Η ΙΕΡΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ ΤΗΣ Ι.Μ. ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ, ΣΥΚΕΑΣ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΟ ΛΙΤΑΝΕΥΟΜΕΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ.

 

                                                                    Δαρη Χρ. Γιάννη, Θεολόγου- Αστυνομικού                                                                                                                               

Απόλυτα συνδεμένες είναι, στο πέρασμα των αιώνων, οι πορείες της Ιεράς Μονής Αναλήψεως Του Σωτήρος και της Συκέας Ελασσόνας. Το χωριό υπάρχει σε αυτό το σημείο, με τα τωρινά ιστορικά στοιχειά, από την ύστερη βυζαντινή περίοδο (1261-1453).¹ Ίσως όμως και από πιο παλιά. Και είχε από την σύσταση του και κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας μόνον ελληνοχριστιανικό πληθυσμό.²

  Η Ιερά Μονή Αναλήψεως ιδρύθηκε επί αρχιερατείας Μητροπολίτου Ελασσώνος Γερμανού, αγιογραφήθηκε και ολοκληρώθηκε το 1650. Οι ιδρυτές ήταν τότε οι μονάχοι Ιωακείμ, Ιωάννης και Διονύσιος. Ήταν ανδρώα όλους τους αιώνες ενώ έπαψε να λειτουργεί το 1932 με τελευταίο μονάχο και ηγούμενο τον Διονύσιο.

  Το όνομα της Μονής αρχικώς ήταν Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου και Αναλήψεως, αλλά πανηγυρίζει την ημέρα της Αναλήψεως του Σωτήρος. Η Μονή διέθετε μεγάλη περιουσία και είχε σπουδαία συνεισφορά στην εκπαίδευση των κατοίκων της περιοχής, όπως δείχνει και η παράδοση για τη λειτουργία κρυφού σχολείου. Στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης και του Μακεδονικού Αγώνα, παρείχε στους αγωνιστές υλική και ηθική βοήθεια.³

  Το 1924-25 δημιουργήθηκε και εποικίσθηκε από αδελφούς Έλληνες πρόσφυγες, κυρίως από τον Πόντο, ο οικισμός Ανάληψη. Για να γίνει αυτό πρόσφερε η Μονή Αναλήψεως 15. 000 στρέμματα γη. Πρέπει να σημειωθεί πως η Μονή πρωτοστάτησε σε προσφορά και δωρεές, όπως ο οικισμός Ανάληψης, η ανέγερση του νέου Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου το 1879 και η ανέγερση του Δημοτικού Σχολείου Συκέας. Είναι ο σημαντικότερος αιμοδότης και ευεργέτης της περιοχής. Και όλα αυτά με θέληση και απόφαση του μοναστικού πληρώματος και όχι με πιέσεις από το κράτος. 

  Τώρα κάποια στοιχειά για την θαυματουργή Εικόνας της Αγίας Τριάδος (Φιλοξενίας του Αβραάμ), η οποια λιτανεύεται από τη Συκεα στο Μοναστήρι την παραμονης της Αναληψεως. Η Εικόνα στην Ορθόδοξη Παράδοση αναφέρεται ως Αγιά Τριάδα, αν και απεικονίζει τρεις αγγέλους να δέχονται την φιλοξενία του Αβραάμ και της γυναικάς του, Σάρας και αναγγέλλουν στο ζεύγος πως θα αποκτήσει παιδί σε ένα χρόνο, όπως και έγινε. Καθώς αυτό το συμβάν αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη, καθιερώθηκε από τους Πατέρες της Εκκλησιάς ως μια προτύπωση του Μυστηρίου της Αγίας Τριάδος, όπως αποκαλύφθηκε πλήρως στην Καινή Διαθήκη.⁴

  Και ίσως παραξενεύει κάποιους πως ενώ μιλάμε για την Ι. Μ. Αναλήψεως Του Σωτήρος, η λιτανευομένη Εικόνα είναι η Αγιά Τριάς (Φιλοξενία του Αβραάμ). Η εφέστια, η κανονική Εικόνα της Αναλήψεως (η οποία, στο φωτοστέφανο του Χριστού, ήταν φιλοτεχνημένη με σμαράγδια) εκλάπη από το Μοναστήρι περίπου το 1930. Εκείνα τα χρόνια και ενώ δεν ήξεραν οι πιστοί ποια Εικόνα θα λιτανεύσουν, καθώς η κύρια είχε κλαπεί, κατά τη λαϊκή παράδοση, έμπροσθεν της Εικόνας της Αγίας Τριάδος έγινε ένα θαύμα. Την ίδια Εικόνα ευλαβούμαστε και προσκυνούμε έως σήμερα.

  Την ημέρα των Θεοφανείων μεταφερόταν στον Άγιο Δημήτριο Συκέας (τώρα στην Αγιά Παρασκευή) και παραμένει έως την παραμονή της Αναλήψεως. Το απόγευμα σε ακολουθία ακούγεται το τελευταίο "Χριστός Ανέστη" και μετά με πρωτοφανή θρησκευτική πομπή η Εικόνα λιτανεύεται με πεζοπορία 2, 5 χιλιόμετρων έως το Μοναστήρι. Την συνοδεύουν ως τάμα για ίαση και πνευματική στήριξη χιλιάδες πιστοί (παλαιότερα ήταν δεκάδες χιλιάδες) και την υποδέχεται ο οικείος Μητροπολίτης Ελασσώνος.. Οι εκτιμήσεις που έχουν γίνει για την Εικόνα της Αγίας Τριάδος συναινούν πως είναι από τον 17⁰ άι., δηλαδή από τότε που ιδρύθηκε το μαναστηρι.

  Επίσης υπάρχουν δεκάδες αναφορές για θαύματα. Άνθρωποι έχουν ισχυριστεί πως προσευχήθηκαν μπροστά στην Εικόνα και έλαβαν γιατρειά σε προβλήματα γενικότερα υγείας, αναπηρίας και ψυχολογικά. Ακόμη και γυναίκες που είχαν πρόβλημα τεκνοποιίας, βεβαίωσαν πως τα κατάφεραν με τη μεσιτεία της Θείας Χάρης. Οι πιστοί με κατάνυξη και συντριβή προσέρχονται ενώπιον της χάριτος Του Θεού, οπού οι ικεσίες δεν απευθύνονται στις Εικόνες αλλά στον Εικονιζόμενο Θεάνθρωπο και στους άγιους μας. Και θαύματα μικρά ή μεγάλα, γίνονται καθημερινά αρκεί να έχουμε ανοικτά τα ματιά της ψυχής μας.⁵

  Η Εικόνα που λιτανεύεται στο πανηγύρι της Αναληψεως, δεν είναι η Εικόνα των Εισοδίων της Παναγιάς, που έρχεται από το Δομένικο. Είθισται όμως αυτές οι Εικόνες, καθώς λιτανεύονται και οι δυο μέσα σε λίγες μέρες, να αποκαλούνται από τους πιστούς κάτοικους των χωρίων μας ως "μάνα και κόρη".

  Η Εικόνα των Εισοδίων της Παναγιάς λιτανεύεται από τον Ιερό Ναό Παμμέγιστων Ταξιάρχων Δομενίκου στη Μονή Αναλήψεως την Κυριακή του Τυφλού (κινητή εορτή, 35 ήμερες μετά το Πάσχα) και επιστρέφει στο Δομένικο την ήμερα των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου). Φυσικά μιλάμε και εκεί για μια μεγαλοπρεπή θρησκευτική πομπή, που καλύπτει απόσταση 10 χιλιόμετρων και χρονικό διάστημα 2 ωρών. Η καθιέρωση της χάνεται στα βάθη των ετών και πραγματοποιείται υπέρ υγείας και ευλογιάς των κάτοικων των χωριών της περιοχής και καλής εσοδείας και στήριξης των αγροτών και κτηνοτρόφων.

  Η ιερά πανήγυρις της Μονής Αναλήψεως του Σωτήρος είναι σημείον αναφοράς της θρησκευτικής ζωής των περιοχών Λαρίσης, Τρικάλων, Γρεβενών και Κοζάνης. Η Μονή λειτούργησε εκ νέου το 1988 και πλέον είναι γυναίκεια. Γνωρίζει μεγάλη άνθηση με την Ηγουμενία της μονάχης Παντανάσσης και συνεχίζει να προσφέρει πνευματική θεραπεία, στήριξη και ανάπαυση. 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1) Χρήστος Καφφές, «Ο οικισμός της ύστερης βυζαντινής εποχής Παλιά Συκιά της Βερδικούσιας», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 59 (Λάρισα 2011) 43-44.

2) Βασίλης Κ. Σπανός, «Οι οικισμοί της επαρχίας Ελασσόνας στο οθωμανικό κατάστιχο TD 101 του 1521», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 74 (Λάρισα 2018) σ. 12‐13.

3) Λάζαρης Κω/νος, Προσκύνημα στην ιερά Μονή Αναλήψεως του Σωτήρος Συκέας Ελασσόνας, Ελασσόνα 1999, σ. 8-9.

4) Λόγος Β’ περί της Υπερουσίου Τριάδος, εκδ. Βασ. Ρηγοπούλου, Θεσ/νίκη 1991, τομ. Α’, σελ. 47.

5) Ware Κάλλιστος (επίσκ. Διοκλείας), Η Ορθόδοξη Εκκλησία (μτφρ. Ροηλίδης Ι.), 4η έκδ., Ακρίτας, Αθήνα 2007,σ. 56-58.

 

Η πορεία της Συκέας και της Παλιάς Συκιάς (Παλιάσκας) Ελασσόνας από το 1494 έως τις αρχές του 20ου άι."

Οι οικισμοί Συκέα και Παλιάσκα (Παλιά Συκιά).

Στις παρυφές των Αντιχασίων βρίσκεται το χωριό Συκέα Ελασσόνας. Απέχει 17 χλμ από την Ελασσόνα, 55 από τη Λάρισα και βρίσκεται 2 χλμ ανατολικά της Μονής Αναλήψεως του Σωτηρος. Έχει υψόμετρο 190 μ. και συμφωνά με την απογραφή του 2021 έχει 497 μονίμους κάτοικους (μαζί με τον οικισμό της Ανάληψης) ¹.

Για αρκετούς αιώνες δεν είχαμε έγκυρες πληροφορίες για την περιοχή. Στην ύστερη βυζαντινή περίοδο δημιουργήθηκε ένας οικισμός με το όνομα Συκέα. Όπως περνούσε ο καιρός ο οικισμός μεγάλωσε καθώς αρκετοί που είχαν τα κτήματα και τα ποιμνιοστάσια κοντά, μετακόμισαν εκεί. Κυρίως αυτοί έμεναν αρχικώς σε έναν παλιό οικισμό, η οποία είχε το ίδιο όνομα. Αυτός ο αρχικός οικισμός, η πρώτη Συκιά ονομάσθηκε Παλιά Συκιά (Παλιάσκα) καθώς ο νέος οικισμός έμεινε Συκιά.

Η Παλιά Συκιά (Παλιάσκα) είναι τώρα ένας μικρός οικισμός με 49 κάτοικους, που ασχολούνται με την κτηνοτροφία. Βρίσκεται από την Συκέα δυτικά 4 χλμ, απέχει από την Ελασσόνα 20 χλμ και 58 χλμ από τη Λάρισα. Έχει υψόμετρο 280 μ. Είναι πιο ψηλά από τη Συκέα καθώς ευρίσκεται εκεί που αρχίζουν να υψώνονται τ' Αντιχάσια (Οξυά) προς τη Βερδικούσια. Υπάρχει η βεβαιότητα πως η περιοχή της Παλιάσκας εκατοικείτο από την αρχαία εποχή. Υπάρχει πλήθος ευρημάτων, που ανακαλυφθήκαν κατά καιρούς στο κάστρο της καθώς υπάρχουν αναφορές ιστορικών και αρχαιολόγων.

Το 1858 επισκέφθηκε τα ερείπια της Παλιάς Συκιάς ο Γάλλος αρχαιολόγος Leon Heuzey και σημείωσε τα εξής: "Αυτά τα ερείπια δεν είναι τα ερείπια κάποιου άλλου φρουρίου αλλά καλά ερείπια μιας πόλης, μιας Χώρας, καθώς λένε οι κάτοικοι της περιοχής. Πιάνουν ένα ευρύχωρο μέρος σε ανώμαλο έδαφος χωρισμένο από έναν χείμαρρο που κατεβαίνει από τα βουνά της Βερδικούσιας. Ο χείμαρρος αυτός χωρίζει την πλατεία από τα υψώματα της Ακρόπολης. Διακρίνονται ίχνη σπιτιών, δεξαμενών και ένας μισοσπασμένος χειρόμυλος. Απομένουν κάποιες άκρες των οχυρωμάτων, πάντοτε φτιαγμένες από αρκετά μικρές πέτρες, κομμένες κατά το μήκος χωρίς όμως να συναρμολογούνται με κονίαμα, όπως είναι ο συνήθης τύπος το περραιβικού και ελληνικού συστήματος. Η πύλη γέρνει κάπως πλαγιαστά προς τα βορειοδυτικά". ²

 

Ένα αδημοσίευτο οθωμανικό απογραφικό κατάστιχο του 1454/55 και η απογραφή της Παλιάς Συκιάς το ίδιο έτος.

Οι δυο οικισμοί της Παλιάς και Νέας Συκιάς συνυπήρχαν για μεγάλο χρονικό διάστημα τουλάχιστον μέχρι τον 18ο άι.

Στην 1η σωζόμενη απογραφή των Οθωμανών του έτους 1454/55 αναφέρονται και οι δυο οικισμοί, η Συκέα με 75 οικογένειες και η Παλιά Συκιά με 29. Όπως αναφέρει ο Οθωμανός απογραφέας δεν υπήρχε η Παλιά Συκιά στο προηγούμενο απογραφικό κατάστιχο, δηλαδή δεν είχαν απογραφεί πριν 25 χρόνια. Μάλλον οι κάτοικοι τότε είχαν σκορπίσει στα γύρω βουνά, για να αποφύγουν την απογραφή και την φορολογία των κατακτητών ή απογράφησαν στη νέα Συκιά. Αφού οι δυο οικισμοί υπήρχαν την 1η εικοσαετία του 15ου άι. μάλλον προϋπήρχαν της Οθωμανικής εισβολής στη Θεσσαλία (1387/88-1393/96) και επομένως είναι οικισμοί της ύστερης βυζαντινής εποχής (1261-1453).

Οι τιμαριούχοι (ιδιοκτήτες τιμαρίων-τσιφλικιών) της περιοχής και των δυο οικισμών ήταν ο Αχμέτ και ο γιος του Μουχαμεντί.

Στο απογραφικό κατάστιχο του 1454/1455, που μνημονεύεται για πρώτη φορά) η Συκιά αναφέρεται ως Seke στο φύλλο 73β. Η περιοχή περιήλθε στους ανωτέρω από μεταβίβαση από κάποιον Λάσκαρη.

Στο χωριό ζούσαν 71 πλήρεις οικογένειες και 4 χηρών γυναικών. Υπολογίζοντας 5μελείς τις πλήρεις οικογένειες και 4μελείς των χηρών, βλέπουμε ότι στη Συκιά το 1455 ζούσαν γύρω στα 370 άτομα. ³

Οι Συκιώτες καλλιεργούσαν σιτηρά, καννάβι, αμπέλια, είχαν 450 πρόβατα και πολλούς χοίρους, οικόσιτους και ελεύθερης βοσκής.

Ο τιμαριούχος είχε δικά του έναν νερόμυλο και 20 καρυδιές.

Το καλοκαίρι του 1455 είσπραξε από τους Συκιώτες τα εξής ποσά σε άσπρα (το άσπρο ήταν το 1/120 του τουρκικού γροσιού):

-Από το σιτάρι 150 κοίλα (το κοίλο των Τρικάλων το 1454 1455 ζύγιζε 51, 312 σημερινά κιλά, δηλαδή η παράγωγη του σιταριού ήταν 7. 697 κιλά) επί 8 άσπρα το κιλό: 1. 200 άσπρα

-Από το κριθάρι 117 κοίλα (6. 003 κιλά) επί 5: 585

-Από το καννάβι (εχρησιμοποιείτο στη σχοινοποιία): 400

-Από τον σπόρο του κανναβιού: 40

-Από την δεκάτη των αμπελιών και των κήπων: 220

-Από τον φόρο των προβάτων: 150 (για 3 πρόβατα πλήρωναν φόρο 1 άσπρο)

-Από τον φόρο των χοίρων: 460 [για κάθε οικόσιτο χοίρο: 1 άσπρο, της ελεύθερης βοσκή: Μισό)

-Από τον φόρο των γάμο και των εγκλημάτων: 120

-Από τη σπέντζα [πλήρωναν μόνο οι χριστιανοί]: 1.799 

Σύνολο 4.974 άσπρα. ⁴

Συμφωνά με το ίδιο απογραφικό κατάστιχο στην Παλιά Συκιά κατοικούσαν 29 οικογένειες με 150 άτομα περίπου. Τα βαπτιστικά ονόματα των κάτοικων της Παλιάς Συκιάς είναι όλα ελληνικά χριστιανικά και το αυτό μπορούμε να συμπεράνουμε και για τους κάτοικους της Συκέας, λόγω της αλληλεπίδρασης των δυο οικισμών.

Το καλοκαίρι το 1455 οι τιμαριούχοι της Παλιάς Συκιάς έλαβαν τα παρακάτω ποσά:

-Από 38 κοίλα σιτάρι επί 8 άσπρα το κιλό: 304 άσπρα

-Από 33 κιλά κριθάρι και άλλα δημητριακά επί 5: 165 

-Από το λινάρι: 50 

-Από τη δέκατη των κήπων: 10 

-Από την 10η των μελισσιών: 80 

-Από τον φόρο των προβάτων: 132 

-Από τον φόρο των χοίρων: 40 

-Από τον φόρο των γάμων και των εγκληματιών: 40 

-Από τη σπέντζα: 706 

Σύνολο: 1.527 άσπρα. ⁵

 

Η απογραφή του 1506.

Το 1506 έγινε εκ νέου οθωμανική απογραφή στην περιοχή. έχουμε καταγραφή για 30 οικισμούς που ανήκαν στην Ελασσόνα και στο χάσι (ήταν το τιμάριο που η πρόσοδος του ήταν από 100. 000 άσπρα και πάνω) του Μουσταφά Πασά.

Για τον οικισμό της Συκέας αναφέρεται που ζούσαν 158 πλήρεις οικογένειες, 8 οικογένειες χηρών γυναικών και 16 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 840 άτομα, τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο τους, ως πρόσοδο, 17. 131 άσπρα. ⁶

Για τον οικισμό της Παλιάς Συκιάς αναφέρεται πώς ζούσαν 61 πλήρεις οικογένειες, 5 οικογένειες χήρων γυναικών και 5 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 330 άτομα τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο τους, ως πρόσοδο, 4731 άσπρα. ⁷

Με βάση τον αριθμό των οικογενειών, στην κατάταξη των εν λόγω 30 οικισμών η Συκέα έχει την 4η θέση ενώ η παλιά Συκιά την 11η.

 

Η απογραφή του 1521.

Πάμε στο έτος 1521 και στο οθωμανικό απογραφικό κατάστιχο 101. Εκεί συμπεριλαμβάνονται 56 ελασσονίτικοι οικισμοί.

Για τον οικισμό της Συκέας (Siki) αναφέρεται πώς ζούσαν 167 πλήρεις οικογένειες, 33 οικογένειες χηρών γυναικών και 49 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 1. 010 άτομα, τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο, ως πρόσοδο 21. 137 άσπρα. ⁸

Στον οικισμό της Παλιάς Συκιάς (Paliosìki) ζούσαν 72 πλήρεις οικογένειες, 4 οικογένειες χηρών γυναικών και 10 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 385 άτομα, τα οποία απέδωσαν στον τιμαριούχο, ως πρόσοδο 6. 198 άσπρα. ⁹

Από τους 56 οικισμούς της Ελασσόνας με βάση τον πληθυσμό, η Συκέα κατέχει την 10η θέση. Αξίζει να σημειωθεί πως στις παρατηρήσεις του καταγραφικού κατάστιχου 101, οι οικισμοί Συκέας και Παλιάς Συκιάς αναφέρονται ως αμιγείς (καθαροί) χριστιανικοί.

