αρμενίων στα ανατολικά-, το Σεπτέμβριο/Οκτώβριο του 1920 ο Βενιζέλος συνέταξε υπόμνημα προς τον Βρετανό πρωθυπουργό Λόυντ Τζορτζ προτείνοντας αναθεώρηση των όρων συνθήκης ειρήνης. Πρότεινε περαιτέρω συνδυασμένες επιχειρήσεις με τους Βρετανούς, επέλαση του ελληνικού στρατού προς την Άγκυρα, καθώς και αποστολή στρατευμάτων στον Πόντο για τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους (το ποντιακό ζήτημα έως τότε είχε υποτιμηθεί και δεν είχε συμπεριληφθεί στους όρους ειρήνης - η συνθήκη προέβλεπε οι Έλληνες του Πόντου να συμπεριληφθούν στο ευρύτερο αρμενικό κράτος, με τους Ποντίους να αντιδρούν και να απορρίπτουν αυτή τη λύση). Επίσης πρότεινε να διεθνοποιηθούν η Κωνσταντινούπολη και τα στενά με την ανακήρυξη ενδεχομένως ξεχωριστού κράτους. Οι επερχόμενες ελληνικές εκλογές, όμως και η ήττα του Βενιζέλου σε αυτές, οδήγησαν σε εγκατάλειψη του σχεδίου.
Στην Ελλάδα ωστόσο παρά τον ενθουσιασμό της βενιζελικής πλευράς που θεωρούσε πλέον γεγονός τη καθιέρωση της χώρας ως μία περιφερειακή δύναμη των "δύο ηπείρων και πέντε θαλασσών" και την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης πλέον ζήτημα χρόνου, στη πράξη η δυσαρέσκεια του κόσμου που ήταν ήδη υπαρκτή λόγω του Εθνικού Διχασμού..
-----
-----
"Τα παιδιά μας πίσω".
------
------
Ιδιαίτερα μεγάλο ρόλο στη πόλωση της κοινωνίας αλλά και στη δυσαρέσκεια κατά του Βενιζέλου επαιξαν τα λεγόμενα "Ιουλιανά".. Ο φόνος του επιφανούς στελέχους της αντιβενιζελικής παράταξης και ενός από τους κυριότερους διεκδικητές της επόμενης πρωθυπουργίας, λογίου και πολιτικού Ίωνα Δραγούμη, που διέπραξε στρατιωτικό άγημα στη διάρκεια των επεισοδίων συντάραξε τη χώρα και συντέλεσε στη μείωση της λαϊκής αποδοχής της κυβέρνησης. Η πλέον εξοργισμένη αντιπολίτευση δήλωνε ότι θα φρόντιζε να εξασφαλίσει την επιστροφή των ταλαιπωρημένων στρατιωτών που βρίσκονταν στα όπλα από το 1912 χωρίς σχεδόν καμία διακοπή, ενώ η ξαφνική απώλεια από δάγκωμα πιθήκου του νεαρού βασιλιά (Αλέξανδρος Α'), που είχε διαδεχθεί τον έκπτωτο πατέρα του (Κωνσταντίνος Α') και είχε αρμονική συνεργασία με το Βενιζέλο, επέτεινε την πολιτική αστάθεια.
Τον Οκτώβριο του 1920, ο ελληνικός στρατός προχώρησε στην κεντρική Μικρά Ασία με τη διστακτική στήριξη των δυτικών οι οποίοι ήθελαν να επιβάλουν στην εθνικιστική τουρκική κυβέρνηση τη Συνθήκη των Σεβρών, αν και παράλληλα είχαν αρχίσει να προχωρούν σε κρυφές διαπραγματεύσεις με τους νεότουρκους. Ο Βενιζέλος ύστερα από συνεχή αιτήματα της αντιπολίτευσης αποφάσισε να προσφύγει σε εκλογές (είχε προαναγγείλει ότι εκλογές θα γίνονταν μετά την υπογραφή της συνθήκης ειρήνης), όπου, χάρις στο εκλογικό σύστημα που εφαρμόσθηκε, η «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις» και ο επικεφαλής της Δημήτριος Γούναρης θριάμβευσαν, παρότι υπολείπονταν σε ψήφους. Ομως οι πολεμικές επιχειρήσεις που ξεκίνησαν από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, συνεχίστηκαν και από τις νέες φιλοβασιλικές κυβερνήσεις.
των Άγγλων (που εξυπηρετούσαν τα δικά τους συμφέροντα) να συνεχίσει την πολιτική του Βενιζέλου και να κλιμακώσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις ώστε να βάλει γρήγορα τέλος στη τουρκική αντίσταση.. Την ελληνική ηγεσία απασχολούσε έντονα (σύμφωνα και με δηλώσεις του ίδιου του Γούναρη) η τύχη των ελληνικής καταγωγής πληθυσμών, σε περίπτωση που αποφασιζόταν η διακοπή της εκστρατείας, λόγω του μεγάλου φανατισμού των κεμαλικών, οι οποίοι είχαν δείξει πολλάκις ότι δεν χαρίζονταν στους αμάχους.
Οι νέες κυβερνήσεις έκαναν στρατηγούς του ελληνικού στρατού κωνσταντινικούς, ενώ απομάκρυναν πολλούς βενιζελικούς αξιωματικούς από το στράτευμα, ιδίως όσους είχαν συμμετάσχει στο κίνημα Εθνικής Αμύνης. Η πρακτική ενώ ήταν συνηθισμένη για την εποχή και αναμενόμενη, στη πράξη δημιούργησε σύγχυση και πολλά προβλήματα, αφού πολλοί βενιζελικοί στρατιωτικοί είχαν πολυετή εμπειρία στο πεδίο της μάχης..
-----
-----
Επέλαση στη Κόκκινη Μηλιά.
-----
-----
Οι ελληνικές δυνάμεις εν τω μεταξύ είχαν μία αποστολή. Να νικήσουν τον στρατό των κεμαλικών και να τους αναγκάσουν σε αποδοχή της συνθήκης ειρήνης.
τερματισμό της..