 

Ένα ταξίδι ζητείας της Ι. Μονής Μεγάλου Μετεώρου στα χωριά της Ελασσόνας στα μέσα του 18ου άι.

Στην περίοδο της τουρκοκρατίας είχαμε τη ραγδαία διάδοση του φαινομένου της ζητείας, οπού ο Πατριάρχης ή άλλος εκπρόσωπος του αναχωρούσε σε περιοδεία για την είσπραξη των φόρων, η οποία ήταν αναγνωρισμένη από το οθωμανικό κράτος. Τόσο τα Πατριαρχεία, όσο και τα μοναστήρια ήταν αναγκασμένα να επαιτούν προκειμένου να επιβιώσουν. και η επιτυχία τελικά του φαινομένου οφειλόταν αφενός στη βαθιά θρησκευτική πίστη των χριστιανών και αφετέρου στην αλληλεγγύη που υφίστατο μεταξύ τους. ¹⁰

Το ταξίδι της ζητείας συχνά διαρκούσε πολλά χρόνια και οι μοναχοί απουσίαζαν για πολύ καιρό από τα μοναστήρια. Τα χρήματα, σε πολλές περιπτώσεις, συλλέγονταν από τους αγιασμούς και άλλες ιεροπραξίες τις οποίες εκτελούσαν οι μοναχοί. Έφεραν μαζί τους είτε την Εικόνα της Μονής είτε κάποιο λείψανο Αγίου για να τα εκθέσουν σε δημόσια θέα για προσκύνημα. Συνήθως οι πιστοί προσέφεραν σιτηρά για την ενίσχυση του μοναστηριού και για τον λόγο αυτό, επιλεγόταν από τους μοναχούς το ταξίδι της ζητείας να γίνεται τον Αύγουστο μετά τον αλωνισμό των σιτηρών. ¹¹

Σε μελέτη του Ευαγγέλου Τσακνάκη¹² αναλύονται οι εγγραφές του υπ αρ. 100 χειρογράφου της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος των Μετεώρων (Μεγάλου Μετεώρου) η οποία ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από τον Άγιο μοναχό Αθανάσιο (1305-1383) ¹³. Οι εγγραφές στο χειρόγραφο αντλούνται από το σχετικό άρθρο του Κώστα Σπανού και αφορούν το ταξίδι της ζητείας ενός μοναχού ο οποίος ξεκίνησε από τη Λάρισα, πέρασε από τον Τύρναβο, έφτασε στο Δομένικο ύστερα στην Ελασσόνα και από κει συνέχισε στα βορειότερα μέρη της. ¹⁴ Οι μοναχοί του Μεγάλου Μετεώρου είχαν ζητήσει προφανώς άδεια για αυτό το ταξίδι ζητείας από το Μητροπολίτη Ελάσσονος. ¹⁵ Μετά την ανάλυση του χειρογράφου στην οποία αποτυπώνονται λεπτομερώς τα στοιχεία των δωρητών, η μελέτη ολοκληρώνεται με τη διατύπωση των συμπερασμάτων όπου φαίνονται τα πληθυσμιακά δεδομένα και τα οικονομικά αποτελέσματα του ταξιδιού του μονάχου στις στους οικισμούς της Ελασσόνας.

Έχετε υπόψιν πώς αυτό το ταξίδι ζητείας πραγματοποιήθηκε στα μέσα του 18ου αιώνα δηλαδή περί το 1750.

Από τον οικισμό της Συκέας (Κάτου Συκιάς) αναφέρονται οι εξής δωρητές:

1) Αννησία μοναχή                     2) Δήμος, σύζυγος Ζωγράφως, πάπα-Μανώλη

3) Δούκα Σγουρώ                      4) Θεόδωρος ιερέας

5) Θεοδώρου Συρίνα, πρεσβυτέρα      6) Κάλλη

7) Καλογιάννης                        8) Καραλής Ιωάννης

9) Καραλή Ξένη                      10) Μανώλη Γέργου

11) Μίχου Μαρία, σύζυγος Στατήρη  12) Μίχου Στατήρης

13) Μουτάφη διαλεχτή Νίκου        14) Μουτάφης Νίκος

15) Πάπα-Μανώλη Ζωγράφω        16) Στέφου Κυριακού

17) Στέφου Στατήρα                 18) Τάμπος Κυριάκος

19) Τάμπος Πάπα-Ζήσης            20) Ταμπού Κρυστάλλω, μητέρα Κυριάκου

21) Χριστοδούλη μονάχη.

Όμως είναι εκπληκτικό και αξιοσημείωτο να αναφερθεί πως η καταγραφή για τον οικισμό της Παλιάς Συκιάς (Απάνου Συκιάς) που παρουσιάζει 52 δωρητές! Είναι μία ένδειξη πως ενδεχομένως εκείνον τον καιρό είχε ακόμη και τον διπλάσιο πληθυσμό από τη Συκέα. Συγκεκριμένα η Παλιά Συκιά επί συνόλου 48 οικισμών της Ελασσόνας είναι 5η ως προς τους δωρητές.

Στην ανάλυση του χειρογράφου εκτός από το ύψος του ποσού της εισφοράς σε άσπρα, επισημαίνεται εάν ο δωρητής σχετίζεται με τον θεσμό του αδελφάτου, εάν προσέφερε χρηματικό ποσό για σαραντάρι/μνημόσυνο ή εάν δώρισε λίτρες κανναβιού (λίτρα: μονάδα μέτρησης βάρους, ίση με το 1/3 της οκάς, δηλ. 427 γρ.).

Στους δωρητές της Συκέας και της Παλιάς Συκιάς υπάρχει η ένδειξη "αδελφάτο". Η ίδρυση του θεσμού του αδελφάτου χρονολογείται στον 11ο άι. και επρόκειτο για συμβόλαιο μεταξύ Μονής και ιδιώτη η οποία προέβλεπε τη δέσμευση της Μονής να χορηγήσει σιτηρέσιο στον συμβαλλόμενο ιδιώτη ως το τέλος της ζωής του έναντι χρηματικού ποσού ή ακινήτου αγαθού, που εκείνος της χωρούσε προκαταβολικά.

Υπάρχει επίσης και η ένδειξη "χρέος". Σ' αυτήν την περίπτωση είναι πιθανόν ο μοναχός να επισκέφτηκε την περιοχή πριν από τον αλωνισμό των σιτηρών και οι χωρικοί αδυνατούσαν τότε να καταβάλουν τα άσπρα που επιθυμούσαν, ποσό το οποίο θα αντιστοιχούσε στην ποσότητα σιταριού, το οποίο θα προσέφεραν και υπόσχονταν ότι θα τακτοποιήσουν την οφειλή μετά τον αλωνισμό.

 

Η πρόθεση του 1803 της Ι. Μονής Αναλήψεως του Σωτήρος Συκέας.

Δύο χιλιόμετρα βορειοδυτικά της οικίας βρίσκεται η πασίγνωστη Μονή της Αναλήψεως του Σωτήρος, για τον οποίαν στην παρούσα, δεν χρειάζεται να κάνω περισσότερες διευκρινίσεις.

Τα τελευταία χρόνια ένα χειρόγραφο της Μονής Αναλήψεως μας έδωσε πολύ σημαντικά στοιχεία. Είναι μία πρόθεση του 1803 με 84 σελίδες, στην οποία είναι γραμμένα ονόματα αφιερωτών.

Ο γραφέας της πρόθεσης, Ιωσήφ, ήταν ο Ηγούμενος τότε της Μονής Αναλήψεως αλλά και ο μετέπειτα Επίσκοπος Ρωγών και ο εμψυχωτής των Ελευθέρων Πολιορκημένων κατά την Έξοδο του 1826 της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου. ¹⁶ Καταρχάς μέσω του τετράστιχου στην σελ. 81, πληροφορεί τους αναγνώστες του ότι κατάγεται από την Τσαριτσάνη, καθώς κάποιοι θεωρούσαν ότι είναι από τα Αμπελάκια της Λάρισας.

«ὦ βίβλος καλοστόλιστη, καλῶς κεκοσμημένη,

ποῖος ἔτζι σ’ ἐστόλισε,

σ’ ἔκαμε ζηλευμένη;

ὁ Ἰωσήφ μ’ ἐστόλισεν, Ἱερομόναχός τις

ἐκ τῆςδε ξένε τῆς μονῆς

ἦν και τζαριτζανιώτης».

Επίσης φανερώνεται πως ο Ιωσήφ ιερώθηκε, μόνασε στη Μονή Αναλήψεως από το 1799 ή 1800 έως το 1813 και για τουλάχιστον 10 χρόνια ήταν Ηγούμενος της Μονής όπως αποδεικνύεται και στη Πρόθεση καθώς το 1803 που την έγραψε, ήταν Ηγούμενος. ¹⁷

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει στην Πρόθεση η αναφορά, από ποιους οικισμούς προέρχονται οι αφιερωτές. Η Συκέα είναι 2η ως προς τον αριθμό των αφιερωτών με 197, όπως αναφέρεται στη σελ. 16 της Πρόθεσης. 1ος είναι ο Τύρναβος (σελ 89) με 492 αφιερωτές. Επίσης αναφέρεται και η Παλιά Συκιά στη σελίδα 16 με 25 συνολικά αφιερωτές. ¹⁸

Μετά τη γραφή του Ιωσήφ, ο οποίος μετέγραψε στην Πρόθεση, όπως προαναφέραμε, τα ονόματα των αφιερωτών της περιόδου 1725-1803, μεταγενέστεροι μοναχοί συνέχισαν να καταχωρούν στην Πρόθεση ονόματα αφιερωτών μέχρι το 1910 τουλάχιστον. Αξιοσημείωτη εδώ είναι η ύπαρξη δωρητών από τις Κυδωνιές (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας (8 άτομα) αλλά και από τη Ρωσία (20 άτομα).

Ο αριθμός συνολικά των αφιερωτών είναι μικρός, συγκριτικά με εκείνους της πρώτης γραφής. Εδώ η Συκέα είναι 1η με 94 αφιερωτές. ¹⁹ Η Παλιά Συκιά δεν αναφέρεται και προφανώς εκείνο τον καιρό ο οικισμός της είχε εγκαταλειφθεί.

Ο χρόνος εγκατάλειψης της Παλιάς Συκιάς δεν είναι γνωστός καθώς δεν υπάρχει έγκυρη μνεία περί αυτού. Οπωσδήποτε όμως η εγκατάλειψη σημειώθηκε πολύ πριν από το 1858 όταν επισκέφθηκε την περιοχή ο Leon Heuzey. Τη δεκαετία του 1930 έγινε παραχώρηση μερικών κτημάτων της περιοχής σε ακτήμονες της Βερδικούσιας και των γύρω χωριών, οι οποίοι είχαν πάρει μέρος στη Μικρασιατική εκστρατεία. Μάλλον μετά το 1950 κάτοικοι της Βερδικούσιας, οι οποίοι είχαν εκεί τα ποιμνιοστάσια τους, εγκαταστάθηκαν εκεί μόνιμα και αναβίωσαν έτσι τον παλιό υστεροβυζαντινό οικισμό. Ο οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά στην απογραφή του 1961 ως Παλιάσκια και ανήκει στην κοινότητα Βερδικούσιας. ²⁰

 

Τα υπ' αρ. 3 και 166 ΦΕΚ του 1918 και τα πωλητήρια έγγραφα του Κοκκινόλογγου στους κατοίκους της Συκέας.

Και πάμε στις αρχές του 20ου αιώνα όπου πλέον η Ελασσόνα με τα χωριά της έχει απελευθερωθεί.

Στις 07/01/1918 με το υπ' αριθμ. 25 βασιλικό διάταγμα του υπ' αριθμ. 3 ΦΕΚ η Συκέα μαζί με το Πραιτώρι προσκολλώνται στην κοινότητα Μαγουλάς. Όμως μόλις επτά μήνες μετά, στις 29/07/18 με το υπ' αριθμ. 9 βασιλικό διάταγμα του υπ' αριθμ. 166 ΦΕΚ η Κοινότητα Συκέας αναγνωρίζεται ως αυτόνομη.

Ο Κοκκινολογγος είναι ένας οικισμός της ύστερης βυζαντινής εποχής, στα βόρεια της Συκέας, ο οποίος στα μέσα του 15ου αιώνα ήταν εγκαταλειμμένος από τους κατοίκους του. Στην αρχαιότερη σωζόμενη απογραφή των Οθωμανών το 1454/55²¹ αναφέρεται ως έρημο λιβάδι (mezraa) και ανήκε στον τιμαριούχο Σόλακ Καρατζά. Και η τελευταία γνωστή σε μας αναφορά του οικισμού γίνεται στο υπ' αρ. 100 χειρόγραφο του Μεγάλου Μετεώρου στα μέσα του 18ου αιώνα, που είχαμε αναφέρει πιο πάνω. Στο φύλλο 33α αναφέρεται "τω χωρίω Κοκκινόλογγος, αδελφάτο" με τα ονόματα ενός ανδρόγυνου. ²² Στα 1816 ο Κοκκινολόγγος αναφέρεται ως χειμαδιό 2 μεγαλοκτηνοτρόφων του "χωριανού Δήμου Κυριτζούλη" με 710 ζώα και του "ηγουμένου Δαμιανού από Γρεβενό κισλαντζη"(κισλαντζης<τουρκ. kislanci χειμαδιό) με 7. 901 ζώα. ²³ Μετά το 1816 δεν έχουμε καμία αναφορά για τον Κοκκινόλογγο. Φαίνεται πως από τα τέλη του 18ου αιώνα ο οικισμός είχε εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους του και έγινε τσιφλίκι Αλβανών μπέηδων, μιας και αυτό τον καιρό ο Αλή πασάς των Ιωαννίνων βρίσκεται στο αποκορύφωμα της ισχύος του.

Με τη συνθήκη της Λωζάνης (27/7/1923) ρυθμίστηκε το ζήτημα της ιθαγένειας. Οι Τούρκοι που κατοικούσαν στις απελευθερωμένες περιοχές αυτοδικαίως καθίσταντο υπήκοοι του κράτους, στο οποίο μεταβιβάζονταν τα εδάφη. Με την σύμβαση ανταλλαγής των ελληνικών πληθυσμών (30/1/1923) ²⁴ οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί της Τουρκίας ήρθαν στην Ελλάδα και οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας πήγαν στην Τουρκία. Από την ανταλλαγή αυτή εξαιρέθηκαν οι Αλβανοί μουσουλμάνοι διότι θεωρήθηκαν ως Εθνική μειονότητα. ²⁵

Πώς και από ποιους περιήλθε στους Αλβανούς η περιοχή του Κοκκινόλογγου, δεν είναι δυνατό να προσδιορίσουμε. Στο αρχείο του δικηγόρου Δημ. Καζάκη προκύπτει, ότι το χρονικό διάστημα 1925-1934 ιδιοκτήτες του τσιφλικιού το Κοκκινόλογγου ήταν κάποιοι μη ανταλλάξιμοι μουσουλμάνοι Αλβανοί. Ως εκ τούτου το κτήμα δεν περιήλθε στο Ελληνικό Δημόσιο εκτός από το 1/5 του νομού 2052. ²⁶

Η έκταση του τσιφλικιού του Κοκκινόλογγου, το οποίο κατά το μεγαλύτερο μέρος είναι χειμαδιό, ανερχόταν στις 30. 000 στρέμματα περίπου και περιελάμβανε καλλιεργήσιμες γαίες, βοσκότοπους και δασικές εκτάσεις. Τα όρια του όπως περιγράφονται στο στα συμβόλαια και στα προσύμφωνα έχουν ως εξής: Ιμπλιάκι (τουρκ emlak° κτήματα), Λιβάδι του Παλαιοκάστρου, Λάπατα Μονής Μπουνάσιας (τώρα ανήκει στην Κρανέα Ελασσόνας), Γιάννη πηγάδι, της Αχελινάδας ο λάκος, Παπά Λιβάδια, Περιβολάκι των Μετεώρων, Παπά Λιβάδια Περιβολάκι, Αλατσιά, Σύνορα της Μονής Ανάληψης, δρόμος, χωράφια συκιώτικα, Ιμπλιάκι. Το κτήμα αυτό είχε διαιρεθεί σε 40 τμήματα.

Στην περίοδο 1925-1928 έγιναν 5 μεταβιβάσεις του τσιφλικιού το Κοκκινόλογγου, 4 από τους Αλβανούς ιδιοκτήτες και μία από έναν Έλληνα αγοραστή, τον Ιωάννη Κολοβό, από το Σπήλαιο Γρεβενών που είχε αγοράσει τα 6/40 αντί 110. 000 δραχμών το 1922.

Τα 13/40 αγοράστηκαν με το υπ' αρ. 24986/15. 12. 1925 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Λαρίσης Πανταζή Μουλούλη από 99 γεωργοκτηνοτρόφους του Μαυρελίου της Καλαμπάκας αντί 700. 000 δραχμών. Σε αυτό το συμβόλαιο συμπεριελήφθηκε η εξής αναφορά: το 1/5 των 13/40 διεκδικείται από το ελληνικό δημόσιο, βάσει του νόμου 2052.

Εκτός αυτού τότε από τους αλβανούς ιδιοκτήτες με τα υπ' αρ.:

α) 8929/3. 12. 1925, β) 8981/16. 12. 1925, γ) 8999/21. 12. 1925 προσύμφωνα του συμβολαιογράφου της Ελασσόνας Περικλή Γαρδίκη, τα οποία μετατράπηκαν αργότερα σε οριστικά συμβόλαια και δ) από Ιωάννη Κολοβό με το υπ' αρ. 11106/18. 5. 1928 συμβόλαιο επίσης του Περικλή Γαρδίκη, αγοράσθηκαν τα 17/40 αντί συνολικού αντιτίμου 572. 000 δραχμών από τους κάτωθι 104 γεωργούς και κατοίκους της Συκέας (οι πρώτοι 72 είναι αυτοί που αγόρασαν με τα 3 πρώτα προσύμφωνα από τους Αλβανούς ιδιοκτήτες. Φαντάζομαι τη συγκίνηση των συγχωριανών μου, όταν ακούσουν τα ονόματα των προγόνων τους):

1) Αγριόδημος Γεώργιος Ευθ. 2) Αγριόδημος Δημήτριος Ευθ. 3) Αγριόδημος Δήμος Ευθ.

4) Ανδρόνικος Αθανάσιος Δημ. 5) Ανδρόνικος Ανδρώνης Δημ. 6) Βάλλας Αθανάσιος Ευαγ.

7) Βάλλας Χρήστος Ευαγ. 8) Βάμπος Αθανάσιος Ιωαν. 9) Βάμπος Παναγιώτης Ιωαν.

10) Βάμπος Στέργιος Ιω. 11) Βασιλόπουλος Βασίλειος Δη. 12) Βασιλόπουλος Κωνσταντίνος Νι.

13) Ευαγγελόπουλος Νικόλαος Αθαν. 14) Καλαμπούκας Βασίλειος Κών. 15) Καμζέλας Δημήτριος Νικ. 

16) Καμζέλας Ιωάννης Νικ. 17) Καμζέλας Νικόλαος Χρ. 18) Καραΐσκος Δημήτριος Αστ. 

19) Καρασίμος Αριστείδης Γεω. 20) Καρασίμος Δημήτριος Αστ. 21) Καρασίμος Δημήτριος Ιωά.

22) Καρασίμος Ηλίας Ιωάν. 23) Κατσαράς Παναγιώτης Κω. 24) Κατσιαρίμπας Ευθύμιος Γεωρ.

25) Κατσιγιάννη Δέσπω, χήρα Κών. 26) Κατσιγιάννης Ευάγγελος Νικ. 27) Καψάλης Δημήτριος Γεωρ. 

28) Καψάλης Νικόλαος Γεωρ. 29) Κοσύφης Ευθύμιος Αθαν. 30) Κουτιλιάγκας Γεώργιος Κών.   

31) Κουτιλιάγκας Χρήστος Κών. 32) Κυρίτσης Δημήτριος Ιω. 33) Κυρίτσης Θεόδωρος Ιω.

34) Κυρίτσης Κωνσταντίνος Ιωαν. 35) Λάζος Γεώργιος Αντ. 36) Λάζος Εμμανουήλ Αντ. 

37) Λάζος Ιωάννης Αντ. 38) Λιανός Παναγιώτης Ιω. 39) Μαλίτσας Χρήστος Ιω.

40) Μπαλιάκος Βασίλης Δημ. 41) Μπαλιάκος Ηλίας Δημ. 42) Μπαντός Ιωάννης Αντ. 

43) Μπαντός Ιωάννης Κών. 44) Μπαργιώτας Κωνσταντίνος Παν. 45) Μπαργιώτας Παναγιώτης Γεωρ. 

46) Νικολαΐδου Μαρία, κόρη Γεω. 47) Νταρής Κωνσταντίνος Γεωρ. 48) Ξεσφίγγης Ηλίας Χρ. 

49) Ξεσφίγγης Θωμάς Χρ. 50) Πάγκος Αντώνιος Στερ. 51) Πάγκος Νικόλαος Δημ.

52) Παληγιάννης Ιωάννης Νι. 53) Παπαευαγγέλου Θεόδωρος Ευ. 54) Παπακώστας Χρήστος Νι. 

55) Παπανικολάου Παναγιώτης Μανιάς 56) Πετσέτας Αντώνιος Αθ. 57) Πετσέτας Γεώργιος Αθ. 

58) Πρεκατέ Παγώνα, χήρα Σπ. 59) Σαλιακούρας Κωνσταντίνος Δη. 60) Σαμπάκος Γεώργιος Αθ.

61) Σβάρνας Γρηγόριος Νικ. 62) Σβάρνας Νικόλαος Ιω. 63) Σίμος Αστέριος Σίμου 

64) Σπανός Ιωάννης Βασ. 65) Στεργιούλας Ιωάννης Γε. 66) Τάχατος Νικόλαος Κών. 

67) Τσεκούρας Δημήτριος Παν. 68) Τσιλελής Πέτρος Στερ. 69) Τσούκας Γεώργιος Ιω.

70) Φώτης Κωνσταντίνος Αν. 71) Χασιώτης Βασίλειος Ιω. 72) Χασιώτης Δημήτριος Χρ.

(οι υπόλοιποι 32 αναφέρονται στο 4ο συμβόλαιο και αγόρασαν από τον Ιωάννη Κολοβό)

1) Αγριόδημος Κωνσταντίνος Ευθ. 2) Ανδρώνη Μεταξού, χήρα Αθ. 3) Βαμπος Αθανάσιος Δημ. 4) Βασιλόπουλος Δημήτριος Νικ. 5) Γράβαλος Νικόλαος Δημ. 6) Δάρης Ανδρέας Κών. 

7) Δάρης Ιωάννης Δημ. (ο παππούς μου) 8) Δεσπούλης Ξενοφών Αναστ. 9) Ευαγγελόπουλος Ευάγγελος Αθ. 

10) Καραλής Ζήσης Ευθ. 11) Καρασίμος Αθανάσιος Δη. 12) Καρασιμος Δημοσθένης Ιω.

13) Καρασιμου Μαρία σύζ. Στερ. 14) Κατσαράς Ανδρέας Κών. 15) Λιόλιος Κωνσταντίνος Ασ. 

16) Μάνης Δημήτριος Γεω. 17) Μιχαλές Μιχαήλ Κών. 18) Μπαργιώτας Περικλής Ιω. 

19) Νίκου Ανδρέας Ανασ. 20) Νταούλα Μαρία, χήρα Αθ. 21) Παλάντζας Ιωάννης 

22) Παπαϊωάννου η Παπανικολάου Γεώργιος Δημ. 23) Παπακώστας Δημήτριος Ν.           24) Παπακώστας Ιωάννης Νι. 

25) Πετσέτας Αθανάσιος Γεω. 26) Πετσέτας Νικόλαος Ανδ. 27) Πιτσιγγιώτης Νικόλαος Κών.

28) Σίμος Βασίλειος Σίμου 29) Σουλιώτης Παναγιώτης Ι. 30) Ταχατος Χρήστος Κών. 

31) Τζιώρας Αθανάσιος Ιω. 32) Χασιώτης Γεώργιος Δημ.

Από αυτά που αναφέραμε προκύπτει ότι οι Αλβανοί ιδιοκτήτες πούλησαν τα 30/40 του κτήματος. Για τα υπόλοιπα 10/40 δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία. Από μία επιστολή του δικηγόρου Δήμ. Καζάκη προς τον συμβολαιογράφο για την παροχή στοιχείων προκύπτει ότι και τα υπόλοιπα 10/40 ανήκαν και αυτά σε αλβανούς των ίδιων οικογενειών, διεκδικούμενα από το ελληνικό δημόσιο, βάσει του νόμου 2052. Μάλιστα η Εθνική Τράπεζα αναφέρεται ως διαχειρίστρια της ανταλλάξιμης περιουσίας.

 

Επίλογος.

Από αυτά που αναφέραμε στην αρχή, τεκμαίρεται με βεβαιότητα πως ο οικισμός της Συκέας ανήκει στην ύστερη βυζαντινή εποχή (1261-1453). Όπως υπάρχει και η βεβαιότητα πως η περιοχή της Παλιάσκας (Παλιάς Συκιάς) εκατοικείτο από την αρχαιότητα. Και ίσως υπήρχε αρχαίος οικισμός στην περιοχή Καστρί (από τα μισογκρεμισμένα τείχη που βρεθήκαν στο σημείο) πίσω από τον λόφο Στούμπες, 2 χλμ νότια από το σημείο που βρίσκεται τώρα ο οικισμός Παλιάσκα. Θέλω να εξάρω την προσπάθεια του σπουδαιότερου πνευματικού ανθρώπου της Συκεας, καθηγητή Ανδρώνη Ανδρόνικου με αναφορές, στοιχεία και ευρήματα στην περιοχή μας, που έχουν ιδιαίτερη ιστορική σημασία για το χωριό μας και χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης από τους μελετητές καθώς η περιοχή μας δεν έτυχε αρχαιολογικής ερευνάς, ενώ θα έπρεπε.

Αξιοσημείωτο δε από τα στοιχειά που παρουσιάστηκαν, είναι: α) πως σημαντικός και μεγάλος για την περιοχή της Ελασσόνας ήταν ανέκαθεν ο οικισμός της Συκέας, ενώ και αυτός της Παλιάσκας, υπήρξαν περίοδοι, που γνώρισε ακμή και β) καθ' όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας οι 2 οικισμοί υπήρξαν αμιγείς Ελληνοχριστιανικοί, όπως αναφέρεται στα έγγραφα και φανερώνεται από τα ονόματα, ενώ τη δομή της Συκέας τη στηρίζουν οι ίδιες οικογένειες για πάνω από 100 χρόνια!

Θέλω να ευχαριστήσω την Ιερά Μητρόπολη Ελασσώνος, τον Δήμο Ελάσσονος, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λαρίσης και τον Όμιλο Φίλων Θεσσαλικής Ιστορίας και τον κο Βαγγέλη Τσακνάκη για την διοργάνωση αυτού του σημαντικού συνεδρίου και την δυνατότητα και τιμή που μου έδωσαν, να ευρίσκομαι ενώπιον σας. Τέλος ευχαριστώ τον διδάσκαλο διδασκάλων κο Κώστα Σπανό, για τη μεγάλη βοήθεια που προσέφερε και το σπουδαίο πνευματικό έργο που επιτελεί στα θεσσαλικά δρώμενα.

 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1) Σταματελάτος, Μιχαήλ· Βάμβα-Σταματελάτου, Φωτεινή (2006). Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας. Αθήνα: Ερμής. σελ. 733.

2) Κώστας Σπανός, "Η Περραιβία του 1858 κατά τον Leon Heuzey, ανάτυπο από την Περραιβία, Θεσσαλονίκη 1978, 15.

3) Melek Delilbasi -Muzaffer Arikan, Hicri 859 . Sureti defteri sancaki Tirhala, Ankara 2001, σ. 41.

4) Οι πληροφορίες αυτές αναφέρονται στο απογραφικό κατάστιχο το 1454/1455 το σχετικό φύλλο, που μου έστειλε μεταφρασμένο ο Κώστας Σπανός, στον οποίον εκφράζω τις ευχαριστίες μου.

5) Melek Delilbasi -Muzaffer Arikan, ο.π. σ. 42.

6)Levent Kayapinar- Ayse Kayapinar, "30 οικισμοί της Ελασσόνας στην απογραφή των Οθωμανών του 1506, ΤΤ 36", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 76 (2019) σ. 18.

7) Levent Kayapinar- Ayse Kayapinar, ό. π., σ. 17.

8) Βασίλης Σπανός, "Οι οικισμοί της επαρχίας Ελασσόνας στο οθωμανικό κατάστιχο TD 101 του 1521", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 74 (2018) σ. 13.

9) Βασίλης Σπανός, ό. π., σ. 12.

10) Eλ. Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη "Το φαινόμενο της ζητείας κατά την μεσοβυζαντινή περίοδο", Ιόνιος Λόγος, Α (Κέρκυρα 2007), σ. 247, 292-293.

11) Γιώργος Μπαλής, "Ένα έγγραφο ζητείας υπέρ της Μονής του Αγίου Δημητρίου (Βελέτσικο) της Τσαριτσάνης (1875)", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 73 (2018), σ. 96.

12) Ευάγγελος Τσακνάκης, "Οι οικισμοί της Ελασσόνας σε ένα ταξίδι ζητείας στα μέσα του 18ου αιώνα", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 76, (2019) σ. 193-224.

13) Γ. Σωτηρίου "Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλίας ΙΓ' και ΙΔ' αιώνος. Αι Μοναί των Μετεώρων", ΕΕΒΣ, Θ (Αθήναι 1932) σ. 386-387.

14) Κώστας Σπανός, "Ένα μετεωρίτικο χειρόγραφο του 18ου αι.. Συμβολή στη μελέτη των θεσσαλικών τοπωνυμίων των ονομάτων και των επωνύμων", Θεσσαλικό ημερολόγιο, τ. 8 (1985) σ. 17-46.

15) Γιώργος Μπαλής, ό. π., σ. 95.

16) Κώστας Σπανός, "Πρόθεση της μονής Αναλήψεως Ελασσόνας, οι οικισμοί και τα ονόματα των αφιέρωτών τους (Νέα στοιχεία για την πατρίδα του Ιωσήφ των Ρωγών), (1803), Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 64, (2013), σ. 307-309.

17) Γιάννης Δαρής, ο ηγούμενος της Μονής Αναλήψεως Συκέας και εμψυχωτής των Ελεύθερων Πολιορκημένων, Επίσκοπος Ρωγών και Κοζυλης, Ιωσήφ, Εν Ολύμπω, τ. 23, (2022), σ.7-8.

18) Κώστας Σπανός, ό. π., σ. 314-316.

19) Κώστας Σπανός, ό. π., σ. 323, 330-331.

20) Χρήστος Καφφές, "Ο οικισμός της ύστερης βυζαντινής εποχής, Παλιά Συκιά της Βερδικούσιας", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 59, (2011), σ. 43-44.

21) Melek Delilbasi -Muzaffer Arikan, ό. π., σ. 51-53.

22) Κώστας Σπανός, "Ένα μετεωρίτικο χειρόγραφο του 18ου αι.(...)", Θεσσαλικό Ημερολόγιο 8 (1985), 19 (αρ.25), σ. 46.

23) Σπύρος Ασδραχάς, "Ελληνική Κοινωνία και Οικονομία", "Ερμής", Αθήνα 1982 σ. 137, 139.

24) Γενική Κωδικοποίησης της Ελληνικής νομοθεσίας, εκδόσεις Ζαχαροπούλου, τ. 1, σ. 304.

25) Χρήστος Παπαθεοδώρου, "Οι μουσουλμάνοι τσάμηδες". Εστία, φ. 37.817/ 28.06.2017.

26) Φοίβος Καζάκης, "Η πώληση του τσιφλικιού το Κόκκινόλογγου στους κατοίκους της Συκιάς Ελασσόνας και του Μαυρελίου της Καλαμπάκας (1925)", Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τ. 53, (2008), σ. 275.

Η ΣΥΚΕΑ .. ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΕΩΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ.

 Η ΣΥΚΕΑ .. ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΕΩΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ.

Γιάννη Δαρή, Θεολόγου-Αστυνομικού.

 

Ο αρχαίος οικισμός.

Το χωριό Συκέα Ελασσόνας δημιουργήθηκε στο σημείο, οπού βρίσκεται έως και σήμερα, λίγο μετά το 1000 μ. Χ., πιθανόν περίπου το 1020.

Πριν όμως μιλήσουμε για αυτό, πρέπει να αναφερθούμε στον αρχαίο οικισμό που βρισκόταν στην περιοχή Καστρί (από τα μισογκρεμισμένα τείχη που βρεθήκαν στο σημείο) πίσω από τον λόφο Στούμπες. Αυτός ενδεχομένως να είχε δημιουργηθεί από τα Μυκηναϊκά χρόνια. Δηλαδή πριν το 1000 π. Χ.

Όπως όλες οι αρχαίες πολιτείες σχεδόν με την οργάνωση και τη δομή της πόλης-κράτους, είχαν οχυρωμένες τεράστιες κατασκευές (κάστρα) για να εισέρχονται εντός οι πολίτες και να προστατεύονται από επιδρομές. Φυσικά όταν δεν υπήρχε κίνδυνος οι άνθρωποι ζούσαν στις οικίες τους εκτός του κάστρου και ασχολούνταν με τις εργασίες τους, κυρίως αγροτικές.

Ο αρχαίος οικισμός αυτός ήταν ακμάζων και με μεγάλη εδαφική επικράτεια (από το Γεφύρι του Δαμάσκηνου έως και την Βλαχόστρατα). Πώς υπήρχε στα Μυκηναϊκά χρόνια, συνηγορεί το γεγονός, ότι βρέθηκε σταμνί της Μυκηναϊκής Περιόδου στην περιοχή της Παλιάσκας. Είναι ιστορικά γνωστό πως οι βορειότερες περιοχές της επιρροής των Μυκηναίων ήταν η περιοχή της Ελασσόνας και της Ποταμιάς¹. Και οι Περραιβοί ζούσαν στην περιοχή γύρω από τον Τιταρήσιο ποταμό².

Δεν έχει διασωθεί το όνομα του οικισμού στο Καστρί. Όμως καθώς αυτός ο οικισμός ήταν παλιός, έμεινε η περιοχή να λέγεται Παλιά Συκιά, εξ' ου και η Παλιάσκα. Όπως και το ρέμα που ξεχύνεται από τ' Αντιχάσια (Οξυά), ο Παλισυκιώτης (Παλισκιώτης).

Το 1967 ή 68 ο καθηγητής Ανδρώνης Ανδρόνικος και ο δάσκαλος Χρήστος Σβάρνας, αμφότεροι Συκιώτες, βρήκαν στην περιοχή του Καστριού σε διαφορετικά χρονικά και τοπικά σημεία τρία νομίσματα:

- Νόμισμα της Λάρισας του 354 π. Χ.

- Ρωμαϊκό νόμισμα της εποχής του Σεπτιμίου Σεβήρου (193-211 μ. Χ.)

-Βυζαντινό νόμισμα της εποχής του Λέοντα ΣΤ' του Σοφού (886-912 μ. Χ.)

Αυτά τα ευρήματα σε συνάρτηση με το μυκηναϊκό σταμνί της Παλιάσκας φανερώνουν πως ο οικισμός υπήρξε κραταιός και άντεξε πολλά χρόνια. Κόντεψε 2000 χρόνια.

Στην έναρξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου στις 05/10/1912 και καθώς διήρχετο από την περιοχή της Συκέας η 4η Μεραρχία Πεζικού, στην δύναμη της οποίας άνηκε και ο αρχαιολόγος Απόστολος Αρβανιτόπουλος και μετέπειτα έφορος Αρχαιοτήτων Θεσσαλίας. Αυτός τότε βρήκε, κοντά στου Μπακάλη το Γεφύρι και απέναντι από τις Στούμπες, τρεις τύμβους (τεχνητοί λοφίσκοι που έχουν εντός τους ταφικό μνημείο)³. Ίσως και ο λόφος Στούμπες εκεί να οφείλει την ονομασία του: Τύμβος-Τούμπος-Τούμπες-Στούμπες.

Επίσης πολλοί τάφοι κιβωτιόσχημοι βρεθήκαν σε περιοχή κοντά στη γέφυρα Συκέας-Ελασσόνας.

Βόρεια του αρχαίου οικισμού της Παλιάσκας και κοντά στο χωρίο Παλαιόκαστρον υπήρχε ο αρχαίος οικισμός "Μαλλιά" ⁴. Κάπου εκεί στα σημερινά όρια Συκέας- Παλαιοκάστρου και στην περιοχή "Ντάκας" βρέθηκε επιτύμβια στήλη με την επιγραφή: "ΕΥΤΑΤΟΣ ΠΟΛΥΞΕΝΟΥ ΕΥΡΥΞΕΝΩ ΔΗΜΆΡΧΟΥ ΧΑΊΡΕ"(απόδοση τιμών και συλλυπητηρίων από τον Εύτατο, γιο του Πολυξένου στον νεκρό Ευρύξενο, γιο του Δημάρχου [όνομα, όχι ιδιότητα]). Επίσης εκεί κοντά υπήρχε υπόγειος μακεδονικός τάφος, ο οποίος συλήθηκε από αρχαιοκάπηλους.

 

Η Β' ραψωδία της Ιλιάδας.

Σημείον αναφοράς για το χωριό Συκέα είναι φυσικά και ο ποταμός Τιταρήσιος, που όπως φανερώνει και το όνομα, πηγάζει από το όρος Τίταρον των Γρεβενών. Και πρέπει να έχει την ίδια ονομασία πριν το 1200 π. Χ. Αυτό τεκμαίρεται καθώς γίνεται αναφορά στον ποταμό από τον Όμηρο στην Ιλιάδα, σημαντικότατο στοιχείο για την ιστορία του τόπου μας.

Συγκεκριμένα: Διασώζεται στην β' ραψωδία της Ιλιάδας του Ομήρου (στ. 494-759) ο κατάλογος των πλοίων των Αχαιών που εκστράτευσαν κατά της Τροίας. Κατά την αφήγηση δίνεται αναλυτική περιγραφή των ονομάτων των ηγετών και των πόλεων που εκπροσωπεί κάθε βασίλειο. Η Ιλιάδα γράφτηκε περί το 800 π. Χ. αλλά εδώ περιγράφει γεγονότα του 1200 π. Χ. περίπου. Έτσι στους στίχους 748-755 αναφέρει:

"Γουνεὺς δ᾽ ἐκ Κυφού ἦγε δύω καὶ εἴκοσι νῆας·

τῷ δ᾽ Ἐνιῆνες ἕποντο μενεπτόλεμοί τε Περαιβοὶ

οἳ περὶ Δωδώνην δυσχείμερον οἰκί᾽ ἔθεντο,

οἵ τ᾽ ἀμφ᾽ ἱμερτὸν Τιταρησσὸν ἔργα νέμοντο

ὅς ῥ᾽ ἐς Πηνειὸν προΐει καλλίρροον ὕδωρ,

οὐδ᾽ ὅ γε Πηνειῷ συμμίσγεται ἀργυροδίνῃ,

ἀλλά τε μιν καθύπερθεν ἐπιρρέει ἠΰτ᾽ ἔλαιον·

ὅρκου γὰρ δεινοῦ Στυγὸς ὕδατός ἐστιν ἀπορρώξ."