Μάλιστα, στις 16 Απριλίου του 1921, ο πρωθυπουργός Γούναρης έφτασε στη Σμύρνη, συνοδευόμενος από τον υπουργό επί των Στρατιωτικών Ν. Θεοτόκη και είχε συνεργασία με τον αρχιστράτηγο Αν. Παπούλα, τον αρχηγό του επιτελείου Β. Δούσμανη και τον επιτελάρχη Ξ. Στρατηγό. Επίσης, συναντήθηκε με το Μητροπολίτη Χρυσόστομο και με τον Αρμοστή Αρ. Στεργιάδη.. Νέα συμβιβαστική πρόταση των Δυνάμεων, απορρίφθηκε από την κυβέρνηση Γούναρη το Μάιο του 1921.. Στις 29 Μαίου του 1921 (σε μία συμβολικά επιλεγμένη χρονική στιγμή, 468 χρόνια από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης) ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος αποβιβάσθηκε στη Σμύρνη και συμμετείχε σε ευρεία στρατιωτική σύσκεψη, όπου ορίστηκε ως στόχος η κατάληψη της Άγκυρας και η καταστροφή του σταθμού ανεφοδιασμού του εχθρού, ενέργεια η οποία σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ελληνικού επιτελείου θα οδηγούσε τον Κεμάλ σε συνθηκολόγηση. Έπειτα ανέλαβε τυπικά την αρχιστρατηγία του εκεί Ελληνικού Στρατού, αντικαθιστώντας εν μέρει τον Αναστάσιο Παπούλα. Η κατάσταση της υγείας του όμως επιδεινώθηκε και επέστρεψε στην Αθήνα.
Στις 28 Ιουνίου του 1921 και ενώ είχε σταματήσει κάθε διπλωματική πρωτοβουλία, η ελληνική επίθεση επαναλήφθηκε από 4 σημεία: 4 Μεραρχίες που εξόρμησαν από την Προύσα προσέβαλαν τους τομείς Ουσάκ, μοίρα αεροπλάνων βομβάρδισε την Κιουτάχεια, ενώ τα ελληνικά τμήματα έδωσαν σφοδρή μάχη γιά το Εσκή Σεχίρ, με αποτέλεσμα τελικά αυτό να πέσει στα χέρια των Ελλήνων στις 6 Ιουλίου, εν συνεχεία δε, οι ίδιες δυνάμεις -ενισχυμένες από 2 ακόμη μεραρχίες πεζικού και την ταξιαρχία Ιππικού που είχαν εξορμήσει από Τουμλού Μπουνάρ και Ουσάκ- αφού προηγουμένως (4 Ιουλίου) είχαν καταλάβει την Κιουτάχεια, ενώ από την 30 Ιουνίου κρατούσαν ήδη το Αφιόν Καραχισάρ, κατέλαβαν και τον σημαντικότατο σιδηροδρομικό κόμβο.
----
----
Το θαύμα της Αλμυράς Ερήμου.
------
------
Σπουδαίες μάχες έλαβαν χώρα στον Σαγγάριο στην προσπάθεια του ελληνικού στρατού να καταλάβει την Άγκυρα, αποκομίζοντας στρατιωτικά και πολιτικά οφέλη. Η φονικότερη και σκληρότερη μάχη, ήταν αυτή του Καλέ - Γκρότο. Σκοπός της μάχης ήταν να υπερκεραστούν οι αμυντικές τουρκικές δυνάμεις από τον Νότο, από το Β Σώμα Στρατού ώστε να περικυκλωθεί ο τουρκικός στρατός. Για τον λόγο αυτό το Β΄ Σώμα Στρατού διένυσε τη μεγαλύτερη απόσταση και αναγκάστηκε να πεζοπορήσει 300 χιλιόμετρα μέσα στην Αλμυρά έρημο.
«Ο αφόρητος εις καύσωνα τυφλωτικός ήλιος τής ερήμου μετέβαλλε την όψιν του βαδίζοντος φαντάρου, μέ τόν γυλιόν φορτωμένον εις τούς ώμους του, εις όψιν άγωνιώντος ετοιμοθάνατου. Ο ίδρώς έρρεε «ποτάμι» κι’ οι οφθαλμοί του σχεδόν κλειστοί. Καί τήν δύσιν του ηλίου ηκολούθει εις τήν ερημον ψύχος δριμύ…», ανέφερε ο συνταγματάρχης Σπυρίδωνος.
«Η 10η Αυγούστου βρίσκει τους στρατιώτες μας στο όριο της αντοχής τους. Έχουν μεταβληθεί σε φαντάσματα. Η σκόνη της Αλμυράς Ερήμου έχει διαποτίσει τους πνεύμονες τους, αναπνέουν με δυσκολία. Δεν ιδρώνουν - από τους πόρους τους βγαίνουν οι πρώτες σταγόνες αίματος. Λίγο ακόμη και θα καταρρεύσουν. Τη στιγμή ακριβώς εκείνη δίνεται η διαταγή επίθεσης κατά του εχθρού - έχουμε πλησιάσει στις γραμμές άμυνάς του. Και τότε γίνεται ένα ακόμη θαύμα. Οι ζωντανοί - νεκροί της Στρατιάς μας υψώνουν το ανάστημα. Το βογγητό του μαρτυρίου τους μεταβάλλεται σ’ αλαλαγμό - σ’ επιθετικό παιάνα. Οι λόγχες αστραποβολούν κι οι στρατιώτες μας ορμούν ακάθεκτοι. Πού βρήκαν τη δύναμη τα παλικάρια εκείνα, μετά το μαρτύριο της ερήμου, πού βρήκαν το ψυχικό σθένος» γράφει ο Γιάννης Καψής.
«Το Καλέ Γκρότο, παρέμενε στη μνήμη των παλαιοτέρων ως τα τελευταία χρόνια. Το όνομα του σημαίνει «Μνημείο των Βράχων» και απέχει 60 χλμ από την Άγκυρα. Βρίσκεται στο ΒΑ άκρο που σχηματίζουν δύο κορυφογραμμές (Τσάλ και Αρντίζ) και σαν πύργος φράσσει την πρόσβαση προς την Άγκυρα. Είναι ένα επίμηκες τείχος βράχων που εκτείνεται σε μήκος 7 χλμ.. Είχε γίνει σχεδόν απόρθητο, διότι είχε οχυρωθεί με πολυβολεία και με διαδοχικές σειρές χαρακωμάτων. Στην υψηλότερη κορυφή είχε στηθεί ένα τεράστιο πυροβόλο. Σε γενικές γραμμές όλο το Καλέ Γκρότο είχε μεταβληθεί σε μία τεράστια πολεμική μηχανή. Και για τον λόγο αυτό όλη η αριστερή αμυντική διάταξη των Τούρκων στηριζόταν στο βραχώδες αυτό έρεισμα.» (Καργάκος).
Ο αγώνας που ακολούθησε ήταν λυσσώδης και οι μάχες φονικές. Ο Έλληνας μαχητής, για μια ακόμη φορά, επέδειξε απαράμιλλο θάρρος και πρωτοφανή αντοχή, παρότι είχαν προηγηθεί μακρές και κοπιώδεις πορείες σε άνυδρο και τελείως άγονο έδαφος.
Στις 12/8/1921 το Β΄ Σώμα Στρατού διατάχθηκε από τη Στρατιά Μικράς Ασίας να επιτεθεί προς το ύψ. Καλέ Γκρότο και να συνεχίσει προς το Κιζίλ Κογιουνλού, υπερκερώντας από τα ανατολικά την τουρκική τοποθεσία άμυνας.
Μετά απ’ αυτό, το Β΄ Σώμα Στρατού διέταξε την V Μεραρχία να επιτεθεί από τις 06:00 της 13ης Αυγούστου στην κατεύθυνση Σινανλί - Κουτλουχάν Τζαμί - Γκιουζελτζέ Καλέκιοϊ. Η επίθεση της V Μεραρχίας άρχισε την καθορισμένη ώρα, με το 43ο Σύνταγμα Πεζικού δεξιά και το 44ο αριστερά, ενώ το 33ο ΣΠ ακολουθούσε. Με την υποστήριξη του πυροβολικού κατόρθωσαν να ανατρέψουν τον εχθρό και να καταλάβουν ολόκληρη τη σειρά των υψωμάτων μεταξύ Κουτλουχάν Τζαμί και Μοντανανίν Τσελτίκ.
Στις 14 Αυγούστου η V Μεραρχία, αφού κατέλαβε τις πρωινές ώρες τη λοφοσειρά βόρεια του Κουτλουχάν Τζαμί, την οποία κατείχαν προωθημένα τουρκικά τμήματα, διέταξε το 43ο Σύνταγμα Πεζικού να επιτεθεί προς τα κύρια υψώματα του Καλέ Γκρότο..
Το Σύνταγμα αυτό με τον Διοικητή Αντισυνταγματάρχη Πεζικού Νικολοδήμο Δημήτριο από το Γαρδίκι Ομιλαίων Φθιώτιδας, άρχισε την επίθεσή του το μεσημέρι με τα ΙΙ/43 και ΙΙΙ/43 Τάγματά του στην πρώτη γραμμή, ενώ το Ι/43 Τάγμα παρέμεινε στη βάση εξόρμησής του, ως εφεδρεία, έτοιμο να επέμβει στον αγώνα. Λόγω του διακεκομμένου εδάφους, η προέλαση ήταν δύσκολη και γινόταν σχετικά αργά. Τα βραχώδη υψώματα του Καλέ Γκρότο κατέχονταν ισχυρά από τους Τούρκους. Το 43ο Σύνταγμα Πεζικού με την υποστήριξη του συνόλου του πυροβολικού της V Μεραρχίας κατέλαβε διαδοχικές εχθρικές θέσεις, ενώ γύρω στις 21.00 κατέλαβε την υψηλότερη κορυφή του Καλέ Γκρότο, αφού εκδίωξε με τις λόγχες τα εκεί τμήματα της 24ης Τουρκικής Μεραρχίας, η οποία υποχώρησε προς τα βόρεια σε κατάσταση διάλυσης. Επειδή νύχτωσε, δεν επιτεύχθηκε η πλήρης εκκαθάριση της περιοχής και παρέμειναν κάποια αντερείσματα στην κατοχή των Τούρκων.
Στις 15 Αυγούστου του 1921, μετά από διαταγή της Μεραρχίας, το 43ο Σύνταγμα Πεζικού με τη βοήθεια ορειβατικής πυροβολαρχίας προέβη στην ολοκλήρωση της κατάληψης του Καλέ Γκρότο. Οι Τούρκοι εξακολουθούσαν να κατέχουν την υψηλότερη κορυφογραμμή Ουλού Νταγ..
Στις 16 Αυγούστου του 1921, η V Μεραρχία οργάνωσε επίθεση με σκοπό την κατάληψη και του τελευταίου αυτού στηρίγματος των Τούρκων στην περιοχή του Καλέ Γκρότο. Την επιθετική ενέργεια ανέθεσε στο 43ο Σύνταγμα Πεζικού και σε μικτό απόσπασμα Ιππικού, με την υποστήριξη ολόκληρου του πυροβολικού της. Αντικειμενικός σκοπός ήταν το βορειοανατολικό τραπεζοειδές βραχώδες σύμπλεγμα της κορυφογραμμής Ουλού Νταγ, το οποίο εξακολουθούσαν να κατέχουν οι Τουρκοι..
Η επίθεση πραγματοποιήθηκε γύρω στο μεσημέρι της 17ης Αυγούστου. Το 43o Σύνταγμα Πεζικού, κινούμενο μέσα από τις νότιες πλαγιές του Ουλού Νταγ (ύψ. 1483), οδηγήθηκε με ταχύτητα στον αντικειμενικό του σκοπό. Οι Τούρκοι αμύνονταν στις θέσεις τους με πείσμα και προξένησαν μεγάλες απώλειες στους επιτιθέμενους. Απειλούμενοι όμως ανατολικά από το μεικτό απόσπασμα Ιππικού και νοτιοδυτικά από το 43ο Σύνταγμα Πεζικού, εγκατέλειψαν τις θέσεις τους και συμπτύχθηκαν προς τα βόρεια. Μέχρι τις 16.00, το 43ο Σύνταγμα Πεζικού είχε καταλάβει τις θέσεις των Τούρκων και εγκαταστάθηκε σταθερά στο τραπεζοειδές βραχώδες σύμπλεγμα. Οι απώλειες του 43ου Συντάγματος Πεζικού μαζί με αυτές του Μικτού Αποσπάσματος Ιππικού ανήλθαν σε 210 αξιωματικούς και οπλίτες νεκρούς και τραυματίες. ΔΙΣ/ΓΕΣ: «Επιχειρήσεις προς Αγκυραν, 1921».
Αυτό ήταν το τελευταίο επεισόδιο της μάχης του Καλέ Γκρότο. Κατόπιν το ενδιαφέρον του Ελληνικού Στρατηγείου στράφηκε στους τομείς των Α’ και Β’ Σ.Σ. εγκαταλείποντας το σχέδιο υπερκέρασης του εχθρού από αριστερά.
Οι αιματοβαμμένες νίκες των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων στο «καταραμένο βουνό» Καλέ Γκρότο συνιστούν μιαν εποποιία χωρίς προηγούμενο.