Και η μετάφραση:

"Kαι ο Γουνέας έφερε εικοσιδύο καράβια από την Κυφό

΄κι ήρθανε μαζί του Ενιήνες

και Περαιβοί ατράνταχτοι στον πόλεμο,

και γύρω απ΄τη κακοχείμωνη Δωδώνη είχαν τα σπίτια

και τα χωράφια χαίρονταν ολόγυρα οι άλλοι

στον ποθητό Τιταρησσό

που, βέβαια, το νερό του κυλάει το καλοκύλιστο στον Πηνειό,

αλλ΄όμως

με τον αργυροδίνη αυτός τον Πηνειό όχι δεν σμίγει βέβαια, αλλά απάνω απάνω

σ΄αυτόν σαν λάδι όλο κυλάει, και είναι παρακλάδι

από της Στύγας το νερό, τον φοβερό τον όρκο."

Αρχικώς θα τονίσω πως αυτοί οι στίχοι αναφέρονται στην ευρύτερη περιοχή της Ελασσόνας αλλά θα τολμήσω κιόλας να τους συνδέσω με την περιοχή της Συκέας. Αλλά οφείλω να αναγνωρίσω και να αναφέρω πως αυτές τις διαπιστώσεις τις έκανε πρώτος ο Συκιώτης καθηγητής Ανδρώνης Ανδρόνικος, ο οποίος κατηύθυνε τα επιχειρήματα μου.

Ο Γουνέας εμφανίζεται ως ο άρχοντας-επικεφαλής της στρατιωτικής βοηθείας, αυτής της περιοχής -μέλους της Μυκηναϊκής Συμπολιτείας, που εκστρατεύει με 22 πλοία (120 άνδρες σε κάθε πλοίο).

Αναφέρεται η πόλη Κυφός, η οποία κατά πάσα πιθανότητα είναι δίπλα στον Τιταρήσιο. Αλλά και η "δυσχείμερος"(που έχει κακό χειμώνα) Δωδώνη. Προφανώς και δεν έχει σχέση με τη Δωδώνη της Ηπείρου, είναι άλλη. Το στοιχείο με τον κακό χειμώνα ταιριάζει με την περιοχή που βρίσκεται ο οικισμός της Παλιάσκας, το Καστρί δηλαδή, εκεί στην ανεμοδαρμένη πλάγια που ήταν χτισμένη στις Στούμπες. Φυσικά και τα νερά του "ίμερτου"(ποθητού) Τιταρησιου όπως διέρχονται από την Συκέα, είναι ήρεμα και σαν λάδι, όπως αναφέρει ο Όμηρος, αλλά και ένα άλλο στοιχείο δυναμώνει τα επιχειρήματα. Λέει πως είναι παρακλάδι από τα νερά της Στυγός. Κατά την μυθολογία, η Στύγα ήταν Ωκεανίδα που είχε το παλάτι της στα Τάρταρα και την φυλάνε μέρα νύχτα δράκοι ακοίμητοι. Πιστευόταν ότι τα νερά της πηγής έβγαιναν από εκεί, από τα Τάρταρα και το παλάτι της Στύγας. Από τα βάθη της γης δηλαδή. Και τέτοιο σημείο πριν φτάσει ο Τιταρήσιος στη Συκέα είναι η λίμνη, το Μάτι Κεφαλόβρυσου, καθώς το νερό εκεί έρχεται από κάτω. Επίσης τα ονόματα των αρχαίων οικισμών των άλλων χωρίων είναι γνωστά. Της Παλιάσκας (Του Καστριού) δεν έχει διασωθεί έως σήμερα. Επομένως υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ο αρχαίος οικισμός να λεγόταν Δωδώνη. ⁵ Και οι κάτοικοι αυτής της ημιορεινής περιοχής (της δικής μας) να ήταν οι Ενιήνες. Οι Περραιβοί κατοικούσαν δίπλα στον Τιταρήσιο.

Θεωρώ πως όλα αυτά τα στοιχειά έχουν ιδιαίτερη ιστορική σημασία για το χωριό μας και χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης από τους μελετητές καθώς η περιοχή μας δεν έτυχε αρχαιολογικής ερευνάς, ενώ θα έπρεπε.

Θέλω να δηλώσω τον θαυμασμό σε οποίον συνέταξε τον κατάλογο των πλοίων (Αν δεν ήταν ο ίδιος ο Όμηρος, οποίος άλλος του έδωσε τα στοιχειά) καθώς γνώριζε με λεπτομέρειες όλες τις πόλεις-κράτη του Μυκηναϊκού Κόσμου, ακόμη και τις βορειότερες, όπως ήταν η πατρίδα μας.

 

Η δημιουργία του νέου οικισμού στην θέση, που είναι σήμερα η Συκέα.

Όπως είπαμε στην αρχή, ο οικισμός δημιουργήθηκε στο μέρος που βρίσκεται σήμερα η Συκέα περί το 1020 μ. Χ.

Προηγήθηκε η καταστροφή του παλαιού οικισμού από τους Βουλγάρους του Σαμουήλ Β', γύρω στο 1000. Εκείνο τον καιρό πολλά σημεία της Θεσσαλίας λεηλατήθηκαν από τους Βουλγάρους.⁶  Όμως ο Βασίλειος Β' ο Βουλγαροκτόνος ανέκτησε την Θεσσαλία και ειδικότερα μετά την μάχη του Κλειδιού (1014) εκμηδένισε τους Βουλγάρους.

Στον νέο οικισμό εγκαταστάθηκαν κυρίως Σλάβοι.⁷ Δεν είναι απορίας άξιο, οι αρκετές σλαβικές λέξεις, που χρησιμοποιούμε έως και σήμερα: Σβόρος, αβριός, μπέλα, σάλομα, γκούλιος, σανό κτλ.

Είναι προφανές ακόμη και σήμερα πως ο λόγος που χτίστηκε εκεί το χωριό. Είναι τα ρέματα (Παλισυκιώτη, Λακου, Σβόρου, Μπαρτζόλακου) εκτός του Τιταρήσιου, που περνάνε, και έτσι διευκόλυναν τις εργασίες τους και πότιζαν τις καλλιέργειες τους. Από παλαιότερα έχει μνημονευτεί πως στη Συκέα λειτουργούσαν 7 μύλοι.

Όμως και πάλι δε γνωρίζουμε αν το αρχικό όνομα ήταν Συκέα (Συκή) και ποτέ καθιερώθηκε αυτό. Σίγουρα όμως στα χρόνια της Τουρκοκρατίας έγινε και ο λόγος ήταν προφανώς πως ευδοκιμούσαν οι συκέες.

Έχετε υπ' όψιν πως η Θεσσαλία κατακτήθηκε από τους Τούρκους το 1425⁸.

Το 1454 κατόπιν μιας Οθωμανικής απογραφής στην Συκέα κατοικούν 24 οικογένειες, σχεδόν όλες χριστιανικές, ενώ ο οικισμός της Παλιάσκας ήταν εγκαταλελειμμένος. Όμως σε μια νέα Οθωμανική απογραφή του 1506 και σε μόλις 50 χρόνια έχουμε μια ραγδαία άνοδο. Φαίνεται στην Συκέα να κατοικούν 166 οικογένειες, ενώ και η Παλιάσκα έχει εποικισθεί εκ νέου με 66 οικογένειες.⁹

 

Οι τρεις γκέκηδες.

Δεν έχουμε άλλες καταγραφές-αναφορές έως το 1871 μάλλον, οπού συνέβη ένα συνταρακτικό γεγονός στη Συκέα.

Στο χωριό δεν υπήρχε τούρκικος αστυνομικός σταθμός ή στρατιωτικό φυλάκιο. Έρχονταν ανά κάποιο χρονικό διάστημα, Τούρκοι χωροφύλακες για να επιτηρήσουν το χωριό. Στη δική μας περίπτωση ήρθαν 3 γκέκηδες (Αρβανίτες νοτιοαλβανοί) χωροφύλακες. Έχετε υπ' όψιν πως η Ελασσόνα ήταν ακόμη Τουρκική επικράτεια. Καθώς δεν υπήρχε τούρκικο κατάλυμα στο χωριό, αυτοί οι Οθωμανοί κάθε φορά έμεναν σε διαφορετικό σπίτι κατόπιν συνεννόησης με τον πρόεδρο του χωριού. Όπου ο νοικοκύρης είχε υποχρέωση να τους προσφέρει φαγητό και κατάλυμα. Εκείνη την ήμερα ήταν η σειρά του Γιάννη Σουμπικιώτη να πάρει τους Αρβανίτες στο σπίτι του, ο οποίος έμενε εκεί που είναι τώρα τα Πετσετάδικα δίπλα στον Λάκο. Αυτός πρέπει να έκανε λαθρεμπορίου καπνού, καθώς οι Οσμανλήδες απαγόρευαν την κοπή και την πώληση καπνού από ιδιώτες. Αυτός εκείνο το βράδυ μάλλον είχε φέρει καπνό από το Βλαχογιάννι ή σκόπευε να πάει να φέρει και θα τον έκοβε αποβραδίς. Ζήτησε από τον πρόεδρο του χωριού, να αναλάβει κάποιος άλλος τους Αρβανίτες, αλλά έλαβε άρνηση στο αίτημα του καθώς ήταν η σειρά του.

Ο Γιάννης Σουμπικιώτης μη μπορώντας διαφορετικά πήρε τους Αρβανίτες στο σπίτι του αλλά τη νύχτα, που αυτοί είχαν κοιμηθεί, με ένα τσεκούρι τους χτύπησε, τους έσπασε τα κεφάλια και έσφαξε και τους τρεις.¹⁰

Πιθανόν το έκανε στον ύπνο τους, γιατί ήταν τρεις και μάλλον δε μπορούσε μόνος.

Οι λόγοι της πράξεως του δεν έχουν διευκρινιστεί.

1) Ίσως αντιλήφθηκαν τον καπνό, αλλά ξαναλέω, ήταν δύσκολο να τους σφάξει μόνος χωρίς συνεργούς.

2) Ίσως εκείνη τη νύχτα έπρεπε να κόψει και να παραδώσει τον καπνό και οι Γκέκηδες του ήταν εμπόδιο.

3) Η ασυδοσία των τούρκικων άρχων και παραστρατιωτικών στα χωριά μας προκαλούσε οργή. Με συνάρτηση πως από την Φθιώτιδα και κάτω ήταν Ελληνικό κράτος, αυτό προκαλούσε πόθο για λευτεριά και μίσος προς τους δυνάστες Τούρκους. Ίσως αυτό όπλισε το χέρι του Σουμπικιώτη, που τον υποχρέωναν κιόλας να έχει στο σπίτι του τους Αρβανίτες.

4) Ο Σουμπικιώτης πρέπει να ήταν ατίθασος και ατρόμητος. Εξάλλου έκανε και λαθρεμπόριο καπνού. Μέτα την εκτέλεση των Αρβανιτών βγήκε στο βουνό κλεφτής. Ίσως το είχε κιόλας στο μυαλό του από πριν, απλώς το γεγονός τον έκανε να το επισπεύσει.

Ο Γιάννης ειδοποίησε την αρραβωνιαστικιά του και διέφυγε στην Οξυά (Αντιχάσια Όρη), οπού ακολούθησε κλέφτικα μπουλούκια. Ο αδελφός του υπό τον φόβο των τούρκικων αντιποίνων πέρασε γρήγορα τη Μελούνα και διέφυγε στο Μακρυχώρι Τεμπών που ήδη ήταν τότε Ελληνική επικράτεια.

Οι παλιοί στο χωριό θυμούνται τον Σουμπικιώτη ως Γιάννη Γκέκα. Ίσως του βγήκε το όνομα, γιατί τα έβαλε και σκότωσε τρεις γκέγκηδες.

Όμως η ηρωική, με εθνικό χαρακτήρα, πράξη του Γιάννη Σουμπικιώτη είχε τρομερό αντίκτυπο. Έφτασε έως την Ελληνική Κυβέρνηση της Αθηνάς και ήταν ένα από τα αίτια για την απελευθέρωση και των βορείων περιοχών. Και σε λίγα χρόνια απελευθερώθηκε όλη η Θεσσαλία (1881) με μοναδική εξαίρεση δυστυχώς την επαρχία Ελασσόνας που ελευθερώθηκε το 1912.

Κατόπιν όμως της πράξης του Σουμπικιώτη οι Τούρκοι προχώρησαν σε αντίποινα και λεηλάτησαν το χωριό. Και με μια ανίερη και βαρβαρική ενεργεία έκαψαν την εκκλησιά του Αγίου Δημητρίου, η οποία σχεδόν καταστράφηκε. Όμως ο Ιερός Ναός του Αγίου ανοικοδομήθηκε πολύ γρήγορα και στο σημείο ακριβώς που ήταν ο αρχικός. Αυτό συμφωνά με μαρμάρινη επιγραφή έγινε το 1879 (Θα αναφερθώ με ξεχωριστή ενότητα στον Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου παρακάτω).

Λόγω της σπουδαίας αντιστασιακής αυτής πράξης μετά οι Τούρκοι για να ελέγχουν καλύτερα το χωριό δημιούργησαν στο μεσοχώρι (πλατεία) ένα τεράστιο οθωμανικό κυβερνητικό κτίριο (Κονάκι) ως έδρα τοπικού Οθωμανού αξιωματούχου, κάπου εκεί που είναι τα Παλασκάδικα. Το κονάκι κάηκε από τους Αντάρτες το 1946.

 

Η Συκέα στον 20 αιώνα.

Και φτάνουμε στο 1912 στην σχεδόν ανεμπόδιστη απελευθερωτική προέλαση (05/10-08/10/1912) της 4ης Μεραρχίας Πεζικού στα χωριά: Βλοχός Καρδίτσας, Γριζάνο, Ζάρκο Τρικάλων και μετά στην τουρκική τότε επικράτεια της Επαρχίας Ελάσσονας: Μεγάλο Ελευθεροχώρι, Βλαχογιάννι, Πραιτώρι, Παλιάσκα, Συκέα, Παλαιόκαστρο, Κεφαλόβρυσο, Γιαννώτα..

Στα Γιαννώτα η 4η Μεραρχία ενώθηκε με τις 1η, 2η, 3η, 5η, 6η Μεραρχίες και αντιμετώπισαν στη σκληρή αλλά νικηφόρα μάχη των Στενών του Σαρανταπόρου Ελασσόνας (09/10/1912) τον υπεράριθμο τούρκικο στρατό.¹¹,¹²

Κατά πάσα πιθανότητα η Συκέα απελευθερώθηκε στις 06 ή 7/10/12. Οι Έλληνες στρατιώτες περνώντας από το χωριό ρωτούσαν, αν είναι μακριά το Σαραντάπορο.

Συνεπεία όλων αυτών μπορούμε να αναφέρουμε πως η Συκέα, όπως και οι περισσότερες περιοχές της Ελασσόνας, ήταν σκλαβωμένη στους Τούρκους από το 1427 έως και το 1912 (485 χρόνια).

Στις 07/01/1918 με το υπ' αριθμ. 25 βασιλικό διάταγμα του υπ' αριθμ. 3 ΦΕΚ η Συκέα μαζί με το Πραιτώρι προσκολλώνται στην κοινότητα Μαγουλάς. Όμως μόλις επτά μήνες μετά, στις 29/07/18 με το υπ' αριθμ. 9 βασιλικό διάταγμα του υπ' αριθμ. 166 ΦΕΚ η Κοινότητα Συκέας αναγνωρίζεται ως αυτόνομη.

Το 1922 είχαμε τη Μικρασιατική Καταστροφή. Έλληνες πρόσφυγες κυρίως από τον Πόντο εγκαταστάθηκαν στην περιοχή πάνω από το μοναστήρι της Αναλήψεως. Το 1924-25 δημιουργήθηκε και εποικίσθηκε από πρόσφυγες ο οικισμός Ανάληψη. Για να γίνει αυτό πρόσφερε η Μονή Αναλήψεως 15.000 στρέμματα γη. Πρέπει να σημειωθεί πως η Μονή πρωτοστάτησε σε προσφορά και δωρεές, όπως ο οικισμός Ανάληψης που αναφέραμε, η ανέγερση του νέου Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου, όπως είπαμε πιο πάνω, η ανέγερση του Δημοτικού Σχολείου Συκέας. Είναι ο σημαντικότερος αιμοδότης και ευεργέτης της περιοχής. Και όλα αυτά με θέληση και απόφαση του μοναστικού πληρώματος και όχι με πιέσεις από το κράτος.¹³

Η ονομασία του οικισμού είναι Ανάληψη και όχι Καλύβια Αναλήψεως (ίσως επηρεάστηκε από έναν πολύ μικρό και παλιό οικισμό, στην πλευρά του Λάκου που έρχεται από το Παλιοχώρι, στους λόφους προς το Βίζι, που λεγόταν Καλύβια).

Το 1934-35 έγινε διανομή γης- κλήρου στην Κοινότητα Συκέας. Οι παλαιοί και μόνιμοι κάτοικοι πήραν, ο καθένας, από 60 στρέμματα.

Επίσης το ίδιο έτος η περιοχή Ιμπλιάκι βόρεια του χωρίου, συνολικής έκτασης 900 στρεμμάτων, μοιράστηκε ως βοσκότοπος επίσης στους παλιούς και μονίμους κάτοικους της Συκέας. Το μέρος αυτό είναι καταπράσινο την άνοιξη και ο κόσμος συνήθιζε να πηγαίνει το Πάσχα και την Πρωτομαγιά.

Το χωριό λόγω της γεωγραφικής του θέσης (είναι το πρώτο μόλις τελειώνουν οι παρυφές των Αντιχασίων) επλήγη βάναυσα την περίοδο του εμφυλίου 1945-49. Υπήρξαν και στο χωριό ισχυροί πυρήνες και από τις δυο πλευρές, αντίθεση που έφερε ολέθρια αποτελέσματα.

Η Συκέα εκτός των παλαιών κάτοικων άρχισε να εποικίζεται, ακόμη και πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, κυρίως από κάτοικους της Βερδικούσιας, του Μαυρελιού Καλαμπάκας, φυσικά από τους Ποντίους πρόσφυγες της Ανάληψης, από Γρεβενιώτες Κοπατσαραίους εκ Φιλιππαίων, από το Λουτρό Ελασσόνας κ.α.

Κάλο θα ήταν να αναφερθεί κιόλας πως η Συκέα ηλεκτροδοτήθηκε το 1968.

 

Ο πατήρ-Κοσμάς ο Αιτωλός.. στη Συκέα και στη Βερδικούσια.

Ο Πατήρ-Κοσμάς ο Αιτωλός κατά την επική και ευλογημένη πορεία του και τις τρεις πέρασε από την Θεσσαλία.. Από την Ελασσόνα όμως, όπως αναφέρουν οι πήγες, διήλθε κατά την 2η και την 3η περιοδεία. ¹⁴

Κατά την 2η περιοδεία από την περιοχή της Ελασσόνας πήγε βόρεια προς Όλυμπο και Πιερία Όρη..

Στην 3η όμως περιοδεία κατεβαίνοντας από Δεσκάτη, πέρασε στα χωριά της πεδινής Ελασσόνας και κατευθύνθηκε προς Τρίκαλα διερχόμενος από τον ορεινό όγκο των Αντιχασίων, κατηχώντας και τα χωριά της Καλαμπάκας.¹⁵,¹⁶

Καθώς δεν έχω διαβάσει στο παρελθόν άλλες παρόμοιες αναφορές, κατόπιν μελέτης είναι προφανέστατο πως κατά την 3η περιοδεία πέρασε από το χωριό μου, Συκέα Ελασσόνας, όπως και από τη γενέτειρα της μητρός μου, Βερδικούσια.. Αυτό δε μου το φανερώνει απλώς το δρομολόγιο αλλά και το προσκυνητάρι Κοσμά του Αιτωλού, στο 1ο χιλιόμετρο στον δρόμο Συκέας προς Ανάληψη.. όπως και το Παρεκκλήσιον Κοσμά του Αιτωλού στην περιοχή Σταύρος-Πλάκες Βερδικούσιας.. Από μελέτη των πηγών σχετικά με την χρονολογία πολύ πιθανόν αυτό έγινε Δεκέμβριο 1776 ή Ιανουάριο 1777, δηλαδή δυόμισι έτη πριν τον απαγχονισμό του Αγίου..