Επιστολή από στρατιωτικό του 43ου Συντάγματος Πεζικού της V Μεραρχίας, που μετέχει της μάχης του Καλέ Γκρότο 13/8 και καταλαμβάνει υψώματα περί το Κουτλουχάν Τζαμί, συνεχιζομένης της μάχης καταλαμβάνει την υψηλοτέραν κορυφήν του Καλέ Γκρότο 14/8 και στη συνέχεια καταλαμβάνει το βορειοανατολικό τμήμα του Ουλσύ Νταγ (Τραπεζοειδές) κατόπιν αγώνος 17/8, έχει ως ακολούθως:
Τ.Τ 927 17-8-21
"Αγαπητέ Χαρiλαε
Τώρα 7 ημέρες πολεμούμε διαρκώς σε κάτι υψώματα 60 χιλιόμετρα μακριά της Αγκύρας, 5 λεπτά το κανόνι δεν έχει παύσει. Σήμερα μας έδωσαν 25 δράμια γαλέτα και τώρα ψήνουν λίγο κρέας; χθές δε φάγαμε στάρι βρασμένο με νερό. Πεινούμε τρομερά οι εφοδιοπομπαί προσβάλονται καi δεν έρχονται εδώ, και δια να ψήσωμε κάτι κουβαλούμε νερό και ξύλα..:
Μπορεί θεωρητικά στο πεδίο της μάχης νικήτρια να ήταν η ελληνική πλευρά, ωστόσο δεν πέτυχε τον αντικειμενικό της σκοπό, που ήταν κατάληψη της Άγκυρας, ενώ τέθηκαν εκτός 23.000 στρατιώτες και αξιωματικοί που δεν αναπληρώθηκαν. Οι απώλειες των επιχειρήσεων για τις ελληνικές δυνάμεις ανήλθαν σε 4.000 νεκρούς και 19.000 τραυματίες, ενώ για την τουρκική πλευρά σε νεκρούς και τραυματίες γύρω στις 38.500..
Όμως, οι επιτυχίες αυτές των Ελλήνων κατακτήθηκαν με τεράστιες θυσίες σε έμψυχο υλικό, αλλά και σε εφόδια. Παράλληλα, παρουσιάστηκαν σοβαρά προβλήματα όπως η πλημμελής διοίκηση, η κόπωση των τμημάτων, η έλλειψη ικανών εφεδρειών να αναπληρώσουν τις μεγάλες απώλειες ανδρών και ιδίως αξιωματικών, προβλήματα επισιτισμού (από 13 έως 24 Αυγούστου τό Β΄Σώμα Στρατού δεν εφοδιάσθηκε ούτε με ψωμί) και γενικότερα ανεφοδιασμού του στρατού, τα οποία οδήγησαν στην πτώση του ηθικού του Ελληνικού Στρατού. Οι Έλληνες στρατιώτες για αρκετές μέρες έτρωγαν βρασμένο σιτάρι, το οποίο αποκαλούσαν σκωπτικά "τα κόλυβα του Γούναρη". Επίσης πολλές επιθέσεις κατά οχυρωμένων θέσεων των Τούρκων πραγματοποιήθηκαν χωρίς την απαραίτητη προπαρασκευή πυροβολικού, λόγω ελλείψεως βλημάτων πυροβόλων αλλά και της απουσίας αεροπορικής δύναμης κάλυψής του, με προγενέστερη επισκόπηση των εχθρικών θέσεων.
----
----
Αμφιταλάντευση και ασυνεννοησία.
-----
-----
Από τις 7 Σεπτεμβρίου αποφασίστηκε η διακοπή της επίθεσης για τη διάσπαση της τρίτης και τελευταίας αμυντικής γραμμής και η προσωρινή μετάπτωση σε άμυνα, καθώς οι αντοχές των μαχητών είχαν φθάσει στο έσχατο όριό τους και οι προβλέψεις για συνέχιση της επίθεσης ήταν ιδιαίτερα δυσοίωνες.
Παρομοίως και στην πλευρά των Τούρκων η κατάσταση ήταν κρίσιμη, είχαν μεγάλες απώλειες ενώ είχαν διασπαστεί οι δύο αμυντικές γραμμές τους. Η τουρκική διοίκηση σκέφθηκε προς στιγμήν την απόσυρση πίσω από την Άγκυρα, αλλά αυτό θα ισοδυναμούσε με καταστροφή, γιατί θα έπεφτε στα ελληνικά χέρια η πρωτεύουσά τους Άγκυρα η κύρια βάση ανεφοδιασμού τους και, ανατολικά αυτής, χωρίς σοβαρή δημογραφική βάση και χωρίς εφόδια η συνέχιση της αντίστασης τους θα ήταν ανέφικτη.
Η διοίκηση της Ελληνικής Στρατιάς τότε, αμφιταλαντευόμενη και αδυνατώντας να αποφασίσει για την εξέλιξη των επιχειρήσεων, έστειλε τηλεγράφημα στην κυβέρνηση στην Αθήνα ζητώντας από τον πρωθυπουργό Δ. Γούναρη εντολές για την περαιτέρω συνέχιση της επίθεσης. Στο τηλεγράφημα ο Παπούλας ρωτούσε αν η κυβέρνηση θεωρούσε επιβεβλημένη τη συνέχιση της επίθεσης έστω και με τον κίνδυνο της ανατροπής και ήττας της Στρατιάς. Ο Γούναρης με έκπληξη απάντησε ότι ήταν αναρμόδιος και συνέστησε να ληφθεί η απόφαση «συμφώνως προς το στρατιωτικόν συμφέρον».
Την 9η Σεπτεμβριου ο διοικητής του Β' Σώματος Στρατού Πρίγκιπας Ανδρέας εξέδωσε αυθαίρετη διαταγή μετακίνησης των δυνάμεών του (V, XIIΙ Μεραρχιών ΠΖ και Ταξιαρχία Ιππικού) προς τα πίσω. Ομως βάσει της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού, η μετακίνηση του Β΄Σώματος Στρατού πίσω από το Α΄ Σώμα Στρατού ήταν συμφωνημένη από τα επιτελεία Στρατιάς Μικράς Ασίας και Β΄Σώματος Στρατού, γιά να αντιμετωπισθή η τουρκική επίθεση που αναμενόταν. Ο αρχηγός της Στρατιάς Μικράς Ασίας Παπούλας αντέδρασε αμέσως αποστέλλοντας το παρακάτω μήνυμα:
"Έκπληκτος προ σκέψεως εγκαταλείψεως θέσεών σας, διατάσσω Σώμα παραμείνει θέσεις του. Μόνος αρμόδιος κρίνη και αποφασίση τυγχάνω εγώ ως διοικητής της Στρατιάς".
Όμως την 11 Σεπτεμβρίου ο Παπούλας σε συνεννόηση με το Επιτελείο της Στρατιάς, εξέδωσε διαταγή μετακίνησης του Β' Σώματος Στρατού πίσω από το Α' Σώμα Στρατού. Δηλαδή αναίρεσε την απόφαση που είχε λάβει δύο μέρες πριν!
Τα ξημερώματα της 13 Αυγουστου 1921 η μεγάλη επιχείρηση έληξε άδοξα για τις ελληνικές δυνάμεις, οι οποίες πέρασαν τις γέφυρες του Σαγγαρίου επιστρέφοντας στα ορμητήριά τους επί της δυτικής όχθης του ποταμού, από όπου είχαν ξεκινήσει την προέλασή τους πριν ένα μήνα. Ο ελληνικός στρατός υποχώρησε αντιμετωπίζοντας με επιτυχία μία 4ήμερη αντεπίθεση των Τούρκων στην περιοχή των "Δίδυμων Λόφων", αλλά ήταν σαφές πως είχε χάσει τη μεγάλη ευκαιρία να αναδειχτεί νικητής, αφού δεν είχε πετύχει τους αντικειμενικούς στόχους του..
Η διοίκηση της Στρατιάς δεν εξέτασε καθόλου το ενδεχόμενο να παραμείνει αυτή στα εδάφη που είχε καταλάβει γιατί η περιοχή ήταν εντελώς άγονη, χωρίς πόρους για την επί μακρόν συντήρηση του στρατεύματος και μακριά από τις βάσεις ανεφοδιασμού. Επί πλέον, από τον Οκτώβριο ο καιρός σε αυτά τα υψίπεδα της Ανατολίας (1000 μέτρα περίπου υψόμετρο) γινόταν πολύ εχθρικός με συνεχείς ραγδαίες βροχές που μετέβαλαν την περιοχή σε απέραντο τέλμα και τον χειμώνα ακολουθούσε δριμύ ψύχος με άφθονες χιονοπτώσεις. Τις επόμενες μέρες οι τουρκικές δυνάμεις πέρασαν σε αντεπίθεση για την ανατροπή της ελληνικής Στρατιάς, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Οι ελληνικές δυνάμεις αφού ξαναπέρασαν τον Σαγγάριο κατά την αντίστροφη φορά την 10η Σεπτεμβριου εγκαταστάθηκαν συντεταγμένες στη γραμμή εξόρμησής τους Εσκί Σεχήρ - Αφιόν Καραχισάρ καταστρέφοντας 134 χιλιόμετρα σιδηροδρομικής γραμμής δυτικά του Σαγγαρίου και 8 χιλιόμετρα ανατολικά προς Πολατλί, ώστε να μην μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν για καιρό οι Τούρκοι.
Όλο το χρονικό διάστημα που διήρκεσε η μάχη του Σαγγαρίου στην Άγκυρα λειτουργούσαν τα λεγόμενα Δικαστήρια της Ανεξαρτησίας, όπου με συνοπτικές διαδικασίες καταδικάζονταν και εκτελούνταν υποστηρικτές του σουλτάνου και αντίπαλοι του κεμαλικού καθεστώτος. Οι λίγοι χριστιανικοί πληθυσμοί της Άγκυρας είχαν αποχωρήσει από την πόλη φοβούμενοι για την τύχη τους και κρυβόταν σε απρόσιτες περιοχές μακράν της πόλεως. Επίσης όταν η μάχη βρισκόταν στην κορύφωσή της και ο ελληνικός στρατός είχε φθάσει κοντά στην Άγκυρα οι κάτοικοί της έκαναν κατ' επανάληψη ολονυκτίες και δεήσεις στον Αλλάχ για τη σωτηρία τους.. Όταν ο ελληνικός στρατός αποχώρησε οι κάτοικοι της Άγκυρας πανηγύρισαν για τη σωτηρία της πόλεως και την ελληνική αποτυχία.
Η μάχη του Σαγγάριου σήμανε το τέλος των επιθετικών επιχειρήσεων για τον Ελληνικό Στρατό στην Μικρά Ασία και την μετάπτωση του σε αμυντική κατάσταση. Η πρωτοβουλία των κινήσεων έκτοτε μετατέθηκε στην πλευρά του Κεμάλ και του τουρκικού στρατού.. Επιπλέον μετά την αποτυχία της κατάληψης της Άγκυρας ο Κεμάλ και η κυβέρνησή του αναγνωρίστηκαν πλήρως από τους διεθνείς παράγοντες, ενώ ο σουλτάνος και η κυβέρνησή του στην Κωνσταντινούπολη περιήλθαν σε ανυποληψία. Έτσι και σε διπλωματικό επίπεδο η αποτυχία των Ελλήνων στην μάχη του Σαγγαρίου έπαιξε τεράστιο ρόλο.
-----
-----
Στροφή στη Βασιλεύουσα.
-----
-----
Ταυτόχρονα, ο Κεμάλ με μυστική συμφωνία με τους Γάλλους (Συνθήκη της Αγκύρας, 20 Οκτωβρίου του 1921) ακύρωσε τη συνθήκη των Σεβρών, ενώ παράλληλα οι Γάλλοι εγκατέλειψαν την Κιλικία αφήνοντας άφθονο πολεμικό υλικό στα χέρια των Τούρκων, οι οποίοι απέκτησαν πλέον και αεροπλάνα..
Σε μία ύστατη προσπάθεια να παγιώσουν τις κτήσεις τους στην Ανατολή οι Ελληνες κυβερνώντες κατέληξαν πως ο μόνος τρόπος να αναγνωριστούν διπλωματικά ως οι κυρίαρχοι της Δυτικής Μικράς Ασίας ήταν να καταλάβουν τη Κωνσταντινούπολη η οποία βρισκόταν υπό κατοχή της Αντάντ, εξαναγκάζοντας έτσι τις Μεγάλες Δυνάμεις να συμβιβαστούν με την ύπαρξη της Μεγάλης Ελλάδας. Την ιδέα αυτή είχε προτείνει σε επιστολή προς τη κυβέρνηση ο Ιωάννης Μεταξάς τον Απρίλιο του 1921, αλλά μέχρι τότε την απέρριπταν ως έσχατη λύση.