-Το σημείο που βρίσκεται το προσκυνητάρι του Πατρός Κοσμά, στο 1ο χιλιόμετρο από Συκεα προς Ιερά Μονή Αναλήψεως και οικισμό Αναλήψεως, ταιριάζει με την συνήθεια του Αγίου να μιλάει στον κόσμο σε πεδιάδες για να μπορούν να συγκεντρωθούν πολλοί.. Το μέρος σε μεγάλο ορίζοντα είναι ίσιο.. Πιθανόν μαζευτήκαν να ακούσουν τον Κοσμά οι κάτοικοι της Συκέας, της Παλιάς Συκέας (Παλιάσκας) και φυσικά και άλλοι από γύρω χωριά.. Η απόσταση της Ιεράς Μονής Αναλήψεως Του Σωτήρος (ενδεχομένως τότε, Κοιμήσεως Της Θεοτόκου) είναι από το σημείο 300-400 μετρά.. Επομένως πολύ πιθανόν οι μονάχοι της Μονής (ήταν ανδρώα τότε) να οργάνωσαν και να συνέδραμαν τις Ομιλίες του Αγίου.. Όπως και πολύ πιθανόν είναι ο Πατήρ-Κοσμάς να κατέλυσε στο Μοναστήρι για να ξεκουρασθεί..

-Το σημείο που βρίσκεται το Παρεκκλήσιον του Κοσμά Αιτωλού στον Σταύρο-Πλάκες Βερδικούσιας, με την πανέμορφη θεά στον κάμπο της Ποτάμιας, αν και τώρα εν αντιθέσει με την Συκέα είμαστε σε υψόμετρο ενός χιλιόμετρου στα Αντιχάσια, και πάλι είναι ένα μικρό οροπέδιο, που μπορούσε να συγκεντρωθεί πλήθος κόσμου από τους κάτοικους και ποιμένες της περιοχής.¹⁷

 

Ο ηγούμενος της Μονής Αναλήψεως Συκέας και εμψυχωτής των Ελευθέρων Πολιορκημένων, επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης, Ιωσήφ.

Ο εκ Τσαριτσάνης επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης Ιωσήφ, ο εμψυχωτής των Ελευθέρων Πολιορκημένων της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, που αποτελεί σύμβολο θυσίας και δικαίως συγκαταλέγεται στο Πάνθεον των ηρώων, εθνομαρτύρων και ιερομαρτύρων.. ζούσε στην περιοχή της Συκέας Ελασσόνας, ως μονάχος και ηγούμενος της Μονής Αναλήψεως του Σωτήρος για 13-14 χρόνια..

Εκάρη μονάχος στη Μονή Αναλήψεως ή το 1799 ή το 1800.. Ο Κωνσταντίνος Κούμας δίδαξε στην Τσαριτσάνη 1-2 έτη (1798-1799).. Υπήρξε μαθητής του Κούμα.. Το επιβεβαιώνει ο σπουδαίος δάσκαλος: ¹⁸ «Μεταξύ τῶν μαθητῶν τοῦ τῆς Τσαριτσάνης σχολείου ἔβλεπε με χαράν του ὁ Κούμας και τον ἀρχιεπίσκοπον τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης Ἰωαννίκιον, ἄνδρα φλεγόμενον ὑπό φιλομάθειας και, μεταξύ πολλῶν ἱερωμένων, τον μετέπειτα ἐπίσκοπον Ῥωγῶν Ἰωσήφ»..

Όταν έφυγε ο Κούμας, έφυγε και ο Ιωσήφ από εκεί.. Ακολούθως ή πήγε κατευθείαν στην Ανάληψη και ιερώθηκε (1799) ή πήγε έναν χρόνο στη Λάρισα, οπού δίδαξε σε σχολείο και μετά στο μοναστήρι (1800)..

Ο Κώστας Σπανός ένας σπουδαίος πνευματικός άνθρωπος της Λάρισας, εκδότης παράλληλα και του βραβευμένου από την Ακαδημία Αθηνών περιοδικού "Θεσσαλικό Ημερολόγιο" σε άρθρο του δίδει σημαντικά στοιχειά. ¹⁹

Τα τελευταία χρόνια ένα χειρόγραφο της Μονής Αναλήψεως απεδείχθη πως ήταν γραμμένο από τον ίδιο τον Ιωσήφ.. Όπως σημείωσε ο Ιωσήφ, στη σελίδα 16 της πρόθεσης, οι προγενέστεροι μοναχοί της Ανάληψης είχαν καταχωρίσει τα ονόματα των αφιερωτών της περιόδου 1725-1803. Η πρόθεση αυτή είχε φθαρεί πολύ και ο Ιωσήφ αποφάσισε να μεταφέρει τα ονόματα των αφιερωτών σε μία νέα το 1803. Η εν λόγω σημείωση έχει ως εξής:

«Τέλος: μέχρι τοῦδε ἐγράφησαν τα ὀνόματα τῆς παλαιᾶς πλάκας παῥῤησίας και προθέσεως ἀπό τοῦ 1725ου: ἔτους μέχρι τοῦ: 1803ου: ὅσα δε μέλλουν να γραφοῦν εἰς το ἑξῆς θέλει γραφοῦν ἔμπροσθεν. – ἔξω ἀπό τα ὀνόματα τῶν πατέρων ἅτινα καταγραφήσονται εἰς το πρῶτον φῦλλον κατά συνέχειαν με τα παλαιά. οὕτως ἔδοξέ μοι τῷ ταπεινῷ ἡγουμένῳ Ἰωσήφ τῷ κοσμήσαντι ἅμα και ἀντιγράψαντι προ χρόνων ἤδη την δέλτον ταύτην, προ τῆς σχολαρχίας και ἡγουμενίας μου».

Εδώ βλέπουμε σε αυτήν την πρόθεση που την υπογράφει ο Ιωσήφ, πως το 1803 ήταν ήδη ηγούμενος της Μονής (δηλαδή μόλις 3-4 χρόνια μετά την απαρχή της ιερωσύνης του)..

Αναφορά στον Ρωγών Ιωσήφ κάνει και ο συνομήλικος του (γεν. 1780) και Τσαριτσανιώτης κληρικός ομοίως.. μέγας διδάσκαλος του Γένους πατήρ-Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων (αυτός μαζί με τον Κοσμά Αιτωλό ήσαν οι μονοί στα χρονικά, που κατείχαν το μέγα οφίκκιο του "Γενικού Αποστολικού Ιεροκήρυκα της Ανατολικής Ορθόδοξου Εκκλησιάς"):²⁰

"Ο Ἰωσήφ ἐπίσκοπος Ῥωγῶν ἐγεννήθη ἐν Τσαριτσάνῃ τῆς Θεσσαλίας τῷ 1780 ἐκ γονέων ἐναρέτων, πατρός μεν Παρασκευᾶ, μητρός δε Αἰκατερίνης. ἐκπαιδευθείς τα ἐγκύκλια μαθήματα ἐν τῷ σχολείῳ τῆς πατρίδος αὐτοῦ, και ἀπελθών εἰς το πλησίον τῆς πόλεως Συκέας μοναστήριον τῆς Ἀναλήψεως ἐμόνασε και χειροτονεῖται διάκονος, ἔπειτα δε και ἱερεύς πολλήν ὠφέλειαν παρέχων εἰς την μόνην διά τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας και ἀρετῆς."

Στο όνομα της μητέρας του ο πατήρ Κών. Οικονόμος ίσως κάνει λάθος, διότι ίσως λεγόταν Τριανταφυλλιά, όπως προκύπτει από την πρόθεση της Μονής του Σπαρμού.²¹ Στη σελίδα 5 της πρόθεσης αυτής, όπου είναι τα ονόματα των αφιερωτών της Τσαριτσάνης, αναφέρονται ο Ιωσήφ και τα μέλη της πατρικής οικογένειάς του: «ο παπά κυρ Ιωσήφ αναληψιώτης. και αυτάδελφος του. κώνστας·: ονόματα, όταν μας πούλησαν το σπίτι τους. παρασκευά, τριανταφιλιάς. Ιωάννου. δημητρίου».

Την ιδιότητα του δασκάλου, άγνωστη έως τώρα, μας την παρέχει η ενθύμηση, την οποία έγραψε ο ίδιος επίσης στη σελίδα 16 της πρόθεσης:«(…) προ τῆς σχολαρχίας κ (άι) ἡγουμενίας μου». Η πληροφορία αυτή αποσαφηνίζει μία ενθύμηση του κώδικα της Παλιοκαρυάς, η οποία κάνει λόγο για έναν δάσκαλο Ιωσήφ στη Μονή της Ανάληψης, ο οποίος δίδαξε στο σχολείο της Λάρισας, για ένα χρόνο:«Ἐν ἔτει 1814, Αὐγ. 7, αὐτόν τον καιρό ἦλθε ὁ παπα-Ἰάκωβος εἰς το μοναστῆρι [της Παλιοκαρυάς], ὅστις ἦταν πρῶτον εἰς την Ἀνάληψιν. Ἐνῶ ἔγινε καλόγερος διά χειρός τοῦ παπα-Ἰωσήφ, ὅταν ἦταν διδάσκαλος εἰς την Λάρισαν χρόνον 1, και ὕστερα ἔφυγεν και ἤλθομεν εἰς την Ἀνάληψιν (…)». Πολύτιμη και αυτή η πληροφορία. Ο Ιωσήφ ήταν σχολάρχης της Λάρισας, για ένα σχολικό έτος, μάλλον το 1799, γεγονός το οποίο δεν μαρτυρείται από καμία άλλη πηγή.. Ενδεχομένως όμως και αργότερα μέσα στα 14 έτη περίπου που έμεινε στο μοναστήρι, να πήγε εκ νέου στη Λάρισα ή σε κάποιο άλλο ελληνικό σχολείο να διδάξει.. Ήταν σύνηθες οι καλόγεροι να μαθαίνουν γράμματα στα παιδιά λόγω των εγκυκλίων σπουδών τους ή της τριβής τους με τα βιβλία των μοναστηριών.. Πρέπει να αναφερθεί κιόλας πως εντός της Ιεράς Μονής Αναλήψεως, υπάρχει μια κρυπτή, που συμφωνά με την παράδοση, λειτουργούσε ως κρυφό σχολείο..

Σε κάποιες δημοσιεύσεις σχετικά με τη δράση του Ιωσήφ ως Ηγούμενου της Μονής, γίνεται λόγος για συμμετοχή του στην επανάσταση του πάπα-Θύμιου Βλαχάβα, του περίφημου ρασοφορεμένου κλεφταρματολού από την Ασπροκκλησιά Καλαμπάκας..

Όταν το 1809 ο εκ Βιθυνίας της Μικράς Ασίας, φλογερός Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Άρτης Πορφύριος μετατέθηκε στη Μητρόπολη της Ελασσόνας ο Ιωσήφ γνωρίσθηκε με αυτόν.. Σχετικά με την περίοδο του Πορφυρίου στην Μητρόπολη Ελασσώνος υπάρχουν στοιχειά:²²

«και οἱ κακοί ἄνθρωποι ἐπληροφόρησαν ἐκεῖνον τον τύραννον [Ἀλήπασα], τι Ἰγνάτιος και τι Πορφύριος, ἔγραψεν εἰς την Κωνσταντινούπολιν, ἥνωσε τάς δύο ἐπαρχίας, Ἰωάννινα και Ἄρτα, ἔλαβον και ἐγώ προεδρικῶς την Ἐλασσόνα περιεχομένην εἰς την ἰδίαν ἐπικράτειαν τοῦ τυράννου."..

Το 1813 ο Πορφύριος, επέστρεψε στην Μητρόπολη Ναυπάκτου και Άρτης..

«ἀπό τῆς ἁγιωτάτης Μητροπόλεως Ἐλασσῶνος, τῆς ἐλεηθείσης αὐτῷ προς παραμυθίαν μετά την ἀνωτέρω περίστασιν και ἀνεδέχθη πάλιν δικαίῳ λόγῳ την πληρωθεῖσαν αὐτῷ ἐπαρχίαν…».

Αλλά πήρε και τον Ιωσήφ μαζί του.. Εκεί τον όρισε Πρωτοσύγκελο και βοηθό του..

Συνοψίζω επομένως πως ο Ιωσήφ μόνασε στο μοναστήρι μας, Αναλήψεως Του Σωτήρος, από το 1799 ή 1800 έως το 1813.. Και αυτή η σπουδαία προσωπικότητα ελάμπρυνε τη Μονή και ως Ηγούμενος αυτής για τουλάχιστον 10 έτη.²³

Ο σπουδαίος και μαρτυρικός Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου Συκέας με το σπάνιο και περίλαμπρο τέμπλο του.

Ο ιερός ναός του Αγίου Δημητρίου Συκέας είναι για τα δεδομένα ενός χωριού πολύ μεγάλος. Μπορούμε να πούμε πως προσεγγίζει το μέγεθος του έναν Μητροπολιτικό Ναό. Τα θεμέλια του νέου Ναού, μετά την καταστροφή του από τος Τούρκους, τα έβαλαν οι Συκιώτες. Τα έξοδα τα ανέλαβαν, η Μητρόπολη Ελασσόνας, η Ιερά Μονή Αναλήψεως Του Σωτηρος αλλά και ο ίδιος ο Γιάννης Σουμπικιώτης (Γκέκας), ο οποίος ήταν κλεφτής στο βουνό. Ξεπλήρωσε έτσι το χρέος έχοντας επίγνωση πως η πράξη του ήταν η αίτια για την καταστροφή του χωριού και της εκκλησιάς. Οι οικοδόμοι του νέου Άγιο Δημητρίου ήταν από το Σίνανο Σιατίστης.²⁴

Κτίστηκε επομένως από την αρχή ο Ιερός Ναός το 1879, όπως μαρτυρεί η μαρμάρινη επιγραφή:

"ΑΝΗΓΕΡΘΗ Ο ΘΕΙΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΆΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΊΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΗΓΟΎΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ Κ. ΑΓΑΠΙΟΥ ΙΕΡΟΜΌΝΑΧΟΥ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΆΓΙΟΥ ΕΛΑΣΣΩΝΟΣ Κ. Κ. ΚΥΡΊΛΛΟΥ ΕΣ ΤΩ ΕΙΣ ΜΝΗΜΌΣΥΝΟΝ.

ΑΩΟΘ' ΔΕΚΕΜΒΡΊΟΥ Α'".

Ο Ναός είναι μια τρίκλιτη Βασιλική άνευ τρούλου. Έχει 20 μ. μήκος και 12 μ. πλάτος. Μαζί με τον νάρθηκα καταλαμβάνει έκταση 250 τ.μ. επί του συνολικού οικόπεδου που είναι 2.000 τ.μ. (2 στρέμματα).

Το Ιερόν Βήμα χωρίζεται από τον Κύριο Ναό με το τέμπλο, το οποίο έχει τη μεγαλύτερη άξια στην Εκκλησιά. Το τέμπλο είναι μοναδικό, ξεχωριστό και σπάνιο. Η μοναδικότητα του ξύλινου τέμπλου βρίσκεται στην ξυλογλυπτική, στο πως δουλεύτηκε και βάφτηκε το ξύλο. Το δημιούργησαν καλλιτέχνες τεχνίτες ξυλογλύπτες και όχι ξυλουργοί.

Καθώς παρόμοιο κειμήλιο είναι εξαιρετικά σπάνιο στις εκκλησίες της Ελλάδος, υπάρχει περίπτωση να συνέδραμε και το Οικουμ. Πατριαρχείο στην ανοικοδόμηση της εκκλησιάς.

Η παράδοση του χωριού μας λέει όμως πως τις δαπάνες για τη δημιουργία του τέμπλου τις έκανε ο ίδιος ο Γιάννης Σουμπικιώτης (Γκέκας). Απορίας άξιον όμως είναι πως είχε τόσα πολλά χρήματα καθώς είναι πολύ μεγάλης αξίας. Είναι ένα σπουδαίο ξυλόγλυπτο κειμήλιο, σκαλιστό σε όλη του την επιφάνεια.

Υπάρχει επιγραφή πάνω από την Ωραία Πύλη, που μαρτυρεί την ημερομηνία κατασκευής: ΑΩΠΒ' ΜΑΡΤΙΩ Κ' (1882).

Οι εικόνες (όλες έχουν διάσταση 100×60 εκ.) δεξιά της Ωραίας Πύλης είναι: α) Ο Ιησούς Χριστός, β) ο Ιωάννης Πρόδρομος, γ) ο Άγιος Γεώργιος, δ) ο Αρχάγγελος Γαβριήλ (πάνω στην πλαϊνή δεξιά πόρτα), ε) ο Άγιος Νικόλαος.

Αριστερά είναι: α) Η Θεοτόκος, β) ο Άγιος Δημήτριος, γ) Η Ανάληψις Του Κυρίου, δ) ο Αρχάγγελος Γαβριήλ (πάνω στην πλαϊνή αριστερή πόρτα, ε) η Αγιά Παρασκευή.

Στην Ωραία Πύλη έχει πόρτα με δυο φύλλα που ανοίγουν στα δυο. Σε κάθε φύλλο υπάρχουν δυο μικρές Εικόνες και στο ένωμα το φύλλων στην κορυφή υπάρχει η σφαίρα της Γης.

Στο πάνω μέρος της Ωραίας Πύλης κρέμεται ένα πανέμορφο σκαλιστό αστέρι, το μάτι της Δικαιοσύνης, "το μάτι Του Θεού". Ο αοίδιμος αιδεσιμώτατος πατήρ-Ευθύμιος Τσούκας έλεγε πως δεν υπάρχει πουθενά άλλου στην Ελλάδα. Όμοιο εκκλησιαστικό κόσμημα έχει ο Πατριαρχικός Ναός του Αγίου Γεωργίου στην Κωνσταντινούπολη.

Στο τέμπλο πάνω και κάτω από κάθε Εικόνα που αναφέραμε, υπάρχει και μια μικρή. Αυτές πάνω απεικονίζουν τοπία, ενώ αυτές κάτω Αγιά Πρόσωπα.

Στο πάνω μέρος του τέμπλου υπάρχει μια σειρά από 25 εικόνες (45×30 εκ.) με μορφές Αγίων.

Το τέμπλο στις άκρες σχηματίζει σχήματα λουλουδιών, κλαδιά αμπέλου και τσαμπιά σταφυλιών. Πάνω ακριβώς από την Ωραία Πύλη ένας σκαλιστός σταυρός που ακουμπά την οροφή. Στη βάση του Σταύρου είναι τα κόκκαλα του Αδάμ, δεξιά το Ευαγγέλιο και αριστερά ένα πουλί. Όλα αυτά που αναφέραμε είναι ξυλόγλυπτα απαράμιλλης τέχνης.

Το περικαλλές αυτό τέμπλο έχει το ύψος της Εκκλησιάς και καλύπτει όλο το Άγιο Βήμα. Είναι σπανιότατο τόσο μεγάλο τέμπλο.

Δημιουργός θεωρείται ο Κωνσταντίνος Ζήκος από τα Γρεβενά. Ο Άγιος Κωνσταντίνος Δεσκάτης έχει ένα παραπλήσιο τέμπλο και πιστεύεται πως τα φιλοτέχνησε ο ίδιος ξυλόγλυπτης.

Το Ιερόν Βήμα έχει ξύλινη Αγιά Τράπεζα όπως και Κιβώριο. Ο τοίχος είναι αγιογραφημένος με μορφές Αγίων.

Τα τρία κλίτη της Εκκλησιάς χωρίζονται από κίονες (3 κίονες η κάθε σειρά) με στασίδια σε όλες τις πλευρές. Στο κεντρικό κλίτος υπάρχουν δυο ψαλτήρια, ο Θρόνος Του Αρχιερέως. Παλιά είχε και άμβωνα, που αφαιρέθηκε για λογούς ασφάλειας. Επίσης υπάρχει και το προσκυνητάρι του Αγίου Δημητρίου.

Στο πίσω και πάνω μέρος είναι ο γυναικωνίτης, που παλιά ήταν ξύλινος με σταυρωτά ξύλινα κάγκελα. Μετέπειτα χτίστηκε και αγιογραφήθηκε.