Ο Άγγλος Βουλευτής Γκλην πήρε τηλεγράφημα από τον Άγγλο στρατηγό Τάουνσεντ από την Άγκυρα που ανάφερε ότι ο «Κεμάλ είναι διατεθειμένος διαπραγματευτεί ειρήνην» σε περίπτωση που οι Έλληνες καταλάμβαναν τη Πόλη. Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ τόνιζε ότι: "...η Ελλάς ζήτησε από τους Συμμάχους την άδεια να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ήταν οι Έλληνες σε θέση να το κάνουν και μόνη δε η απειλή της επιχείρησης κατετάραξε τους Τούρκους στην Άγκυρα...".
Ωστόσο, ενώ η Ελληνική κυβέρνηση υπολόγιζε στη σχετική αδιαφορία των συμμάχων μπροστά στο σχέδιο τους, καθώς εκτός άλλων τα συμμαχικά στρατεύματα στην ουδέτερη ζώνη ήταν λιγοστά σε σχέση με τα Ελληνικά, οι τελευταίοι σύσσωμοι και κυρίως η Γαλλία και η Ιταλία απαγόρευσαν την εισβολή των Ελληνικών στρατευμάτων, δίνοντας στα λίγοστά μεν αλλά ταυτόχρονα συμμαχικά στρατεύματα την εντολή να υπερασπιστούν τη Πόλη δια των όπλων. Ο Βρετανικός τύπος αποδοκίμασε τη στάση της Αντάντ και της κυβέρνησής τους, χωρίς ωστόσο κάποιο αποτέλεσμα. Τελικά στις 18 Ιουλίου αποφασίστηκε η οριστική εγκατάλειψη του σχεδίου καθώς η κυβέρνηση δε θέλησε να βρεθεί αντιμέτωπη με την οργή των Μεγάλων Δυνάμεων, ρίχνοντας ταυτόχρονα το ηθικό όλων των Ελλήνων και ιδίως αυτών που βρίσκονταν στο Μικρασιατικό μέτωπο..
Ταυτόχρονα, οι σχέσεις της Ελλάδας με τις δυνάμεις τις Αντάντ είχαν γίνει πιο τεταμένες από ποτέ, καθώς από άλλοτε συμμαχικές τώρα είχαν φτάσει στο παραπέντε να συγκρουστούν έξω από τη Κωνσταντινούπολη. Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με τις διάφορες συμφωνίες που είχε συνάψει η Γαλλία και η Ιταλία με τους Νεότουρκους ίσως μπορεί να εξηγήσει εν μέρει την παγερή στάση ουδετερότητας που ακολούθησαν μπροστά στις σφαγές και ιδιαίτερα στην καταστροφή της Σμύρνης.
----
----
Η κατάρρευση.
-----
-----
Η υπερέκταση των Ελληνικών γραμμών που είχε διαμορφωθεί, τα οποία δηλαδή εκτείνονταν σε μία τεράστια απόσταση χωρίς να υπάρχει η απαραίτητη αλληλοκάλυψη των τμημάτων, σε συνδυασμό με την εξάντληση των στρατιωτών από την πολύχρονη παραμονή τους σε κατάσταση εκστρατείας μέσα σε ένα απόλυτα εχθρικό περιβάλλον πολύ μακριά από τα φιλικά παράλια, η ενδυνάμωση του αντιπάλου και οι σχεδόν εχθρικές σχέσεις με τους πρώην "συμμάχους" ήταν τα άμεσα αίτια που οδήγησαν στην ξαφνική αλλά και απολύτως λογική κατάρρευση του μετώπου τον Αύγουστο του 22'. Όπως περιέγραψε ο βρετανός στρατηγός Τιμ Χάρινγκτον, τα ελληνικά στρατεύματα κατέρρευσαν "σαν τραπουλόχαρτα".
Οι συμμαχοι που μας ωθησαν ουσιαστικα σε αυτην την εκστρατεια τηρησαν στάση αυστηρής ουδετερότητας (όπως είχαν διαταχθεί) μπροστά στη σφαγή, ενώ καταγράφηκαν και περιπτώσεις όπου οι άνδρες των πληρωμάτων ράβδιζαν τα χέρια των ικετεύοντων χριστιανών που προσπαθούσαν να ανεβούν στα καταστρώματα για να σωθούν, συμμετέχοντας έτσι στο έγκλημα των Τούρκων.
Η αρνητική έκβαση της μικρασιατικής εκστρατείας οδήγησε στη μεγάλη καταστροφή, την απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπινων ζωών και την προσφυγοποίηση 1,5 εκατομμυρίου άλλων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε ο Ελ. Βενιζέλος με το υπόμνημά του στη Συνδιάσκεψη της Ειρήνης του Παρισιού, στη Μικρά Ασία ζούσαν 1.694.000 Έλληνες. Στη Θράκη και την περιοχή της Κωνσταντινούπολης 731.000. Στην περιοχή της Τραπεζούντας 350.000 και στα Άδανα 70.000. Σύνολο 2.845.000 Έλληνες που αποτελούσαν το 20% του πληθυσμού των περιοχών, αλλά που κυριαρχούσαν οικονομικά, είχαν δε καταφέρει να διατηρήσουν την πολιτιστική τους κληρονομιά, παρ' ότι αποτελούσαν μειονότητα σε εχθρικό περιβάλλον, έχοντας 2.177 σχολεία με 177.505 μαθητές και 4.596 δασκάλους, καθώς και 2.232 εκκλησίες.
Οι διασωθέντες έφτασαν στο Βασίλειο της Ελλάδας ως πρόσφυγες και τραγικές αποδείξεις μιας ανολοκλήρωτης πορείας. Ερωτηματικό παραμένει ως σήμερα, ο μεγάλος αριθμός κρυπτοχριστιανών οι οποίοι παραμένουν ως και σήμερα, αφανείς. Στα συντρίμια της Σμύρνης τερματίσθηκε η ελληνική παρουσία 2.500 ετών στη Μικρά Ασία και ενταφιάστηκε η ιδεολογία της «Μεγάλης Ιδέας», η οποία είχε αποτελέσει επί σχεδόν έναν αιώνα τον κεντρικό άξονα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και τη βασική πηγή τροφοδότησης της νεοελληνικής αυτοσυνειδησίας.
-----
-----
Οι Θεσσαλοί στη Μικρασία.
-----
-----
Η Ι Μεραρχία Θεσσαλίας και τα Συνταγμάτα της (4ο ΣΠ Λαρίσης, 5ο ΣΠ Τρικάλων, 1/38 ΣΕ Καρδίτσης) κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922), ειχε 3.600 Θεσσαλους νεκρους, που εφονεύθησαν ή απεβίωσαν κατά την διάρκειά της.
1η ΜΕΡΑΡΧΙΑ
Διοικητής:
Συνταγματάρχης Πυροβολικού, Νίκος Ζαφειρίου.
Έδρες:
Σμύρνη,
Κασαμπά,
Αϊδίνιο,
Κύριες μονάδες:
4ο Σύνταγμα Πεζικού
5ο Σύνταγμα Πεζικού
1/38 Σύνταγμα Ευζώνων
Έξι μήνες αργότερα, κατά την ημέρα της πρωτομαγιάς του 1919, παρά τις άσχημες καιρικές συνθήκες, ο στρατός με τον διοικητή του έμπεδου πυροβολικού έχει εκδράμει στο αλσύλλιο του Αγίου Γεωργίου Ριζαριού. Εκεί λίγο μετά το μεσημέρι, από τον απεσταλμένο του εισαγγελέα Βουτσιλά οι εκδρομείς, πολίτες και στρατιώτες, πληροφορούνται ότι το Ανώτατο Συμβούλιο της Διασκέψεως των Παρισίων αποφάσισε την κατάληψη της Σμύρνης από τον ελληνικό στρατό.
Τρεις βδομάδες αργότερα οι πρώτοι στρατιώτες που αποβιβάστηκαν στη Σμύρνη ήταν εκείνοι της 1ης Μεραρχίας, η οποία στρατολογούσε Θεσσαλούς και περιελάμβανε το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων, το 4ο της Λάρισας και το 1ο ευζωνικό της Καρδίτσας μαζί με Μοίρα ορειβατικού πυροβολικού.
Σε τηλεγράφημα σταλμένο από τη Σμύρνη στις 2 Μαΐου διαβάζουμε μεταξύ άλλων ότι «η 1η Μεραρχία έφθασε εις Σμύρνη σήμερον την 7.30 π.μ. Την 8.30 π.μ. αποβιβάζεται από το υπερωκεάνιον «Πατρίς» το 1ο ευζωνικόν Σύνταγμα». Σύμφωνα με την εφ. «Θάρρος» διοικητής της 1ης Μεραρχίας ήταν ο συνταγματάρχης Ν. Ζαφειρίου, διοικητής του 5ου Συντάγματος ο αντισυνταγματάρχης Τσάκαλος, του 4ου Συντάγματος ο αντισυνταγματάρχης Σχινάς και του 1ου Ευζωνικού ο αντισυνταγματάρχης Σταυριανόπουλος. (4/5/1919)..
-----
-----
Η τιμή των Ελληνικών Όπλων θυσιασμένη στον βωμό των συμμαχικών συμφερόντων.
-----
-----
Θεωρώ πως η κίνηση του Ελληνικού Στράτου στην Τουρκιά αποτελεί καθαρά μια ιμπεριαλιστική δράση, που δεν έχει παρατηρηθεί στους υπολοίπους ενόπλους αγώνες των Ελλήνων στη νεότερη ιστορία.. Πρέπει όμως να δώσω μια εξήγηση για αυτό.. Σαφώς και η γη της Ιωνίας ήταν λίκνο και κοιτίδα του Ελληνικού πολιτισμού.. Ποσω μάλλον που εκείνη την περίοδο το ελληνικό στοιχείο ήταν πολύ ανθηρό και οι Έλληνες όριζαν το εμπόριο και την τύχη αυτής της περιοχής.. Χαρακτηριστικό είναι πως η είσοδος του Ε. Σ. στη Σμύρνη έγινε με πρωτοφανείς πανηγυρισμούς.. Φυσικά ο Ελληνικός πολιτισμός είχε σημαντικά ερείσματα και στις περιοχές της νυν Τουρκιάς (χρησιμοποιώ τις αρχαίες ονομασίες), όπως της Φρυγίας, της Λυκαονίας, της Λυδίας.. ποσω μάλλον της Καππαδοκίας που εκτείνεται πέραν της Αγκύρας, με τους σημαντικότερους Πατέρες της Ορθόδοξου Εκκλησιάς.. Αλλά εκείνη την περίοδο οι Έλληνες σε εκείνες τις περιοχές δεν ήσαν αρκετοί (εκτός φυσικά του Πόντου) για να δικαιολογηθεί η αυτή η δράση..
Φυσικά η εκστρατεία πραγματοποιήθηκε με την ώθηση των συμμάχων και την επιρροή της Μεγάλης Ιδέας.. όπως την είχαν εμπεδώσει οι Έλληνες πολίτικοι και στρστιωτικοι.. με κύριο εκφραστή τον Βενιζέλο..
Πρέπει να ομολογήσω, ασχέτως της τελικής κατάληξης, τον μεγάλο θαυμασμό μου για τον Ελληνικό Στράτο, ο οποίος επί 3, 5 έτη στην περιφέρεια της Τουρκιάς ήταν ο απόλυτος ρυθμιστής.. Πέτυχε σημαντικές νίκες, κράτησε τον ανεφοδιασμό και την οργάνωση του σε υψηλά επίπεδα, παρ' όλη την δύσκολη κατάσταση και την υπερέκταση του μετώπου, όπως θα δείτε στους χάρτες.. Αλλά στους χάρτες θα δείτε επίσης και το πολύ σνορθοδοξο άνοιγμα του μετώπου.. Τα κατακτηθέντα εδάφη δεν οριοθετούνται ορθολογικά από μια ευθεία γραμμή, αλλά από ένα σχήμα τόξου.. Ακόμη και η γραμμή Εσκη Σεχίρ-Κιουταχεια-Αφιον Καραχισάρ, την οποίαν την κρατούσαν με σχετική ευκολία, και αυτή σαν τόξο είχε απλωθεί.. Ποσω μάλλον μετά που έγινε η κίνηση προς τον Σαγγαριο.. Φαίνεται ξεκάθαρα η ικανότητα του Ελληνικού Στράτου της εποχής.. αλλά ίσως και η ασυντονισια των βημάτων του στρατιωτικού σχεδιασμού.. Για το τελευταίο, υπάρχουν λόγοι:
α) Οι σύμμαχοι, οι οποίοι ζητούσαν, βάσει των δικών του συμφερόντων, να γίνουν κάποιες κινήσεις του Ε. Σ.(φυσικά στο τέλος προδοτικά μας εξέθεσαν και μας πολέμησαν ουσιαστικά.. και είναι κατ' εμέ οι κύριοι υπεύθυνοι για τη μικρασιατική καταστροφή).