Πάνω και εσωτερικά της κεντρικής θύρας της Εκκλησιάς βρίσκεται η επιγραφή:

"Ο ΘΕΙΟΣ ΚΑΙ ΙΕΡΟΣ ΟΥΤΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΘΗ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΊΟΥ ΦΑΡΜΆΚΗ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΤΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΜΕΡΕΥΟΝΤΟΣ ΤΩ ΑΙΔΕΣΙΜΩΤΑΤΩ ΙΕΡΕΙ ΕΥΘΥΜΙΩ ΤΣΟΥΚΑ ΕΝ ΕΤΕΙ 1980-81". ²⁵

Οι παλιές αγιογραφίες σκεπάστηκαν. Φαίνεται βεβαία στην Εικόνα του Αγίου Θρόνου η υπογραφή του Γ. Βίτκου (1922), που είχε κάνει και κάποιες άλλες Εικόνες. Υπάρχει επίσης μια παλιά αγιογραφία, που απεικονίζει τον Άγιο Δημήτριο με γραμμένη δέηση Ανδρώνη και Αθανάσιου Ανδρόνικου υπέρ αναπαύσεως ψυχής του πάτερα τους Δημήτρη με έτος 1909.

Παλαιότερα η Εκκλησιά δεν είχε περίφραξη και γύρω- γύρω υπήρχαν ακακίες.

Ο Ι. Ν. Αγίου Δημητρίου επλήγη από τον σεισμό του 2021. Ο αιδεσιμώτατος πατήρ-Ζήσης Τάχατος πασχίζει με την συνδρομή του ποιμνίου να Λειτουργήσει ο Άγιος Δημήτριος το συντομότερον δυνατόν, ως αρμόζει σε αυτό το Θείον εγκαθίδρυμα με τα σπουδαία εκκλησιαστικά κειμήλια.

 

ΠΗΓΕΣ:

1) Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός στη Θεσσαλία (Μαρτυρίες από τους οικισμούς και τα νεκροταφεία),

Χριστίνα Μπάμπη, Πτυχ. εργασία, Παν. Θεσσαλίας, Σχολή Ανθρωπ. Σπουδών, Τμ. Ιστορίας- Αρχαιολογίας- Κοιν. Ανθρωπολογίας, Βόλος, 2003, σελ 106.

2) Τσακνάκης Β., 2013. Αρχαία Περραιβία και Περραιβική Τρίπολις. Αντανακλάσεις του Μύθου και της Ιστορίας. Στο Ανιστόρητον (Μονογραφίες 2013). Αθήνα.

3) Αρβανιτόπουλος Απόστολος, Ανασκαφαί και έρευναι εν Θεσσαλία και Μακεδονία κατά τα έτη 1913 - 1914. Αθήνα, 1914.

4) Χωριό, Ανδρώνη Α. Ανδρόνικου, Λάρισα, 2022, σελ. 217.

5) Ο Στράβων λέει: «Οι Περραιβοί, πιεζόμενοι από τους Λαπίθες, αποσύρθηκαν σχεδόν όλοι και ζήτησαν καταφύγιο στην περιοχή της Πίνδου, προς τους Αθαμάνες και τους Δόλοπες» (ο. π. Θ΄, 5. 19). Άρα είναι πιθανό η Ηπειρωτική Δωδώνη ν’ αποτελεί συνέχεια της Θεσσαλικής. Όπως και οι Ενιήνες ή Αινιάνες με την κάθοδο των Δωριέων, εγκαταστάθηκαν στη Φθιώτιδα, στην περιοχή ανάμεσα στον Τυμφρηστό, την Οίτη και την Όρθρυ.

6) Κεκαυμένος, Στρατηγικόν, εισαγ. μετάφρ., σχόλια Δ. Τσουγκαράκης, Αθήνα 1996, σελ. 214-7.

7) Fine, John Van Antwerp (May 15, 1991). The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, σελ. 79

8) Ελευθέριος Παπακώστας, Η άλωση της Κωνσταντινούπολης Μέρος Β΄-Πορεία προς την πτώση, 27/05/ 2021, pemptousia. gr

9) L. Kayapinar, 30 οικισμοί της Ελασσόνας στην απογραφή των Οθωμανών του 1506. Θεσσαλικόν Ημερολόγιον, 76ος τόμος, Κ. Σπανός.

10) Χωριό, Ανδρώνη Α. Ανδρόνικου, Λάρισα, 2022, σελ. 258-264.

11) Σπύρου Μελά, Οι πόλεμοι 1912-1913. Εκδ. Μπιρής, 1972 σελ. 11-30.

12) Γιάννη Δαρή, Το μονοπάτι της λευτεριάς, ιστότοπος: https: //spathogiannos. blogspot. com/2022/10/0510-08101912. html? m=1

13) Λάζαρης Κω/νος, Προσκύνημα στην ιερά Μονή Αναλήψεως του Σωτήρος Συκέας Ελασσόνας, Ελασσόνα 1999

14) Ιωάννη Μενούνου, Κοσμά του Αιτωλού Διδαχές και Βιογραφία, Ζ' έκδοση, Εκδόσεις "Ακρίτας", Αθήνα, σελ. 231.

15) Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός 1714-1719. Η βακτηρία των σκλάβων-Το καύχημα των Αιτωλών. Επιμ. Ιερομόναχου Κωνσταντῖνου Β. Τριανταφύλλου. Ἐκδόσεις Ὀρθοδόξου Φιλανθρωπικοῦ Συλλόγου "Μικρά Ζύμη". Θέρμον Αἰτωλίας, σελ. 40-41, 42-43, 55-56.

16) Ο βίος του Αγίου Κοσμά, Μαρίας Μαμασούλα, 12/03/2015, Ιστότοπος: “Αγία Φιλοθέη”.

17) Δαρή Γιάννη, Πήρα στα χεριά μου σταυρό, να φτιάξω εκκλησιά. Το κλέος των Αιτωλών, Ιερομόναχος Κοσμάς. Ιστότοπος: https: //spathogiannos. blogspot. com/2022/03/blog-post. html? m=1

18) Κωνσταντίνου Κούμα "Ιστορίαι των ανθρωπίνων πράξεων", 12 (Βιέννη 1832) σελ. 585.

19)«Η πρόθεση της Μονής Αναλήψεως Ελασσόνας. Οι οικισμοί και τα ονόματα των αφιερωτών τους. Νέα στοιχεία για την πατρίδα του Ιωσήφ των Ρωγών, 1803», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, τομ. 64 (Λάρισα 2013) σελ. 305-334.

20) Ακαδημία Αθηνών, ΚΕΜΝΕ, Αρχείο Οικονόμου, ΧΧΧ, 11.

21) Θωμά Μπούμπα, "Ο κώδικας της Μονής Αγίας Τριάδος Σπαρμού Ολύμπου, 1602-1877"(Βιβλιοθήκης Ολυμπιώτισσας 224)

22) Παρατηρήσεις σε κατάλογο Ἐπισκόπων, 1833 (Γ. Α. Κ. Ὀθωνικό, L. 8, ΝΑΥΠΑΚΤΙΑΚΑ 3 (1986-87).

23) Δαρή Γιάννη, Ο Ηγούμενος της Μονής Αναλήψεως Συκέας και εμψυχωτής των Ελευθέρων Πολιορκημένων, Επίσκοπος Ρωγών και Κοζυλης, Ιωσήφ. Ιστοτοπος: https: //spathogiannos. blogspot. com/2022/08/blog-post_22. html? m=1

24) Χωριό, Ανδρώνη Α. Ανδρόνικου, Λάρισα, 2022, σελ. 268-275.

25) Μαρίζας Χρ. Σβάρνα, Η Ιερά Μονή Αναλήψεως και ο Άγιος Δημήτριος Συκέας Ελάσσονος (πανεπ. εργασία), Συκεα, 1990, σελ. 18-23.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΡΙΜΑ ΚΙ ΑΔΙΚΟ.. Ο ΘΥΜΙΟ-ΓΑΚΗΣ ΚΑΙ Η ΑΡΠΑΓΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΑΡΧΟΝΤΙΣΣΑΣ.

 ░Δ░Ε░Ν░ ░Ε░Ι░Ν░Α░Ι░ ░Κ░Ρ░Ι░Μ░Α░ ░Κ░Ι░ ░Α░Δ░Ι░Κ░Ο░. ░. ░

░Ο░ ░Θ░Υ░Μ░Ι░Ο░-░Γ░Α░Κ░Η░Σ░ ░Κ░Α░Ι░ ░Η░ ░Α░Ρ░Π░Α░Γ░Η░ ░Τ░Η░Σ░ ░Β░Α░Σ░Ι░Λ░Α░Ρ░Χ░Ο░Ν░Τ░Ι░Σ░Σ░Α░Σ░. ░

-----

-----

"Δεν είναι κρίμα κι άδικο,

Βασιλαρχόντισσα.

Δεν είναι κι αμαρτία να

τυραννώ τα νιάτα μου,

χωρίς καμμιάν αιτία,

να ειν’ η Βασιλω σ’ ερημιά;

σε κλέφτικα λημέρια

να στρώνει πεύκα στρώματα

κι οξιές για μαξιλάρια

Να ‘χει και τα κλεφτόπουλα

να τη διαφεντεύουν.

Κι ίσα με τα μεσάνυχτα,

δυο ώρες πριν να φέξει

κι ο Θύμιος Γακης φώναξε

από ψηλή ραχούλα

" Σήκω Βασίλω κι έφεξε..

Σήκω να πάρεις τον καφέ

τ’ αφράτο παξιμάδι

Να σου περάσει ο καημός

να φύγει η στενοχώρια

Και Η ξαγορά μας έρχεται,

δυο μούλες φορτωμένες

Η πρώτη φέρνει μάλαμα,

η δεύτερη τ’ ασήμι

Σύρε Βάσω μ' στο σπίτι σου,

σύρε και στους δικούς σου ".

-----

Στις αρχές Ιουνίου 1919 το 3ο Ιππικό Σύνταγμα έφτασε στη Μαγνησία και έστειλε μια Ίλη για αναγνώριση.. Δεν βρήκε κάτι ύποπτο όμως για τον φόβο των Τσετων άφησε έναν λοχία στο χωρίο Παπαζλη.. Ήταν το πιο μακρινό..

Το χωριό Παπαζλη είχε χτιστεί στην κοιλάδα του Ύλλου ποταμού και στις πλαγιές του Καλ Νταγ σε υψόμετρο περίπου 200 μ. Ήταν 23 χλμ. ΒΑ της Μαγνησίας και 54 χλμ. ΒΑ της Σμύρνης. Στην περιοχή του χωριού υπήρχε παλιά η αρχαία πόλη Υρκανίς.. Εκείνον τον καιρό ο πληθυσμός ήταν σχεδόν όλος Ελληνικός..

20 μέρες εκεί περάσαν πολύ ωραία.. Οι κάτοικοι του χωρίου φύλαγαν τη νύχτα και οι ιππείς έκαναν περιπολία στην πεδιάδα.. Οι χωριανοί περιποιούνταν τους στρατιώτες σαν παιδιά τους.. Παρέα τακτική οι στρατιώτες είχαν τον πάπα και άλλον έναν λεβεντογερο, που αν και είχε αρχίσει να μη βλέπει καλά, οπού πάταγε, έτρεμε ο τόπος.. Το έλεγε η καρδιά του..

Το πρωί στις 11 Ιουλίου, από τις 3 τα ξημερώματα ακουστήκαν πυκνοί πυροβολισμοί.. Οι άνδρες πήραν τα όπλα και οι γυναίκες πήγαν τα παιδιά στα υπόγεια.. Τα σπίτια που ήταν στην άκρη του χωρίου ήταν επικίνδυνα και οι κάτοικοι τους μαζεύονταν στο κέντρο σε σπίτια που είχαν χοντρούς τοίχους..

Όλοι κατάλαβαν πως το χωρίο είχε περικυκλωθεί από Τσέτες.. Κοινή απόφαση πήραν να αμυνθούν έως τον τελευταίο.. Χάρη δεν θα περίμεναν από αυτά τα αιμοσταγή θηρία.. Το Παπαζλη ήταν πλούσιο αλλά έτσι και αλλιώς εκείνη την εποχή είχε τελειώσει ο θερισμός και το αλώνισμα και είχαν μαζέψει τους καρπούς..

2. 000 τσέτες ήταν σαν λυσσασμένα σκυλιά, με άτιμη επιθυμία να ληστέψουν, να σκοτώσουν, να αρπάξουν κορίτσια και γυναίκες..

Αλλά οι Παπαζλιωτες 70 ντουφεκιά είχαν μόνο και αυτά σε κακά χάλια.. Και αλλά 10 των ιππέων..

Οι σφαίρες έσκιζαν σαν δαιμονισμένες τον αέρα.. Αλλά οποίος θέλει να πολεμήσει, θα πουλήσει ακριβά το τομάρι του και δεν βλέπει πολλούς τους εχθρούς..

Τα χαράματα ακόμη, ένας δεκανέας με το άλογο έψαχνε δρόμο να φύγει στη Μαγνησία να ζητήσει ενισχύσεις.. Αλλά το χωρίο ήταν ζωσμένο από παντού.. Όποιος θα ξεμυτουσε θα τον υποδεχόταν μια λάβα πυρός.. Ο Λοχίας τα είχε χάσει.. Ήταν μεγάλη η ευθύνη του για τόσες ψυχές.. Με το πιστόλι και το σπαθί στο χέρι φώναξε:

--Μέχρι τελευταίας ρανιδος!

Εκείνη την στιγμή φάνηκαν από μια γωνιά οπλισμένοι, ο Πάπα-Γιωργης με τον λεβεντογερο.. Ταυτόχρονα άνοιξε μια πόρτα σε ένα σπίτι και βγήκε μια κόρη με το όπλο στο χέρι.. Ο γερός έβαλε το χέρι στο μέτωπο και φώναξε:

--Παιδιά, τα πολλά λογία είναι φτώχεια.. Ριχτείτε όλοι στη φωτιά και μη πυροβολείτε, αν δεν είσθε σίγουροι πως η σφαίρα δεν θα πάει χαμένη.. Να σημαδεύετε χαμηλά γιατί με το κλωτσημα του όπλου, η σφαίρα θα πάει ψηλά.. Όσοι έχετε δικανα ή καραμπίνες, φερ' τε τα και αυτά.. Να ρίχνετε στον λαιμό για να πάνε τα σκάγια στο πρόσωπο.

Γύρισε στο κορίτσι, τη Γαρεφω..

--Εσύ, Γαρεφω, δώσε το ντουφέκι σου σε έναν άνδρα.. Καλύτερα θα λειτουργήσει σε χεριά ανδρικά.

--Τι λες, πάππου; Δεν είμαι Ελληνοπούλα εγώ; Δεν έχω αίμα Ελληνικό; Δεν είμαι σαν τις παλιές Σουλιωτισσες εγώ;

Κοίταξε τριγύρω ο γερός..

--Πόσοι είμαστε εδώ, ωρε παιδιά;

--Οχτώ και το κορίτσι εννιά..

--Οχτώ και το κορίτσι.. Όπως τότε.. Ακούστε, παιδιά.. Δεν ξέρουμε τι θα γίνει την επόμενη ώρα.. Έχω ένα μυστικό που με βαραίνει πολλά χρόνια και πιο πολύ τώρα..

Και ο γερός άρχισε σιγά- σιγά σαν παραμύθι..

-- Πριν πολλά χρόνια στα Θεσσαλικά βουνά βασίλευε μια συμμορία κλεφτών από 8 νοματαίους.. Ο αρχηγός ήταν 25 χρόνων από τα Τρίκαλα και ήταν ο τρόμος και φόβος των πλουσίων.. Η φήμη του είχε απλωθεί και αυτός πετιόταν σαν αετός από τους Θεσσαλικούς κάμπους στις Ηπειρώτικες κορφές.. Σημάδευε την τρίχα και την έκοβε στα δυο.. Μια φορά μπήκε μέρα μεσημέρι στο Μέτσοβο και πήρε από την άυλη της την πλουσιότερη κόρη του Μετσόβου, την θυγατέρα του Αβέρωφ, την Βασιλαρχοντισσα.. Και ξέρετε τι ζήτησε, για να τη λευτερώσει; Το βάρος της σε χρυσάφι! Και το πήρε! 6. 500 τούρκικες λίρες στείλανε.. Και οι κλέφτες ήταν οχτώ και το κορίτσι.. Όπως τώρα καλή ώρα..

Ρώτησε κάποιος..

--Και ύστερα;

--Ύστερα το μπλουκι (ομάδα) σκορπίστηκε.. Ο αρχηγός έφυγε στη Σαλονικη, πέρασε στη Σμύρνη και ήρθε εδώ στο Παπαζλη να ζήσει ξεχασμένος σαν τίμιος άνθρωπος.. Παντρεύτηκε.. Γέρασε και στραβώθηκε..

--Πως λέγεσαι, πάππου;

--Θύμιος Γακης!

Τον γερο τον πήρε ένα λυγμικό κλάμα.. Ήταν το μόνο που ακουγόταν.. Μέτα ακούστηκε μια τουφεκιά, ύστερα άλλη μια.. Ο εχθρός πλησίαζε..

Στο νταμι σε μια γωνιά ήταν ριγμένοι 2-3 χωριάτες, ένας ιππέας, ο πάπας και ο Θυμιο-Γακης.. Ο πάπας δεν ήξερε να πυροβολεί καλά και του έλεγε ο Γακης..

--Βαλ' το καλά στον ωμό σου, Πάπα-Γιωργη, γιατί πάνω από 10 φόρες δεν θα μπορέσεις να ρίξεις.. Θα πληγωθείς.. Πιο χαμηλά.. Και όχι γρήγορα.. Πάνε χαμένα τα βόλια..

Ο Θυμιο-Γακης μεθούσε από τους πυροβολισμούς και τα" αλλαχ "των Τούρκων.. Πήρε μια χούφτα φυσέκια και το όπλο του Πάπα-Γιωργη και πυροβολούσε, αφού πρώτα φρόντιζε να διακρίνει καλά τον εχθρό..

--Πάπα-Γιωργη, πήγαινε στην Εκκλησιά, να ανάψεις κερί στις Εικόνες και να διαβάσεις ευχές, γιατί δεν θα γλυτώσει κανένας μας..

Γύρισε στον ιππέα..

--Πήγαινε, βρες τους άλλους, αν δε μπορούν να κρατήσουν, να μαζευτούν στην Εκκλησιά, αλλά να δώσουν χρόνο για να βγουν και τα γυναικόπαιδα από τα σπίτια..

Στις 11 ώρα το πρωί βγήκε ο ιππέας να κάνει αυτή τη γύρα..

7 ώρες πολεμούσαν, κανείς δεν κατάλαβε πως περάσαν οι ώρες.. Και τι μάχη! Οι τσέτες ήταν 2. 000 τουφεκιά.. Από καραμπίνες έως μονοβολα δικανα.. Από μαρτινια έως και τα καινούργια Μαουζερ..

Όμως οι Έλληνες παρ' όλη τη μειονεκτική θέση κρατούσαν γερά.. Ο λοχίας είχε αναθαρρήσει και γύρναγε από τα μέρη που ήταν ο μεγαλύτερος κίνδυνος, έριχνε και αυτός λίγες τουφεκιές και έδινε οδηγίες για καλύτερη προφύλαξη.. Κάθε τόσο ανέβαινε στο ψηλότερο σπίτι να δει προς τα μέρη της Μαγνησίας μήπως έρχονται ενισχύσεις..

Αυτή που στάθηκε σαν αληθινός άγγελος όμως, ήταν το κορίτσι.. Η Γαρεφω.. Με μαντήλι στο κεφάλι και τα μάγουλα κατακόκκινα.. με μια σακούλα στον ωμό γεμάτη φυσέκια και το όπλο στο χέρι, ήταν όμοια αρχαία θεά της Τιμωρίας.. Της είχαν σκοτώσει τα σκυλιά 3 αδέλφια.. Γύριζε σαν ανεμοστρόβιλος.. Πυροβολούσε και εμψύχωνε..

Ο Γακης είχε πάει στην Εκκλησιά, στη βρύση της άυλης και κρατούσε τον ωμό του..

--Τι έχεις, Μπάρμπα-Θυμιο;

--Τίποτα, παιδί μου, μια γρατσουνιά.. Τιποτένια πράγματα μέσα σε τόσες άλλες που έχω στο κορμί μου.. Αυτή όμως είναι από τις καλές, τις έντιμες.. Έχω τις μισές τέτοιες από Τούρκους και Βουλγάρους..

Στο ανατολικό μέρος του Παπαζλη οι Τσέτες είχαν βάλει φωτιά.. Ακόμη 3 σπίτια κάπνιζαν.. Απελπισία! Η ώρα είχε πάει 2, τα φυσίγγια λιγόστευαν και βοήθεια καμμια..

Το μέρος που ήταν εκείνοι οι μαχητές ήταν το ψηλότερο του χωρίου και κρατούσε καλά ακόμη.. Η Γαρεφω παρακάλεσε τον Θυμιο-Γακη να πάει μαζί της.. Αυτός στηρίχθηκε στο χέρι της.. Εκείνη τη στιγμή είδαν έναν ζεϊμπέκη να τρέχει προς το μέρος τους.. Ποτέ άρπαξε το όπλο της Γαρεφως ο Γακης, ποτέ σκόπευσε, ποτέ πυροβόλησε, κανείς δεν κατάλαβε.. Είδαν μόνο τον ζεϊμπέκη να κατρακυλά σαν κούτσουρο στον περίβολο της Εκκλησιάς..

--Παλιόσκυλο βρωμερό!

Φώναξε ο μπάρμπα-Θυμιος και γύρισε αμέσως στην Εκκλησιά και έκανε τον σταυρό του..

Σε 2 ώρες οι τουρκικοί πυροβολισμοί αραίωσαν.. Οι τσέτες είχαν μαζευτεί στο βουνό.. Εκείνη την ώρα σαν αναστάσιμη κωδωνοκρουσία ακούστηκε η σάλπιγγα της 2ας Ίλης του Ιππικού μας.. Έστειλε μια περιπολία στο Παπαζλη και οι άλλοι κυνήγησαν τους Τσέτες σαν ποντίκια στο βουνό..

Εκείνη την ήμερα το Παπαζλη είχε 15 νεκρούς.. Γυναίκες και άνδρες φρικτά ακρωτηριασμένους.. Μέχρι και ένα μικρό παιδάκι πετσόκοψαν τα σκυλιά.. Στο χωρίο κάηκαν 4 σπίτια..

Ο Πάπα-Γιωργης και η Γαρεφω παρασημοφορήθηκαν από την 8η Μεραρχία με Πολεμικό Σταύρο και οι Ιππείς προήχθησαν σε ανθυπασπιστές επ' ανδραγαθία..

Και ο Θυμιο-Γακης;

Άκουσε κάτι γυναικείες φωνές που καλούσαν σε βοήθεια και κατέβηκε με το πιστόλι στο χέρι στη μέση του χωρίου.. Μαζί με άλλους 2 έπεσαν πάνω σε 10 τσέτες που ήταν κρυμμένοι σε ένα χαμόσπιτο και άδειασαν τα όπλα πάνω τους..

Τους πήραν μετά οι δικοί μας και τους ξάπλωσαν στα χόρτα πίσω από το νταμι.. Ο Θυμιο-Γακης ήταν νεκρός και η Γαρεφω έκλαιγε γοερά από πάνω του..

--Σήκω, Μπάρμπα-Θυμιο!

Τα ματιά του ήταν ανοιχτά.. Λες και είχαν βρει το φως τους.. Το πρόσωπο του όμως ήταν φωτεινό και χαμογελαστό, όπως ενός ανθρώπου, που έχει εξιλεωθεί.. και που και ο θάνατος του ακόμη δεν ήταν ανώφελος.. Πήγαινε να στήσει κλέφτικο λημέρι στ' ουρανού τ' αστερία..

------

------

░Τ░ο░ ░κ░ο░υ░λ░τ░ο░ύ░κ░ι░. ░

------

------

Μέτσοβο, καλοκαίρι του 1884..

Εκεί τα βουνά ήταν ασφαλές καταφύγιο για τους κλέφτες, όταν ακολουθώντας τον ορεινά και δασώδη μονοπάτια της Πίνδου έφταναν εκεί και απέφευγαν τα αποσπάσματα.. Και έβρισκαν ανθρώπους εκεί να τους βοηθήσουν.. Στο Μέτσοβο αν και έφταναν πολλοί κλέφτες από την ελεύθερη Ελλάδα, η ζωή κυλούσε ομαλά.. Το καλοκαίρι έρχονταν οι Βλάχοι αρχοντάδες από τα ξένα για να παραθερίσουν στα επιβλητικά αρχοντικά τους.. Είχαν το συνήθειο αυτοί να μαζεύονται στην πλατεία μπροστά στην Εκκλησιά, το "Κουλτουκι" και να κουβεντιάζουν τις εμπειρίες τους.. Σε αυτές τις παρέες δεν έμπαιναν οι μόνιμοι κάτοικοι του Μετσόβου και οι παροικούντες.. Αυτή η συνήθεια (οι κλειστές παρέες των πλουσίων) δεν πείραζε τους περισσότερους καθώς είχαν αλλά πράγματα να κάνουν αλλά κάποιους τους έθιγε..

Ένα μεσημέρι εκείνου του καλοκαιριού ήταν μια παρέα.. Ένας Νταλλας από το Μέτσοβο και ένας Μεσολογγίτης, ο Φλεγγας που δούλευε εκεί.. Κουβέντιαζαν αν τολμάει κανείς να πάει στο "Κουλτουκι" και αν το κάνει, αν θα τον έδιωχναν οι προύχοντες.. Ο Φλεγγας θέλοντας να δείξει πως είναι παλληκαρι και δεν φοβάται κανέναν, ξεκίνησε να πάει.. Και πέρασε μπροστά από τους άρχοντες επιδεικτικά, να τους δείξει πως δεν τους υπολογίζει ούτε σαν μεγαλύτερους.. Η κίνηση αυτή έκανε αίσθηση στους αρχοντους, όποτε σηκώθηκε ο Νικόλαος Αβέρωφ (τον έλεγαν Κουλακη.. Νικουλακη: Κουλακη), τον φώναξε και όταν ο Φλεγγας πλησίασε, τον χαστούκισε..

Νιώθοντας μεγάλη προσβολή ο Φλεγγας, με ματιά γεμάτα μίσος είπε στην παρέα του..

--Θα μου το πληρώσει πολύ ακριβά αυτό!

Ίσως ελάχιστοι Μετσοβιτες να ζήλευαν και να αντιπαθούσαν τους πλούσιους αλλά τώρα αυτό το χαστούκι ήταν η άμεση αφορμή για την εκδίκηση.. Ο Φλεγγας με τον Γιώργο Νταλλα σκεφτήκαν κάτι που εκτός από εκδίκηση θα τους έφερνε και οικονομικά οφέλη..

------

------

░Τ░ο░ ░μ░π░λ░ο░ύ░κ░ι░ ░τ░ο░υ░ ░Θ░υ░μ░ι░ο░-░Γ░ά░κ░η░. ░

-----

-----

Στα βουνά του Μετσόβου τριγυρνουσαν κλέφτικα μπλουκια.. Αυτοί πήγαν και βρήκαν την ξακουστή ομάδα του Θύμιου Γακη, που είχε 7-8 νέους άνδρες.. Μίλησαν με τον Θυμιο και σε λίγη συμφωνήσαν και κατέστρωσαν ένα τολμηρό σχέδιο.. Την απαγωγή της Ευδοκίας (Δουκως) Αβέρωφ, μοναχοκοκορης του Νικολάου Αβέρωφ, που είχε χτυπήσει τον Φλεγγα..

Η Δουκω ήταν νιόπαντρη, μόλις είχε στεφανωθεί με τον Στέργιο Τζουανοπουλο.. Καθώς ήταν από τις πιο πλούσιες αρχοντοπούλες του Μετσόβου, την έλεγαν Βασιλαρχοντισσα (βασίλισσα και αρχόντισσα)..

Την πρόταση των Φλεγγα-Νταλλα ο Θυμιο-Γακης την δέχθηκε πρόθυμα γιατί θα είχε αυτούς τους δυο από το χωρίο, που ήξεραν το μέρος..

Η ληστοσυμμορία του Θύμιου Γακη εκτός από αυτόν είχε, τον Κουτσουκαλη, τον Κουρκουτα, τον 19χρονο Βασίλη Τσελιο (και οι τρεις αυτοί από Σεκλιστα Αρτης), τον Βασίλη Ζάχο, τον Γρήγορη Ζαρονικο (οι δυο αυτοί από Νεραϊδα Τρικάλων) και άλλον έναν ή δυο άνδρες.. Με τη συμμορία του Γακη συνέπραξαν για την απαγωγή εκτός από τους Φλεγγα και Νταλλα (που ενεπλάκησαν στο επεισόδιο με τον Αβέρωφ) και ο φοβερός λήσταρχος Βαγγέλης Τάκης (ο διαβόητος Τάκης ο Αρχιληστής) και ένας Στράτης από τη Μυτιλήνη, ο οποίος στο παρελθόν είχε διατελέσει αστυνομικός κλητήρας στο Μέτσοβο.. Συνολικά 11-12 άνδρες λοιπόν έλαβαν μέρος στην απαγωγή..

Οι κλέφτες ήταν σαρακατσαναιοι εκτός του βλάχου Μετσοβιτη Νταλλα και του Μυτιληνιου Στράτη..

-----

-----

░Τ░ο░ ░β░ά░ρ░ο░ς░ ░τ░η░ς░ ░Δ░ο░ύ░κ░ω░ς░ ░σ░ε░ ░χ░ρ░υ░σ░ό░. ░

-----

-----

Στο Μέτσοβο η ζωή κυλούσε ήσυχη.. Υπήρχε αγάπη μεταξύ των κάτοικων, μια συμφιλίωση, μια αλληλεγγύη ανάμεσα στους πλούσιους και στους φτωχούς.. Και αυτό δεν επέτρεπε τις ληστοσυμμορίες να πλησιάζουν..

Όμως όλα αυτά άλλαξαν στις 27 Ιουλίου του 1884.. Ήταν 12 το μεσημέρι και είχε ζεστή σχετικά για το Μέτσοβο.. 7 λεπτά δρόμος από το χωρίο, στη μεγάλη οδό που περνούσε μπροστά από το νεκροταφείο έκαναν τη βόλτα τους δυο νεαρά ζευγάρια.. Οι νιόπαντροι Στέργιος Τζουανοπουλος με τη σύζυγο του Ευδοκία (Δουκω) Αβέρωφ και η φίλη της, Ελένη Καραγιάννη με τον άνδρα της, Γιώργο Καραγιάννη..

Τότε εμφανίστηκε μπροστά τους ο Βασίλης Τσελιος, που επροσποιειτο πως είχε χτυπήσει στο πόδι καθώς είχε πέσει από έναν λόφο (αυτό ήταν σχέδιο του Θύμιου Γακη).. Τότε έδειξαν ενδιαφέρον οι Τζουανοπουλος-Καραγιαννης και πήγαν στο μέρος τους να τον βοηθήσουν.. Άφησαν λίγο πιο πέρα μόνες τους τις γυναίκες και έτσι βρήκαν ευκαιρία οι κλέφτες και τις άρπαξαν.. Οι δυο σύζυγοι προσπάθησαν μάταια να τις ελευθερώσουν.. Ο Τζουανοπουλος φώναζε να πάρουν αυτόν στη θέση της Δουκως και στην προσπάθεια να την πάρει πίσω, χτυπήθηκε και τραυματίστηκε από τον Τάκη τον αρχιληστή..

Όταν έγινε γνωστή η απαγωγή, κινητοποιήθηκαν τουρκικά αποσπάσματα προς καταδιωξιν της συμμορίας..

Ο Θυμιο-Γακης και οι άλλοι γρήγορα κατευθυνθήκαν και πήγαν τις αιχμάλωτες σε απάτητο και κρυφό λημέρι στα βουνά του Κοζιακα.. Στο Περτουλι Τρικάλων.. Το είχε γύρισμα εκεί ο Γακης, οπού είχε και φίλους ισχυρούς.. Ήταν κοντά και το χωρίο του, η Μεσουντα Αρτης..

Το απόγευμα της ίδιας μέρας ο Γακης φώναξε έναν τσομπανο με τον οποίον έστειλε γραμμα στον Κουλακη Αβέρωφ, τον πάτερα της Βασιλαρχοντισσας.. Πρώτα την είχε ζυγίσει και την έβγαλε 39 οκάδες και 300 δράμια.. Και ζήτησε να ελευθερώσει τις δυο γυναίκες "Το βάρος της Δούκως σε χρυσό και το βάρος της Λενούσιως σε ασήμι"..

----

----

░Η░ ░ξ░α░γ░ο░ρ░ά░ ░σ░ο░υ░ ░έ░ρ░χ░ε░τ░α░ι░ ░σ░ε░ ░μ░ο░ύ░λ░ε░ς░ ░φ░ο░ρ░τ░ω░μ░έ░ν░η░. ░

-----

-----

Οι δυο οικογένειες αμέσως κινήθηκαν για την ευρεσιν των λύτρων.. Στη Θεσσαλία ο Αβέρωφ είχε πολλά τσιφλίκια και στα Γιάννενα πολλές γνωριμίες.. Δεν είχε τα λεφτά πρόχειρα και έναν άνθρωπο της εμπιστοσύνης του, τον Σεργιο Βράκα, που τον είχε επιστάτη πολλά χρόνια στα κτήματα, τον έστειλε στα Γιάννενα, στα Τρίκαλα, στην Καρδίτσα, να μαζέψει τα λεφτά..

Τελικά αυτά συγκεντρώθηκαν στις 17 ήμερες από τότε που έγινε η απαγωγή.. Και τότε άλλοι δυο άνθρωποι του Αβέρωφ, οι Νικόλαος Μήτσιας και Κυριάκος Τέτσιος τα φόρτωσαν σε ένα μουλάρι και τα πήγαν στους κλέφτες.. Ο Θυμιο-Γακης και η συμμορία είχαν ενημερωθεί και πλησίασαν στο Μέτσοβο.. Η συνάντηση έγινε στην θέση "Βαλια Καλντα" κοντά στη Βωβουσα.. Τους μέτρησαν 6. 500 (κάποιοι λένε 7. 000) χρυσές τούρκικες λίρες για την Βασιλαρχοντισσα και 400 για την Ελένη.. Και έτσι απελευθερώθηκαν οι γυναίκες..

Πάνω στις κορφές του Κοζιακα, ο Γακης είχε λάβει μετρά για την προστασία των δυο γυναικών.. Ήταν πολύ ευγενικός μαζί τους, φρόντιζε να μην τους λείψει τίποτε.. Έβαζε φύλακα να τις προστατεύει..

Ένα βράδυ τις φύλαγε ο Φλεγγας.. Ίσως το σκέφτηκε και εκδικητικά για το χαστούκι του πάτερα της Κουλακη Αβέρωφ και όρμηξε να βιάσει την Δουκω.. Όταν το κατάλαβε ο Θυμιο-Γακης αμέσως χιμηξε να σκοτώσει τον Φλεγγα.. Ίσα που τον γλύτωσε ο Γρηγόρης Ζαρονικος.. Έκτοτε ανέθεσε την φύλαξη των γυναικών στον Ζαρονικο.. Επίσης αυτόν έστειλε, μετά την απελευθέρωση, να συνοδέψει τις γυναίκες και τους Μητσια και Τετσιο έως τα Τρίκαλα, υπό τον φόβο μήπως επιτεθούν άλλοι κλέφτες..

Η Δουκω φεύγοντας από το λημέρι ευχαρίστησε τον Γακη για την άψογη συμπεριφορά του και παρ' όλη την άσχημη περιπέτεια της, υποσχέθηκε πως δεν θα το ξεχάσει ποτέ..

-----

-----

░Η░ ░ε░π░ι░κ░ή░ρ░υ░ξ░η░ ░τ░ο░υ░ ░Θ░ύ░μ░ι░ο░-░Γ░α░κ░η░. ░

-----

-----

Έκτος από αυτήν την επιχείρηση που είχε γίνει επί τούρκικου εδάφους, ο Θυμιο-Γακης με τη συμμορία του έκανε και άλλες πολλές ληστείες και στο Ελληνικό έδαφος.. Η Ελληνική Κυβέρνηση τον επικήρυξε και έλαβε εντατικά μετρά για την καταδίωξη του..

"Διάταγμα της επικηρύξεως του Θύμιου Γάκη.

ΤΜΉΜΑ ΔΕΎΤΕΡΟΝ ΝΟΜΟΤΕΛΕΣΤΙΚΟΝ.

Περί επικηρύξεως ληστού Ευθυμίου Γάκη.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α΄

Βασιλεύς των Ελλήνων.

Λαβόντες υπ΄όψιν την από 18 Ιουλίου ε. ε. έκθεσιν του Νομάρχου, Εισαγγελέως, και Μοιράρχου Τρικάλων, αποφαινομένων υπέρ της επικηρύξεως ληστού, του εκ του χωρίου Μεσούντας του Δήμου Τετραφυλλίας του Νομού Άρτης Ευθυμίου Γάκη, καθ΄ου κατηγορουμένου εκ συστάσεως μετ΄άλλων επί ληστείαις διαπραχθείσαις κατά τα έτη 1886, 1887, και 1891 εξεδόθη ένταλμα του ανακριτού και Δυνάμει του άρθρου 1 και 12 του από 27 Φεβρουαρίου 1871 ΤΟΔ νόμου, περί καταδιώξεως της ληστείας, τεθέντος προσωρινώς εις ενέργειαν διά του από 31 Μαΐου ε. ε. διατάγματος Ημών.

Επί τη προτάσει του Ημετέρου επί των Εσωτερικών Υπουργού, Επικηρύσσομεν ληστήν τον ειρημένον Ευθύμιον Γάκην.

Προσδιορίζομεν χρηματικήν αμοιβήν επί μεν τη αποτελεσματική καταδείξει του μέρους της υποκρύψεως αυτού, δραχμάς εξακοσίας, επί δε συλλήψει ή τω φόνω αυτού, δραχμάς χιλίας.(1000). Επιτρέπομεν την πληρωμήν αμφοτέρων των αμοιβών εάν τα αυτά πρόσωπα ενήργησαν προς ανακάλυψιν του μέρους, εν ω απεκρύπτετο και προς την σύλληψιν ή τον φόνον αυτού.

Αναθέτομεν εις τον αυτόν Υπουργόν την δημοσίευσιν και εκτέλεσιν του παρόντος Ημών διατάγματος.

Εν Τατοϊω τη 30 Ιουλίου 1893

Εν ονόματι του Βασιλέως Ο Αντιβασιλεύς ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΔΟΧΟΣ.

Ο Υπουργός των Εσωτερικών Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ."

----

----

░Ο░ ░μ░ε░τ░α░ν░ο░ή░σ░α░ς░ ░λ░η░σ░τ░ή░ς░. ░

-----

-----

Καταδιωκόμενος συνεχώς ο Θυμιο-Γακης αποφάσισε να φύγει από την Ελλάδα.. Τον βοήθησε η ισχυρή οικογένεια Χατζηγακη, από το Περτουλι Τρικάλων (από αυτήν κρατάει ο πρώην βουλευτής και υπουργός Σωτήρης Χατζηγακης)..

Ο Γακης ντύθηκε γυναικά και φυγαδεύτηκε, εκείνον τον καιρό της επικήρυξης, πρώτα στην Θεσσαλονίκη και μετά στην Σμύρνη.. Από εκεί προχώρησε και εγκαταστάθηκε στο χωρίο Παπαζλη της Μαγνησίας..

Τότε ήταν περίπου 35 χρόνων.. Εκεί αγόρασε χωράφια, έχτισε σπίτι και άνοιξε κατάστημα τροφίμων και γενικού εμπορίου..

Είναι προφανές πως ο Θύμιος προσπαθούσε να αποτινάξει τον πρότερο ληστρικό του βίο, που είχε ακολουθήσει για 15 χρόνια περίπου.. Θα μπορούσε να είναι η ιστορία του και μια άλλη εκδοχή αυτής του μετανοησαντα ληστή..

Εκεί στο Παπαζλη έδειξε ζήλο και καλή διαγωγή.. Μέσα σε λίγο καιρό τον τίμησαν οι συγχωριανοί του και η εκκλησιά με το οφικκιο του επίτροπου του Αγίου Γεωργίου και έναν χρόνο μετά παντρεύτηκε.. και συγκεκριμμενα την Ευαγγελία, κόρη Παναγιώτη Κλάρα, πρόεδρου της κοινότητας του Παπαζλη, με καταγωγή από την Αρκαδία..

Έναν χρόνο όμως μετά τον γάμο του η μοίρα του του επεφυλασσε τιμωρία για τη ληστρική του δράση, παρ' όλο που προσπαθούσε ν' αλλάξει ζωή..

Ένας βοηθός του στα κτήματα του (που ήλθε σε προστριβή μαζί του και τον ζήλευε), που εγνωριζε το παρελθόν του κλεφτή στα βουνά της Πίνδου, τον κατέδωσε στις τούρκικες αρχές.. Ή ενδεχομένως κάποιος Τούρκος που εργαζόταν στα κτήματα του.. Αυτά έγιναν μάλλον το 1895.. Η επικήρυξη του Θύμιου Γακη ήταν σε ισχύ, ο οποίος συνελήφθη και μετήχθη στα Γιάννενα.. Εκεί μετά από ανακρίσεις αποκαλύφθηκε το ληστρικό παρελθόν του και φυσικά διαλευκάνθηκε η υπόθεση της απαγωγής της Βασιλαρχοντισσας.. Εισήχθη η υπόθεση και θα δικαζόταν στο τούρκικο δικαστήριο των Ιωαννίνων..

-----

-----

░ "░Ζ░η░τ░ώ░ ░ν░α░ ░τ░ο░υ░ ░χ░α░ρ░ι░σ░τ░ε░ί░ ░η░ ░ζ░ω░ή░. ░" ░

-----

-----

Μαζί με τον Γακη συνελήφθησαν και άλλοι που συμμετείχαν στην απαγωγή.. Μαζί τους και ο μικρότερος της συμμορίας, ο Βασίλης Τσελιος.. Όλοι οι υπόλοιποι πιάστηκαν επί Ελληνικού εδάφους, αλλά επειδή το έγκλημα της απαγωγής είχε λάβει χωρά επί τούρκικου εδάφους και βάσει της συνθήκης ειρήνης του 1881 Ελλάδας-Τουρκιας, εκδόθηκαν στις τούρκικες αρχές των Ιωαννίνων..

Η κατηγορία ήταν βαρεία λόγω της μορφής αυτής της ληστείας, γιατί έγινε σε δημοσιά οδό και λόγω της απήχησης που είχε.. Προέβλεπε τότε την ποινή του θανάτου..

Στη δική εκλήθησαν αρκετοί κάτοικοι του Μετσόβου.. Φυσικά κατέθεσε η Δουκω Αβέρωφ (Βασιλαρχοντισσα)..

Όταν ρωτήθηκε αν γνωρίζει τον Βασίλη Τσελιο, για καλή του τύχη δεν τον γνώρισε.. Γιατί 10 χρόνια πριν ο Τσελιος ήταν 19 χρόνων, σχεδόν παιδί και αμούστακος.. Τώρα τριαντάρης είχε ανδρωθεί και είχε αλλάξει.. Και είχε αφήσει μουστάκι και γενιά..

Όταν ρωτήθηκε όμως για τον Θυμιο Γακη ήταν βεβαία.. και τήρησε και την υπόσχεση της..

--Βεβαίως και τον γνωρίζω.. Είναι ο αρχηγός της συμμορίας.. Αν και το κακό που μου προξένησε ήταν μεγάλο, φρόντισε αυτές τις 17 μέρες στο κρυσφυγετο, να μη μας λείψει τίποτε και έκανε την κράτηση μας, όσο γινόταν υποφερτή.. Μου φέρθηκε με καλοσύνη και ευγένεια.. Μάλιστα κάποια στιγμή αυτός προτατευσε σθεναρά την τιμή μου.. Ζήτω, ο Γακης να αποφύγει την θανατική ποινή..

Έτσι με αυτά, ο Τσελιος απηλλάγη λόγω αμφιβολιών.. Ο Γακης ναι μεν γλύτωσε την θανατική ποινή όμως καταδικάσθηκε σε ισόβια δεσμά και φυλακίσθηκε στις φυλακές (Μποντρουμ) Αλικαρνασσού.. Έμεινε πολλά χρόνια στην φυλακή, σχεδόν 13..

Το 1908 όμως με το κίνημα των Νεοτούρκων και με το νέο Σύνταγμα εδόθη χάρη σε πολλούς κρατούμενους.. και ανάμεσα σε αυτούς και στον Γακη.. και επέστρεψε στο Παπαζλη και στην οικογένεια του..

-----

-----

░Ζ░ω░ή░ ░σ░α░ν░ ░π░α░ρ░α░μ░ύ░θ░ι░. ░. ░

-----

-----

Ο Θυμιο-Γακης γεννήθηκε τον χειμώνα του 1859 στον Στανο Αιτωλοακαρνανίας.. Όμως ο πατέρας του και η καταγωγή του ήταν από τη Μεσουντα Αρτης.. ένα χωρίο που βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του νομού κοντά στη Θεσσαλία και ορεινά, δεξιά του ποταμού Αχελώου.. Ο πατέρας Βασίλης Γακης με τη γυναικά του Ευαγγέλη ήταν κτηνοτρόφοι και τους χειμώνες κατέβαζαν τα πρόβατα στα χειμάδια του Στανου..

Ο Θύμιος είχε 3 αδέλφια, δυο αγόρια και μια αδελφή.. Το 1880 ήταν 21 ετών.. Κάποιος Ξηρομεριτης έθιξε την υπόληψη της αδελφής του και πάνω στην παρεξήγηση ο Θύμιος τον σκότωσε.. Αναγκάστηκε τότε να βγει στο βουνό και να ακολουθήσει ληστρικό βίο.. Ήταν η εποχή που οργίαζε η ληστεία και εύκολα βρήκε συντρόφους και επεδοθη σε παρανομίες τόσο στο Ελληνικό έδαφος, όσο και στο γειτονικό τούρκικο.. Η οξυνεια και οι ικανότητες του γρήγορα τον έκαναν αρχηγό.. 13 χρόνια στο κλαρί διέπραξε πολλές ληστείες και παρανομίες, με πιο ηχηρή την αρπάγη της Βασιλαρχοντισσας.. Αρκετό από το χρυσάφι που έκλεβε το μοίραζε σε φτωχές οικογένειες της περιοχής..

Μέτα διέφυγε στη Μικρά Ασία χρησιμοποιώντας στην αρχή το επώνυμο Ζώτος.. Μαζί του είχε τη μητέρα του Ευαγγελία, τον αδελφό του Νίκο και έναν υπηρέτη, τον Μιχάλη.. Εγκαταστάθηκε στο Παπαζλη, που όπως είπαμε, παντρεύτηκε την Ευαγγελία Κλάρα.. Μάλλον αυτός ο υπηρέτης τους ή ένας Τούρκος εργάτης ήταν, που τον πρόδωσε καθώς ο Θυμιο-Γακης δεν είχε φανερώσει την αληθινή του ταυτότητα.. Δικάστηκε και ήταν φυλακισμένος έως το 1908, δηλαδή 49 χρόνων..

Με την Ευαγγελία έκαναν 6 παιδιά συνολικά.. Το πρώτο, ο Θεόφιλος, ήταν 11 μηνών όταν φυλακίσθηκε ο Θυμιο-Γακης.. και πέθανε 7 χρόνων από μηνιγγίτιδα.. Όταν έμαθε στη φυλακή τον θάνατο του παιδιού του, άσπρισαν τα μαλλιά του σε ένα βράδυ και έγραψε γραμμα στη γυναικά του, της ζητούσε συγγνώμη για τη συμφορά που προκάλεσε και την παρότρυνε να ξαναπαντρευτεί, γιατί ήταν κρίμα για τα νειατα της..

Η γυναικά του, η Βαγγελιτσα, όταν μπήκε φυλακή ο Γακης έζησε 7 χρόνια με την οικογένεια του κουνιάδου της Νίκου και μετά με αυτήν του αδελφού της, Αντώνη.. Ο Αντώνης ήταν πλούσιος έμπορος στη Μαγνησία, ο οποίος με τη γυναικά του δεν είχε αποκτήσει παιδιά..

Πολλοί γαμπροί ζήτησαν τη Βαγγελιτσα αλλά αυτή τους απέρριπτε..

Στις αρχές του 1908 ένας πλούσιος γείτονας ζήτησε τη Βαγγελιτσα από τον αδελφό της Αντώνη, να την παντρευτεί..

--Αδελφή, είσαι νέα και πρέπει να παντρευτείς.. Είναι κρίμα.. Ήρθε ο Ασβεστάς, που είναι κάλος νοικοκύρης και πλούσιος και σε ζήτησε.. Δε μου είσαι βάρος.. Από τον ένα ωμό, αν κουραστώ, θα σε πάρω και θα σε βάλω στον άλλον.. Ξέρεις πόσο σ' αγαπώ και θέλω την ευτυχία σου.. Σκέψου και πες μου..

Όπως έλεγε η Βαγγελιτσα μετά, το ίδιο βράδυ εμφανίστηκε στο όνειρο της η Αγιά Αναστασία.. Την ρώτησε..

--Βαγγελιτσα, θα παντρευτείς;

Πριν προλάβει να απαντήσει είπε η Αγιά..

--Μην παντρευτείς.. Ο άνδρας σου θα βγει από τη φυλακή..

Και όντως τον Ιούλιο του 1908 με το Σύνταγμα των Νεοτούρκων άνοιξαν οι φυλακές και βγήκε ο Θυμιο-Γακης..

Πήρε τη γυναικά του και ξαναπηγαν στο Παπαζλη..

Και τότε άρχισαν ουσιαστικά μια καλή ζωή.. Το ψηλότερο σπίτι εκεί ήταν του Θύμιου Γακη.. Μέσα στα υπόλοιπα 12 χρόνια έκαναν αλλά 5 παιδιά. Και άλλο ένα, ο Κωστάκης πέθανε και αυτό από βρογχοπνευμονία 18 μηνών..

Ο Θυμιο-Γακης μόλις άρχισε η Μικρασιατική Εκστρατεία τον Μαϊο 1919 βοήθησε με όλες του τις δυνάμεις τον Ελληνικό Στρατό, οργανώνοντας “ιδίοις έξοδοις” παραστρατιωτικό σώμα εθελοντών.. Την ευθύνη για το σχηματισμό των περιπολιών την είχε πάντα ο Θύμιο-Γάκης. Όπως δε γράφει ο Ταγματάρχης Β. Ασημάκης, η συμβολή του στα Ελληνικά τμήματα υπήρξε πραγματική εθνική προσφορά..

Όταν σκοτώθηκε ο Γακης τον Ιούλιο του 1919 σε ηλικία 60 χρόνων, η Βαγγελιτσα έμεινε χήρα με 4 παιδιά και ένα στην κοιλιά.. Γέννησε 14 Νοεμβρίου 1919 και το βάφτισε ο αξιωματικός Ν. Φουφας και το είπε Ευθύμιο, στο όνομα του ήρωα πάτερα του..

Τον πρώτο καιρό 1919-20 το Παπαζλη ήταν στην πρώτη γραμμή και στο σπίτι του Γακη διέμεναν πολλοί Αξιωματικοί του Ελλ. Στράτου.. όπως ο Ν. Πλαστήρας, Σαράφης, Μπουρδαρας, Τσερουλης κ. α.

Ο ιερέας που αναφέρω στην αρχή και μαχόταν δίπλα στον Θυμιο-Γακη ήταν ο πατήρ- Γεώργιος Παπακώστας.. Ο Πάπα-Γιωργης που παρασημοφορήθηκε από την 8η Μεραρχία με Πολεμικό Σταύρο, κατατάχθηκε στο 5/42 των Ευζώνων.. Πήρε μέρος σε όλες τις μάχες και βρέθηκε άρρωστος στη Σμύρνη, στην καταστροφή, οπού τον κρεμάσαν τα σκυλιά μαζί με τους άλλους δεσποτατες και παπάδες..

Επίσης η μικρή ηρωϊδα, η Γαρεφω, που βρέθηκε δίπλα στον Γακη, όταν αυτός χτυπήθηκε από σφαίρα ντουμ- ντουμ στο κεφάλι, ήταν η Γαρυφαλλια Ιωαννιδου, που επίσης πήρε Πολεμικό Σταύρο..

-----
-----
░Η░ ░μ░ε░γ░ά░λ░η░ ░κ░α░ρ░δ░ι░ά░ ░τ░η░ς░ ░Β░α░σ░ι░λ░α░ρ░χ░ό░ν░τ░ι░σ░σ░α░ς░. ░
-----
-----
Η Ευδοκία (Δουκω) Τζουανοπουλου-Αβερωφ, λέγεται πως ήταν 17 χρόνων, όταν απήχθη.. Μόλις είχε παντρευτεί..
Ήταν κόρη του Νικολάου (Κουλάκη) Αβέρωφ, ανεψιά του μεγαλύτερου εκ Μετσόβου Εθνικού Ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ και πρώτη ξαδέρφη του δημάρχου Βλαχλεϊδη..
Ο Γεώργιος και ο Νικόλαος ήταν παιδιά του Μιχαήλ Αυγέρου–Αποστολάκα.. Συνολικά ήταν 7 αδέλφια.. Ο πατέρας Μιχαήλ ήταν κτηνοτρόφος.. Κατά την συνήθεια της εποχής έκανε το όνομα του πάτερα του επώνυμο, το οποίο και άλλαξε.. Αυγερινου--> Αυγερου--> Αβέρωφ..
Η Δουκω (Βασιλαρχοντισσα) με τον σύζυγο της Στέργιο Τζουανοπουλο έζησαν στη Βιέννη αλλά τα περισσότερα χρόνια τα περάσαν στην Αθηνά.. Έκτος του Μετσόβου φυσικά, είχαν σπίτι και στα Γιάννενα.. Ο Τζουανοπουλος ήταν δικηγόρος αλλά κυρίως ασχολήθηκε με το εμπόριο και επιχειρήσεις.
Η Βασιλαρχοντισσα υπήρξε και αυτή ευεργέτις καθώς διέθεσε την περιουσία της στα Ιωάννινα, στις σχολές Γεωργίου Σταύρου και στο Άσυλο ανιάτων, στην Αθήνα για το νοσοκομείο Ευαγγελισμός και το Οφθαλμιατρείο.. και στο Μέτσοβο στο Αβερώφειο κληροδότημα.. Άφησε αξιόλογη περιουσία υπέρ αγαθοεργών σκοπών, όπως χρήματα υπέρ αποκατάστασης άπορων κορασίδων εκ Μετσόβου..
Ο ανεψιός της ήταν ο Ευάγγελος Αβέρωφ- Τοσίτσας (ο πολίτικος, πρώην αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας και πρωθυπουργός της χωράς).. Την είχε ρωτήσει κάποιες φόρες, να του πει για την περιπέτεια της με την απαγωγή, αλλά δεν ήθελε να το κουβεντιάζει..
Η Ευδοκία Τζουνοπουλου- Αβέρωφ στην Αθήνα εγκαταστάθηκε σε ένα αρχοντικό διώροφο σπίτι στην πλατεία Βάθη.. Πέρναγαν παρέες, που ήξεραν το σπίτι της και έλεγαν το τραγούδι της.. Εκεί δίπλα από την Ομόνοια ερχόταν ένα δροσερό καλοκαιρινό αεράκι από τον Κοζιακα, όπως τότε.. Και έβγαινε στο μπαλκόνι της και τους χαιρετούσε..
Η Βασιλαρχοντισσα πέθανε το 1936.. και είναι ενταφιασμένη με τον σύζυγο της στο Κοιμητήριο του Αγίου Νικολάου Κόπανων στον τάφο της οικογενείας Βλαχλειδη..
-----
-----
░Έ░ν░α░ ░τ░ρ░α░γ░ο░ύ░δ░ι░. ░. ░ ░μ░ι░α░ ░ι░σ░τ░ο░ρ░ί░α░. ░
-----
-----
Το τραγούδι "Βασιλαρχοντισσα" είναι χορός ανοιχτού κύκλου που χορευόταν σε διπλοκάγκελο ή τριπλοκάγκελο, ανάλογα με την περιοχή.. Στα Τζουμέρκα χορευόταν όπως ο Συγκαθιστός Συρράκου, ενώ στα Ζαγοροχώρια με τις κινήσεις του Ζαγορίσιου συν 4 επιπλέον κινήσεις, που ήταν ίδιες με τις 4 τελευταίες κινήσεις του Ζαγορίσιου προς τ’ αριστερά.
Το τραγούδι περιγράφει την μεταχείριση της Ευδοκίας από τους ληστές κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας της. Παρατηρούμε ότι εστιάζει στις συνθήκες στις οποίες ζούσε αυτό το διάστημα η κόρη του Αβέρωφ που καθόλου δεν ταιριάζουν με την αρχοντική της καταγωγή η οποία τονίζεται με την προσφώνηση βασιλαρχόντισσα («Να ‘ναι η Βάσω σ’ ερημιά σε κλέφτικα λημέρια, να στρώνει πεύκα στρώματα κι οξυές προσκεφαλάκια»). Παρατηρούμε επίσης ότι το τραγούδι δεν αναφέρεται σε κάποια ιδιαίτερη κακουχία ή κακή μεταχείριση από την πλευρά των ληστών προς την Ευδοκία παρά μονάχα μας περιγράφει τον τρόπο που ζούσαν οι ληστές στα βουνά, τρόπο τον οποίο ήταν υποχρεωμένη να ακολουθήσει και η Ευδοκία όντας αιχμάλωτη.
Εδώ είναι χαρακτηριστική και η αλλαγή του ονόματος από Ευδοκία σε Βασίλω, τόσο για λόγους μετρικής του στίχου όσο και για να τονιστεί η αρχοντική της καταγωγή.
Πρέπει να αναφέρω, πως υπάρχει και άλλο ένα τραγούδι που αναφέρεται στην ίδια ιστορία και διέσωσε ο Μετσοβιτης ζωγράφος Στέργιος Τσιμπάς..
“Τρεις περδικούλες κάθονταν,
ψηλά στην Τσούκα Ρόσια
η μια τηράει τα Γιάννενα
κι η άλλη το Ζαγόρι,
- Στον Άγιγιώργη, Δούκω μου,
στη Γκούρα να μη βγείτε
ακαρτερεί η κλεφτουριά, Δούκω, κυρά Δούκω μου,
Τακοβαγγέλης καρτερεί
μαζί κι ο Θυμιογάκης.
Την προδοσία την έκαμε, Δούκω, κυρά Δούκω μου,
ο Γιώργης Ντάλας σ' έδωκε, αυτός σ' έχει πρόδοσει.
Ήταν μια μέρα πίσημη,
μία γιορτή μεγάλη
όλος ο κόσμος στο χορό, όλοι μικροί μεγάλοι,
κι η Δούκω τότες έβγαινε μαζί με τη Λενούσιω,
κατά την Γκούρα τράβηξαν, πέρα κατά τις μπάλτες
κι οι κλέφτες την αγνάντευαν
ψηλά από τ' Αλούνια.
Στάχτη απάνου έρριξαν, αντάρα και ντουμάνια
τη Δούκω τότες άρπαξαν
μαζί με τη Λενούσιω”.
Μια ιστορία πριν 100 χρόνια, ένα τραγούδι, ένας θρύλος, ένα ζωντανό παραμύθι, που θαρρώ, κουβεντιάζεται ακόμη στις ηπειρώτικες συντροφιές.. Μιας αρχοντοπούλας που βρέθηκε όμηρος στις κορφές του Κοζιακα.. και ενός παράνομου που έγινε εθνικός ήρωας.. Σαν τον μετανοησαντα ληστή μιας ιστορίας, που όταν διάβασε στο χαρτί τα κρίματα του, κύλισε ένα δάκρυ του και μούσκεψε μιαν άκρη του χαρτιού.. Και Ο Θεός το είδε αυτό και του συγχώρεσε τις αμαρτίες..