β) οι αλλαγές πολίτικων και στρατιωτικών κατά την περίοδο των εχθροπραξιών.. Εκλογές, αλλαγή διαταγών, διχασμός, βενιζελικοι-βασιλικοι.. και το μόνο που έσωζε τα προσχήματα ήταν το αξιομαχον του Ε. Σ.
Στρατηγικά ίσως συνέφερε να κρατηθεί μια ζώνη λίγο έξω από την περιφέρεια της Ιωνίας.. και φυσικά η Κωνσταντινούπολη.. Είναι φυσικά αξιοσημείωτο πως ο αιώνιος Ελληνικός πόθος, η Πόλη δεν ήταν μέσα στα αρχικά σχεδία της εκστρατείας.. Ενώ ήταν τα βάθη της Ανατολιας! Αν και μετά το τέλμα του Σαγγάριου πάρθηκε αρχικώς η απόφαση για κατάληψη της Πόλης, τελικά δεν προχώρησε καθώς εκεί τα συμφέροντα ήταν πολλά και εκτός των Τούρκων θα είχαμε και όλους τους άλλους εναντίον..
Ειλικρινά, αν δείτε την πορεία του Ε. Σ. αυτά τα 3 χρόνια στα ενδότερα της Τουρκιάς, θα παρατήσετε πως είχε μόνο νίκες.. Ακόμη και στη μάχη του Σαγγάριου οι Έλληνες νίκησαν, απλώς μετά δεν υπήρχε άλλη εξέλιξη, γιατί είχαν απλωθεί πολύ, δεν υπήρχε διοικητική μεριμνά, οι διαταγές ήσαν αλλοπρόσαλλες και οι Σύμμαχοι μας είχαν πουλήσει.. Ακόμη και την Άγκυρα θα έπαιρναν οι Έλληνες, αλλά πως θα γινόταν να την κρατήσουν, όταν αυτές οι μη σωστά προωθημένες Ελλ. δυνάμεις δεχθήκαν κιόλας χτυπήματα από τα νώτα.. Από τις κτήσεις, κυρίως νοτιά, που κρατούσαν οι Σύμμαχοι και τελικά κρυφίως τις άφησαν στους Τούρκους, ενώ εμάς μας παρότρυναν να πάρουμε την Άγκυρα.. Και μείναμε σαν τη καλάμια στον κάμπο στη Κόκκινη Μηλιά (μάλλον αυτό το θρυλικό όνομα αντιστοιχεί στο Μονοδενδριον στα όρη Τουρκιάς-Περσιας)..
Μελετώντας την Ιστορία και τον αντίκτυπο που είχαν όλα αυτά στην εξέλιξη και πρόοδο του Έθνους μας, θεωρώ πως πιο συνετές κινήσεις θα ήταν η προσάρτηση της Ιωνίας και της Πόλης.. Και όπως δείχνει η δυναμική των Ελληνικών όπλων τότε και με την ανάλογη διπλωματική στήριξη ίσως να τις είχαμε κρατήσει.. Κυρίως την περιοχή της Σμύρνης..
Αλλά δείτε το μακροπρόθεσμα.. Θα μπορούσαμε να κρατήσουμε την ειρήνη τόσα χρόνια με τους Τούρκους, όταν θα τους είχαμε αποκλείσει εντελώς από την θάλασσα; Το θεωρώ αδύνατον! Ήδη βλέπετε, πως έχουν σκυλιάσει που κρατάμε σχεδόν όλο το Αιγαίο.. Το 1922 η Ελλάδα δεν ηττήθηκε από την Τουρκιά.. Ηττήθηκε από τους κακούς δαίμονες της, την αδυναμία να αναχαιτίσει τις επιβλαβείς επιρροές από μέσα αλλά και απ' έξω από τα τείχη..
Κάποιοι λένε πως ο Τούρκικος Στράτος ήταν στα χειρότερα του και αυτό εκμεταλευτηκαν τα Ελληνικά Όπλα.. Δεν είναι ακριβώς έτσι.. Πριν λίγα χρόνια είχαν καταφέρει οι Τούρκοι στην Καλλίπολη ένα καίριο πλήγμα στους Συμμάχους και είχαν προχωρήσει σε αιματηρές εθνοκαθαρσεις και διωγμούς.. Θεωρώ ειλικρινά πως ο Ε. Σ. ήταν εξαιρετικά αξιόμαχος..
Εν κατακλείδι όμως, όλα αυτά δεν μπορούν να λυτρώσουν τις ψυχές των 11. 500 περίπου Ελλήνων νεκρών και άλλων τόσων αγνοούμενων (τα αντίστοιχα νούμερα των Τούρκων ήταν 24. 000 νεκροί και 18. 000 αγνοούμενοι) και των 264. 000 νεκρών Ελλήνων άμαχων από την εκδικητικότητα των Τούρκων.. Και αυτό το λέω στηριζόμενος στη ματαιότητα των ανθρωπίνων παθών.. Κανένας πόλεμος δε γίνεται για καλό σκοπό. Κάθε πόλεμος γίνεται για καθαρά οικονομικούς σκοπούς. Πίσω από κάθε πόλεμο κρύβεται ένα μεγάλο και ισχυρό συμφέρον.. Φυσικά όμως να εξασφαλίζει για κάποιο χρονικό διάστημα την ειρήνη.. Και την αποτίναξη ενός τυρρανικου ζυγού.. Αλλά γενικά τα ωφελη είτε πολιτικά είτε κοινωνικά είναι απείρως λιγότερα από τις αρνητικές συνέπειες.. Ασφαλώς ένας λαός, όταν είναι σε εμπόλεμο κατάσταση, αισθάνεται πως αυτός έχει το δίκιο με το μέρος του.. Αλλά πίσω από το λαϊκό αίσθημα βρίσκονται πάντα κάποιοι κακοί ισχυροί που χειραγωγούν και κατευθύνουν..
Ο Γιάννης Δάρης μπορεί να γύρισε από τη Μικρασια, έχοντας κληρονομήσει όμως χρόνια προβλήματα υγείας.. Πίσω του άφησε πολλούς φίλους και συντρόφους του 4ου Συντ. Πεζικού Λαρίσης, κουφάρια στην άνυδρη Αλμυρά Έρημο του Σαγγάριου.. Σε αυτήν την θυσιαστικη και ένδοξη αλλά άγονη πορεία στην Κόκκινη Μηλιά.. Για ποιον λόγο;
Για το χατίρι των εμπόρων του πόλεμου;
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου